Санъо
| Шаҳр | |
Санъо | |
|---|---|
| صنعاء / Ṣanʿāʾ | |
 | |
| 15°21′ а. ш. 44°12′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Яман |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | асри VI то милод |
| Масоҳат | 126 км² |
| Баландии марказ | 2250 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+3:00 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 1 937 451 тан (2012) |
| Шиносаҳои ададӣ | |
| коди телефон | 01 |
| sanaacity.com | |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Санъо (ба арабӣ: صنعاء, Ṣanʿāʾ) — пойтахт ва бузургтарин шаҳри Яман, маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.[1] Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; Шаҳри Кӯҳнаи Санъо соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.[1] Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад.
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.[1]
Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии Усмониҳо буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид.
21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии Арабистони Саудӣ қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии шаҳри Санъо тибқи маълумоти соли 2012 тахминан 1,9 миллион нафар буда, дар замони ҷанг ба зиёда аз 3 миллион аз ҳисоби паноҳҷӯёни дохилӣ расидааст. Аксарияти аҳолӣ арабҳои яманӣ — пайравони мазҳаби зайдия (шиаи зайдӣ) ва шофеӣ (суннӣ) ҳастанд.[1] Забони арабӣ забони расмӣ.
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Санъо то соли 2014 бар маъмурияти давлатӣ, ҳунармандӣ (нассоҷӣ, заргарӣ), тиҷорат, истеҳсоли симон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёфт. Ҷанги шаҳрвандӣ ва муҳосираи Яман қариб тамоми хатти таҳвилоти молро шикаст ва иқтисодиёти шаҳрро ба бўҳрони башардӯстона гирифтор кард.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Санъо Фурудгоҳи байналмилалии Санъо воқеъ аст, ки аз соли 2016 қисман бо муҳосира танҳо рейсҳои башардӯстона мегирад. Шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо Адан, Таъиз ва Ҳудайда мепайвандад.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Шаҳри Кӯҳнаи Санъо (ба ҳайси мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) аз ҷумлаи беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории асрҳои миёнаи ҷаҳон аст: зиёда аз 6500 хонаи 5–9-ошёна аз хишти гилин бо ороишҳои оҳаквазнокшуда, зиёда аз 100 масҷиди таърихӣ (аз ҷумла масҷиди ҷомеи Санъо — яке аз қадимтарин дар ҷаҳони ислом), 14 ҳаммоми тиалмонӣ ва бозорҳои анъанавӣ. Маҷмаа сабки меъмории беҳамтоеро — «сабки санъонӣ» — намоиш медиҳад.
