Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Трихосефалёз

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Трихосефалёз
DiseasesDB 31146
MedlinePlus 001364
eMedicine / 
MeSH D014257

Трихосефалёз, инчунин бо номи сирояти қамчинкирм маъруф аст,[1] сироятест, ки аз ҷониби кирми паразитии Trichuris trichiura (қамчинкирм) ба вуҷуд меояд.[2] Агар сироят танҳо бо чанд кирм бошад, аксар вақт ҳеҷ гуна нишонаҳо дида намешаванд.[3] Дар шахсоне, ки бо бисёр кирмҳо сироят ёфтаанд, метавонад дарди шикам, хастагӣ ва дарунравӣ пайдо шавад.[3] Дарунравӣ баъзан дорои хун аст.[3] Сироят дар кӯдакон метавонад боиси сустшавии рушди зеҳнӣ ва ҷисмонӣ гардад.[3] Пастшавии сатҳи ҳуҷайраҳои сурхи хун метавонад аз сабаби талафоти хун рух диҳад.[2]

Беморӣ одатан вақте паҳн мешавад, ки одамон ғизо ё обро, ки дорои тухмҳои ин кирмҳо мебошанд, истеъмол мекунанд.[3] Ин метавонад вақте рӯй диҳад, ки сабзавотҳои олудашуда пурра тоза ё пухта нашудаанд.[3] Аксар вақт ин тухмҳо дар хоки минтақаҳое мебошанд, ки одамон берун аз ҳоҷатхона қазои ҳоҷат мекунанд ва дар ҷойҳое, ки наҷосати коркарднашудаи инсон ҳамчун нурӣ истифода мешавад.[2] Ин тухмҳо аз наҷосати одамони сироятёфта сарчашма мегиранд.[3] Кӯдакони хурдсол, ки дар чунин хок бозӣ мекунанд ва дастҳои худро ба даҳон мебаранд, низ ба осонӣ сироят меёбанд.[3] Кирмҳо дар рӯдаи ғафс зиндагӣ мекунанд ва дарозии онҳо тақрибан чор сантиметр аст.[2] Трихоцефалёз тавассути дидани тухмҳо ҳангоми ташхиси наҷосат бо микроскоп ташхис карда мешавад.[4] Тухмҳо шакли бочкамонанд доранд.[5] Трихоцефалёз ба гурӯҳи гелминтозҳои тавассути хок интиқолёбанда дохил мешавад.[6]

Пешгирӣ тавассути дуруст пухтани ғизо ва шустани дастҳо пеш аз пухтупаз сурат мегирад.[7] Тадбирҳои дигар беҳтар кардани дастрасӣ ба санитария, ба монанди таъмини истифодаи ҳоҷатхонаҳои коршоям ва тоза[7] ва дастрасӣ ба оби тозаро дар бар мегиранд.[8] Дар минтақаҳои ҷаҳон, ки сироятҳо маъмуланд, аксар вақт тамоми гурӯҳҳои одамон якбора ва дар асоси мунтазам табобат карда мешаванд.[9] Табобат бо истифодаи се рӯзаи доруҳои: албендазол, мебендазол ё ивермектин сурат мегирад.[10] Одамон аксар вақт пас аз табобат дубора сироят меёбанд.[11]

Сирояти қамчинкирм дар соли 2015 ба тақрибан 464 миллион то 1 миллиард нафар таъсир расонд.[12] Он бештар дар кишварҳои тропикӣ ва субтропикӣ, махсусан дар қисматҳои Африқои Ҷанубии Саҳро, Осиё ва Амрикои Ҷанубӣ, ки шароити муҳити зист барои интиқол мусоид аст, маъмул мебошад.[9][13] Шахсоне, ки бо қамчинкирм сироят ёфтаанд, аксар вақт инчунин сироятҳои анкилостомидоз ва аскаридоз доранд.[9] Ин бемориҳо ба саломатии ҷамъиятӣ ва иқтисодиёти бисёр кишварҳо, махсусан кишварҳои камдаромад ва миёнадаромад, таъсири калон мерасонанд.[14][15] Интиқол бо санитария ва гигиенаи бад зич алоқаманд аст, зеро сироят тавассути ворид шудани паразит аз хоки бо наҷосати одам олудашуда ба амал меояд.[16] Бинобар ин, кӯдакон бештар осеб мебинанд ва бори вазнини бемориро аз бозӣ дар берун бар дӯш доранд.[17] Корҳо барои таҳияи ваксина бар зидди ин беморӣ идома доранд.[9] Трихоцефалёз ҳамчун бемории тропикии фаромӯшшуда тасниф карда мешавад.[6]

