Талабот

Қонуни талабот ва пешниҳод

Талабот (англ. demand муносибати байни нарх ва микдори молест, ки харидорон метавонанд ва мехоханд бо нархи катъи муайяншуда, дар як муддати муайян харанд.

Таъриф

Мувофиқи К.Р. Макконнелл ва С.Л. Брю, талаботро метавон ҳамчун миқёс ё хатти каҷ нишон дод, ки миқдори маҳсулотеро (молеро) нишон медиҳад, ки истеъмолкунандагон омодаанд ва қодиранд бо ҳар як нархи мушаххас аз як қатор нархҳои имконпазир дар давраи муайян харидорӣ кунанд. Талабот як қатор имкониятҳои алтернативиро инъикос мекунад, ки онҳоро дар шакли ҷадвал ё график пешниҳод кардан мумкин аст ва миқдори маҳсулотро, ки бо нархҳои гуногун талаб карда мешавад, нишон медиҳад, ки ҳама чизҳои дигар баробаранд .

Қонуни талабот

Ба андешаи К.Р.Макконнелл ва С.Л.Брю, қонуни талабот муносибати баръакси байни нарх ва миқдори талабот барои маҳсулот ё хизматрасонӣ дар давраи муайян мебошад .

Хатти каҷи талабот

Хати каҷи талабот хати каљест, ки миқдори моли иқтисодиро нишон медиҳад, ки харидорон бо нархҳои гуногун дар як лаҳзаи муайян барои харидани он омодаанд. Вазифаи талабот имкониятест, ки талаботро вобаста ба омилщои гуногуни таъсиррасонанда муайян мекунад .

Тағйир додани миқдори талабот

Фарқ кардани мафҳумҳои миқдори талабот ва талабот муҳим аст. Миқдори тақозо (ҳаҷми талабот) ин миқдори мол ё хидмате мебошад, ки харидор омода аст бо нархи мушаххас дар давраи муайян харидорӣ кунад, дар ҳоле ки талабот ба мол ин омодагии истеъмолкунанда барои харидани мол бо ҳама нархҳои имконпазир, яъне вобастагии имконияти миқдори талабот аз нарх мебошад.

Ҳангоми баррасии хатти талабот, дигар шартҳое, ки ба миқдори талабот таъсир мерасонанд, ба истиснои нарх, доимӣ ҳисобида мешаванд. Миқдори талабот бо ивазшавии нарх тағйир меёбад .

Талабот ба манзилҳоро (ҳуҷра) дар ҷадвали зерин нишон додан мумкин аст. Бо паст шудани нархи дархост, талабот зиёд мешавад, яъне харидорон мехоҳанд манзилҳои бештар бихаранд.

Нархи пешниҳод	Миқдори талабшуда
1.000.000 воҳиди пулӣ	1 манзил (ҳуҷра) дар як моҳ.
90 000 воҳиди пулӣ	10 манзил (ҳуҷра) дар як мох.

Чун қоида, нарх ҳар қадар баланд бошад, миқдори талабот ҳамон қадар кам мешавад ва баръакс. Дар баъзе мавридҳо, ба истилоҳ тақозои парадоксӣ мушоҳида мешавад - афзоиши миқдори талабот ҳангоми болоравии нарх. Ин дар ҳолатҳњои исрофкорӣ, ки ба нишон додани сарват (автомобилҳои қиматбаҳо, либосҳои зебо, ҷавоҳирот) нигаронида шудааст, мушоҳида мешавад. Моле, ки талабот ба онҳо чунин рафтор мекунад, " молҳои Веблен " номида мешавад. Истиснои дигар дар канори муқобили спектр рух медиҳад: истеъмолкунандагон дар кишварҳои хеле камбизоат метавонанд ба харидани маҳсулоти пастсифат, ба монанди биринҷ, дар сурати поин рафтани нархи онҳо шурӯъ кунанд. Ин бо он маънидод карда мешавад, ки истеъмолкунандагон пули боқимондаро (баъди арзон кардани нарх) барои дигар молҳои гуногун сарф карда метавонанд. Чунин молҳоро " молҳои Гиффен " меноманд.

Хусусияти дигари талабот аз чунин ҳолат бармеояд. Агар маҳсулот (мол) дар вақти боло рафтан ё паст шудани нарх тақрибан ба ҳамон миқдор харидорӣ карда шавад, он гоҳ чунин талаботро ноором меноманд. Агар тағйирёбии нарх боиси тағйирёбии якбораи талабот гардад, он гоҳ талабот ногувор аст.

Талабот ба молҳои зарурӣ умуман ноором аст, дар ҳоле ки талабот ба молҳои дигар одатан ивазшаванда бошад.

Муайянкунандаҳои талабот

Бо вуҷуди ин, омилҳои ғайри нархҳо вуҷуд доранд, ки хатти талаботро иваз мекунанд  :

1. афзалиятҳои истеъмолкунандагон, завқи онҳо;
2. тағйирёбии шумораи харидорон;
3. даромади пулии аҳолӣ;
4. нархи молҳои ивазшаванда ва иловашаванда ;
5. интизориҳои истеъмолкунандагон .

Тағйирёбии талабот

Агар омилҳои ғайринархӣ боиси афзоиши талабот гардад, хати каҷи талабот дар график ба рост ва боло ҳаракат мекунад (D1-D2). Агар омилњои ѓайринархї боиси камшавии талабот гардад, хатти каљ ба тарафи чап ва поён мегузаранд .

Ҳамчунин нигаред

• Пешниҳод
• Нархи мувозинат
• Мувозинати бозор
• Қонуни талабот ва пешниҳод

Пайвандҳо

• Ёмкость рынка / Е. Е. Румянцева // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.