Филми иқтибосӣ

Порча аз филм: «Пиковая дама» (1910)

Филми иқтибосӣ (англ. Film adaptation), экранизатсия — тафсири асарҳои дигар намуди санъат, аксар вақт адабиёт бо истифода аз воситаҳои кинематографӣ мебошад. Асарҳои адабӣ аз рӯзҳои аввали пайдоиши он дар синамо асоси образҳои экранӣ буданд. Ба ҳамин тариқ, баъзе аз аввалин созгорҳои экраникунонӣ асарҳои асосгузорони синамои бадеӣ Жорж Мелиес, Викторин Жассе, Луӣ Фейлад буданд, киасарҳои Свифт, Дефо ва Гётеро ба экран бароварданд.

Мушкилоти асосии экраникунонии филм ин зиддият байни тасвири холис аз сарчашмаи адабӣ ё дигар сарчашмаи аслӣ, мутолиаи айнан ва рафтан ба озодии бештари бадеӣ боқӣ мемонад. Ҳангоми сохтани филм коргардон метавонад хатҳои сюжетии дуюмдараҷа, тафсилот ва персонажҳои эпизодиро тарк кунад ва ё баръакс, ба филмнома эпизодҳое ворид кунад, ки дар асари аслӣ набуданд, вале ба ақидаи коргардон идеяи асосии асарро тавассути воситаҳои синамоӣ беҳтар ифода мекунанд. Масалан, дар банаворгирии достони М. А. Булгаков «Дили саг» саҳнаи рақси Шариков ҳангоми гузориши илмӣ аз ҷониби коргардон В.Бортко муаррифӣ шудааст. Идеяи экраникунонии филм метавонад бо кори аслӣ мухолиф бошад, мисолҳо чунин тафсирҳои матнҳои масеҳӣ ба монанди Инҷил тибқи Матфей (коргардон Пиер Паоло Пазолинӣ) ва «Мӯъҷизаи охирини Масеҳ» (коргардон Мартин Скорсезе).

Мутобиқсозии театрӣ

Намоишҳои саҳнавӣ аксар вақт барои экраникунонӣ истифода мешаванд. Бисёре аз намоишномаҳои Уилям Шекспир, аз ҷумла «Ҳамлет», «Ромео ва Ҷулиетта» ва «Отелло», барои экраникунонӣ мутобиқ карда шудаанд. Нахустин мутобиқсозии садодори ҳама гуна намоишномаи Шекспир намоиши соли 1929 «The Taming of the Shrew» буд, ки дар он Мэрӣ Пикфорд ва Дуглас Фэрбенкс нақш бозидаанд. Он баъдтар ҳамчун намоишномаи мусиқӣ бо номи Kiss Me, Kate мутобиқ карда шуд, ки соли 1948 дар Бродвей намоиш дода шуд ва ҳамчун мусиқии Ҳолливуд бо ҳамон ном соли 1953. «The Taming of the Shrew» бори дигар дар соли 1999 ҳамчун мазҳакаи наврасон дар мактаби миёна «10 чизе ки ман аз ту нафрат дорам» ва боз соли 2003 ҳамчун мазҳакаи ошиқонаи шаҳрӣ «Моро аз Ҳавво раҳо кунед» намоиш дода шуд. Филми мусиқии Ҳикояи Ғарб аз Ромео ва Ҷулетта мутобиқ карда шудааст, ки бори аввал ҳамчун мюзикли Бродвей соли 1957 пайдо шудааст. «Шоҳ Шер» (1994) аз Гамлет ва инчунин афсонаҳои гуногуни африқоӣ илҳом гирифта шудааст ва «О» аз Отелло асос ёфтааст.

Экраникунонии филмҳои асарҳои Шекспир ба ғайр аз забони англисӣ ба забонҳои гуногун зиёданд, аз ҷумла Акира Куросава «Тахти хун» (1957, нусхаи филми эпикӣ аз «Макбет»), «Чоҳи хоби бад» (1960, дар асоси «Ҳамлет») ва Ран (1985, дар асоси «Шоҳ Лир»); ва «Трилогияи Шекспир»-и Вишал Бҳардваҷ иборат аз «Мақбул» (2003, дар асоси «Макбет»), «Омкара» (2006, дар асоси «Отелло») ва «Ҳайдар» (2014, дар асоси «Ҳамлет»).

Роҳи дигаре, ки матнҳои Шекспир ба филмҳо дохил карда шудаанд, ин намоиш додани қаҳрамонҳое мебошад, ки ё Ҳунарпешаҳои, ки ин асарро иҷро мекунанд ва ё аломатҳое, ки тавассути тамошои яке аз намоишномаҳои Шекспир дар доираи як ҳикояи калонтар аз Шекспир таъсир расонидаанд. Одатан, мавзӯҳои асосии Шекспир ё унсурҳои муайяни сюжет бо сюжети асосии филм баробар мешаванд ё ба ягон роҳ як қисми рушди хислатҳо мешаванд. «Ҳамлет» ва «Ромео ва Ҷулиетта» ду намоишнома мебошанд, ки бештар дар ин роҳ истифода мешуданд.[5] Як мисол филми Эрик Ромер дар соли 1992 «Conte d’hiver» («Афсонаи зимистона») мебошад. Ромер як саҳнаи «Афсонаи зимистон»-и Шекспирро ҳамчун мақсади асосии сюжет дар достон истифода мебарад, ки умуман аз намоишнома асос наёфтааст.

Адабиёт

• Эйзенштейн С. М. Диккенс, Гриффит ва мо // Эйзенштейн С. М. Асарҳои интихобшуда. Дар 6 чилд. М.: Санъат, 1967. Т. 5.