Нишонаҳо ва аломатҳо

[вироиш | вироиши манбаъ]

Сироятҳои сабук (<100 кирм) зуд-зуд ҳеҷ гуна нишона надоранд. Сироятҳои вазнинтар, махсусан дар кӯдакони хурдсол, метавонанд бо мушкилоти меъдаю рӯда, аз ҷумла дарди шикам ва варам, дарунравии хунин ё луобӣ ва тенезмҳо (ҳисси қазои ҳоҷати нопурра) ҳамроҳӣ кунанд. Зарари механикӣ ба луобпардаи рӯда ва зарари токсикӣ ё илтиҳобӣ ба рӯдаҳои мизбон метавонад рух диҳад. Ҳарчанд аппендицит метавонад аз сабаби зарар ва варами бофтаҳои шафат ба вуҷуд ояд, агар миқдори зиёди кирмҳо ё кирминаҳо мавҷуд бошанд, гуфта мешавад, ки ворид шудани кирмҳо ба минтақаи илеоцекалӣ инчунин метавонад мизбонро ба сирояти бактериявӣ осебпазир созад. Сирояти шадид бо миқдори зиёди кирмҳои ҷойгиршуда дар рӯдаи рост боиси варам мегардад, ки метавонад пролапси рӯдаи рост (баромадани рӯда)-ро ба вуҷуд орад, гарчанде ки ин одатан танҳо дар кӯдакони хурдсол дида мешавад. Дар бофтаи рӯдаи рости баромада, илтиҳобёфта ва варамкарда ҳатто метавон кирмҳои намоёнро дид.[18]

Таъхири рушди ҷисмонӣ, камшавии вазн, норасоии маводи ғизоӣ ва камхунӣ (аз сабаби талафоти тӯлонии хун) низ хоси сироят мебошанд ва ин нишонаҳо дар кӯдакон маъмултар ва вазнинтаранд. Он метавонад боиси эозинофилия гардад, вале ин ҳолат чандон маъмул нест.[19]

Ҳамсироятӣ-и T. trichiura бо дигар паразитҳо маъмул аст ва бо бори зиёди кирмҳо метавонад ҳам боиси шиддат гирифтани нишонаҳои хатари трихоцефалёз гардад, ба монанди хунравии азим дар меъдаю рӯда (ки махсусан ҳангоми ҳамсироятӣ бо Salmonella typhi драмавӣ нишон дода шудааст) ва ҳам шиддат гирифтани нишонаҳо ва патогенези дигар сироятҳои паразитӣ (чуноне ки бо ҳамсироятӣ бо Schistosoma mansoni хос аст). Ҳамсироятии паразитӣ бо ВИЧ/СПИД, сил ва вараҷа низ маъмул аст, махсусан дар Африқои Ҷанубии Саҳро, ва ҳамсироятии гелминтӣ ба таърихи табиӣ ва пешрафти ВИЧ/СПИД, сил ва вараҷа таъсири манфӣ мерасонад ва метавонад шиддати клиникии вараҷаро зиёд кунад. Дар тадқиқоте, ки дар Сенегал гузаронида шуд, сироятҳои гелминтҳои тавассути хок интиқолёбанда ба монанди T. trichiura хавфи баланд ва афзоиши гирифторшавӣ ба вараҷаро нишон доданд.[20]

