Тиҳарт
| Шаҳр | |
Тиҳарт | |
|---|---|
| تيارت / Tiyārat | |
 | |
| 35°22′ а. ш. 1°19′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Алҷазоир |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | асрҳои қадим — расман 776 |
| Масоҳат | 60 км² |
| Баландии марказ | 1050 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+1:00 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 180 000 тан (2008) |
| Шиносаҳои ададӣ | |
| Нишонаи почта | 14000 |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Тиҳарт (ба арабӣ: تيارت, Tiyārat; бо номи римӣ Tingartia/Tahart) — шаҳри маркази шимолу ғарбии Алҷазоир, дар домани кӯҳҳои Орес-и Ғарбӣ, маркази вилояти Тиҳарт.[1] Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар. Шаҳр пойтахти таърихии давлати ибодии Рустамидҳо (776–909) — нахустин давлати исломии мустақили Магриб — ба ҳисоб меравад.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Маҳалли Тиҳарт аз асрҳои қадим маскун буд; римиҳо дар ин ҷо пойгоҳи Tingartia-ро таъсис карданд.[1]
Соли 776 мелодӣ Абдурраҳмон ибн Рустам — раҳбари ибодиёни Магриб — пас аз шикасти лашкари ибодии Қайруаваста давлати ибодии Рустамидҳо-ро бунёд кард ва Тоҳарт (Тиҳарт)-ро ҳамчун пойтахти он интихоб кард. Давлати Рустамидҳо (776–909) яке аз нахустин давлатҳои исломии мустақили Магриб буд (пеш аз Фотимиён ва Алморавидҳо) ва бо мутобиқати миёна, илм ва тиҷорат машҳур буд.
Тиҳарт дар асрҳои VIII–IX яке аз марказҳои бузургтарини илм ва савдо дар Магриб гардид; шаҳр «Ироқи кӯҳна» ё «Балхи Магриб» номида мешуд барои китобхонаҳои бузурги ибодии худ. Корвонҳои тиҷоратии Тиҳарт ба Қайрауан, Кӯрдоба, Мисри Фотимӣ ва тамоми минтақаи трансахараи Африқо мерафтанд. Имоми бузурги ибодӣ Афлаҳ ибн Абдулваҳҳоб (836–873) Тиҳартро ба авҷи маданӣ-аш расонд.
Соли 909 Фотимиён зери раҳбарии Абӯ Абдуллоҳи Шиӣ Тиҳартро забт карданд ва дини исмоилии Шиа-ро муқаррар карданд. Бисёре аз ибодиёни Тиҳарт ба Сахрои Кабир гурехтанд ва дар водии Мъзаб панҷ шаҳри Мъзаб-ро бунёд карданд, ки имрӯз ягона маркази ибодии боқимондаи Магриб аст. Дар асрҳои XII–XIII Тиҳарт зери Алмуҳодҳо ва Зайянидҳои Тлемсен буд.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Тиҳарт дар домани шимолии кӯҳҳои Орес-и Ғарбӣ, дар баландии 1050 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки кӯҳсорӣ-Магриб, бо тобистон гарм-хушк ва зимистони сард-намӣ.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии шаҳри Тиҳарт тахминан 180 ҳазор нафар — асосан арабҳо-берберҳои Магриб; баъзе оилаҳои қадим пайвандгари рустамидиён ёд мекунанд.[1]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Тиҳарт бар кишоварзии тасмаи дашти баланд (гандум, ҷав, чорводорӣ — асосан гӯсфандпарварӣ), саноати сабук (бофандагӣ, хӯрокворӣ) ва саноати асб (Тиҳарт маркази асли асби берберии асил-арабӣ — Studi Хадри-эр-Раҳмонӣ дар наздикии шаҳр) асос меёбад.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Тиҳарт Фурудгоҳи Абдулҳалим бен Ҳамдуш амал мекунад. Шоҳроҳҳои Алҷазира–Оран–Тиҳарт асосианд.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Тиҳарт Ҷомеи бузурги Тиҳарт (асри XII), харобаҳои девори қалъагии Рустамидҳо (асосан хароб) ва Музеи бостоншиносии Тиҳарт воқеъ аст. Дар наздикии шаҳр Маҷмаи тахтсангҳои Бешар (Petroglyphs неолити Сахрои Кабир) ва Маҷмаи бузурги қабрҳои берберии Ҷаддари (асри VI мелодӣ, 13 қубур-мақбараи берберӣ-насронии санглинӣ) воқеъ аст.
