Фес
| Шаҳр | |||
Фес | |||
|---|---|---|---|
| فاس / Fās | |||
 | |||
|
|||
| 34°02′ а. ш. 5°00′ т. ғ.HGЯO | |||
| Кишвар | Марокаш | ||
| Роҳбар | Idriss Azami Al Idrissi[d] | ||
| Таърих ва ҷуғрофия | |||
| Таъсис | 789 | ||
| Масоҳат | 320 км² | ||
| Баландии марказ | 380 м | ||
| Минтақаи замонӣ | UTC+1:00 | ||
| Аҳолӣ | |||
| Шумора | 1 112 072 тан (2014) | ||
| Шиносаҳои ададӣ | |||
| коди телефон | 05356 | ||
| Нишонаи почта | 30000–30206[1] | ||
| region-fes-meknes.ma/…(фр.) | |||
|
|
|||
 Парвандаҳо дар Викианбор | |||
Фес (ба арабӣ: فاس, Fās) — шаҳр дар шимоли Марокаш, яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз Касабланка ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.[2] Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.[2]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) Идрис I — асосгузори сулолаи Идрисиён ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.[2]
Соли 859 (245 ҳ.қ.) дар Фес Фотима ал-Фиҳрия — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — Ҷомеи ал-Қаравийин — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба Донишгоҳи ал-Қаравийин табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд.
Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи Маринидҳо (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра Мадрасаи Бу-Инония (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии шаҳри Фес аз 1,1 миллион нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.[2] Фес ҳамчун маркази суннатии муҳаррирони арабии Марокаш ва маркази тариқатҳои суфии Қодирия ва Шоҳилия машҳур аст.
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Фес бар ҳунармандӣ (Фес ҳамчун маркази асосии чарм-кашфиёти Марокаш машҳур аст — дабёхонаҳои Чауара (Chouara Tannery, асри XI) яке аз бузургтарин дабоғхонаҳои сурӯшсохти анъанавии ҷаҳон ҳастанд), нассоҷии қолин, заргарӣ, маъмурияти давлатӣ, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Фес Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис, истгоҳи роҳи оҳани Фес (хатти Рабат-Фес-Уҷда) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Фес ал-Балӣ (Фес-кӯҳна) маркази меъмории асрҳои миёнаи исломӣ дар ҷаҳон ҳисоб мешавад: маҷмааи 9400 кӯчаи лабиринтӣ, зиёда аз 1000 масҷид ва маъбад, Ҷомеи ал-Қаравийин (859), Мадрасаи Бу-Инония (1351–1356), Мадрасаи Аттарин ва Мадрасаи бен Юсуф, дабоғхонаҳои анъанавии чармсозӣ ва зиёда аз 200 бозорҳои анъанавии 'сук' дар он ҷой гирифтаанд. Шаҳр ҳамчун пойтахти маънавӣ ва илмии Марокаш эътироф мешавад.