Сироятҳои вазнин метавонанд дарунравии хунин дошта бошанд. Талафоти хун-и тӯлонӣ метавонад ба камхунии норасоии оҳан оварда расонад.[21] Норасоии Витамини А низ метавонад дар натиҷаи сироят ба вуҷуд ояд.[22]

Тадқиқот

[вироиш | вироиши манбаъ]

Таҳияи ваксинаҳои зервоҳидӣ (subunit vaccines) муайян кардани антигенҳои муҳофизаткунанда ва таҳияи онҳоро дар адъюванти мувофиқ талаб мекунад. Trichuris muris як модели озмоишгоҳии аз ҷиҳати антигенӣ ба T. trichiura монанд мебошад. Ваксинагузаронии зерипӯстӣ бо маҳсулоти экскреторӣ-секретории (ES) кирмҳои болиғ аз штаммҳои ҳассоси мушҳо бар зидди T. muris муҳофизат мекунад. Марҳилаҳои кирминагӣ (ларвалӣ) метавонанд антигенҳои нав ва муҳимтар дошта бошанд, ки ҳангоми дохил шудан ба ваксина ихроҷи кирмро дар марҳилаҳои аввали сироят нисбат ба маҳсулоти кирми болиғ зудтар ба амал меоранд. Ваксинаҳои нематодаҳо, ки то имрӯз ба фурӯш баромадаанд, аз навъи кирминаҳои нурпошишуда буда, танҳо барои табобати ҳайвонот истифода мешаванд. Ин ваксинаҳо ноустуворанд ва истеҳсоли солонаро талаб мекунанд, ки боиси истеҳсоли ҳарсола ва қурбонии ҳайвоноти донорӣ барои пассаж мегардад. Аз аввали солҳои 1980-ум таваҷҷуҳи зиёд ба истеҳсоли ваксинаҳои зервоҳидӣ бар зидди паразитҳои инсон ва кишоварзӣ пайдо шудааст. Таҳияи ваксинаҳои зервоҳидӣ муайян кардани антигенҳои муҳофизаткунанда ва таҳияи онҳоро бо адъюванти мувофиқ барои ҳавасмандкунии дурусти вокуниши масуният талаб мекунад.

Тадқиқотҳои молекулавии охирин намуди аз ҷиҳати генетикӣ фарқкунандаи Trichuris-ро муайян карданд, ки ба одамон сироят мекунад. Дар Африқои Ғарбӣ як намуди нави пешниҳодшудаи Trichuris бо номи Trichuris incognita дар наҷосати инсон ёфт шуд.[23] Ин бозёфтҳо нишон медиҳанд, ки гуногунии ин паразит нисбат ба он чизе, ки қаблан эътироф шуда буд, бештар аст. Муайян кардани ин намуди фарқкунанда метавонад барои интиқоли эҳтимолии зоонозии беморӣ таъсир дошта бошад.[23]

Эзоҳ

[вироиш | вироиши манбаъ]
  1. ↑ Trichuriasis - Infectious Diseases(англ.). MSD Manual Professional Edition.
  2. 1 2 3 4 Parasites - Trichuriasis (also known as Whipworm Infection). CDC (January 10, 2013).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 Soil-transmitted helminth infections Fact sheet N°366. World Health Organization (June 2013).
  4. ↑ Parasites - Trichuriasis (also known as Whipworm Infection) Diagnosis. CDC (January 10, 2013).
  5. ↑ Engelkirk, Paul G.; Duben-Engelkirk, Janet (2008). Laboratory diagnosis of infectious diseases: essentials of diagnostic microbiology. Baltimore: Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins. p. 604. ISBN 978-0-7817-9701-6. Archived from the original on 2017-09-08. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  6. 1 2 Neglected Tropical Diseases. cdc.gov (June 6, 2011).
  7. 1 2 Parasites - Trichuriasis (also known as Whipworm Infection) Prevention & Control. CDC (January 10, 2013).
  8. ↑ Ziegelbauer, K (Jan 2012). «Effect of sanitation on soil-transmitted helminth infection: systematic review and meta-analysis.». PLOS Medicine 9 (1). doi:10.1371/journal.pmed.1001162. PMID 22291577.
  9. 1 2 3 4 Bethony, J (May 6, 2006). «Soil-transmitted helminth infections: ascariasis, trichuriasis, and hookworm.». Lancet 367 (9521): 1521–32. doi:10.1016/S0140-6736(06)68653-4. PMID 16679166.
  10. ↑ Parasites - Trichuriasis (also known as Whipworm Infection): Resources for Health Professionals. CDC (January 10, 2013).
  11. ↑ Jia, TW (2012). «Soil-transmitted helminth reinfection after drug treatment: a systematic review and meta-analysis.». PLOS Neglected Tropical Diseases 6 (5). doi:10.1371/journal.pntd.0001621. PMID 22590656.
  12. ↑ ((GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators)) (8 October 2016). «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.». Lancet 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMID 27733282.
  13. ↑ Viswanath, Avinash; Yarrarapu, Siva Naga S.; Williams, Mollie (2026), "Trichuris trichiura Infection", StatPearls (Treasure Island (FL): StatPearls Publishing), PMID 29939620, retrieved 2026-03-22
  14. ↑ Viswanath, Avinash; Yarrarapu, Siva Naga S.; Williams, Mollie (2026), "Trichuris trichiura Infection", StatPearls (Treasure Island (FL): StatPearls Publishing), PMID 29939620, retrieved 2026-03-22
  15. ↑ Jamison, Dean (2006). "Helminth Infections: Soil-transmitted Helminth Infections and Schistosomiasis". Disease control priorities in developing countries (2nd ed.). New York: Oxford University Press. p. Chapter 24. ISBN 978-0-8213-6180-1. Archived from the original on 2016-10-10. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  16. ↑ CDC About Soil-transmitted helminths(англ. амр.). Soil-Transmitted Helminths (13 июни 2024).
  17. ↑ Viswanath, Avinash; Yarrarapu, Siva Naga S.; Williams, Mollie (2026), "Trichuris trichiura Infection", StatPearls (Treasure Island (FL): StatPearls Publishing), PMID 29939620, retrieved 2026-03-22
  18. ↑ Immigrant Health Service: Intestinal Parasites. www.rch.org.au.
  19. ↑ (2021-11-26) «Significant Leukocytosis with Hypereosinophilia Secondary to Trichuris trichiura in Adult: A Case Report» (English). Clinics and Practice 11 (4): 785–790. doi:10.3390/clinpract11040094. PMID 34842643.
  20. ↑ (Jul 2004) «Severe malaria attach is associated with high prevalence of Ascaris lumbricoides infection among children in rural Senegal.» (English). Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene 98 (7): 397–9. doi:10.1016/j.trstmh.2003.10.009. PMID 15138075.
  21. ↑ (2011) «Trichuris and hookworm infections associated with anaemia during pregnancy». Trop Med Int Health 16 (4): 531–7. doi:10.1111/j.1365-3156.2011.02727.x. PMID 21281406.
  22. ↑ Trichuris trichiura definition - Medical Dictionary definitions of popular medical terms easily defined on MedTerms. Medterms. Medterms.com (15 апрели 2000).
  23. 1 2 Venkatesan, Abhinaya (January 2025). «Trichuriasis in Human Patients from Côte d’Ivoire Caused by Novel Trichuris incognita Species with Low Sensitivity to Albendazole/Ivermectin Combination Treatment». Emerging Infectious Diseases 31 (1): 104–114. doi:10.3201/eid3101.240995. ISSN 1080-6040.

Пайвандҳои беруна

[вироиш | вироиши манбаъ]
ТаснифотРамз / Пайванд
ICD-111F6G
ICD-10B79
ICD-9127.3
DiseasesDB31146
MedlinePlus001364
MeSHD014257

Гелминтозҳо

Баргирифта аз "https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=Трихосефалёз&oldid=1463717"