Чарикар
| Шаҳр | |
Чарикар | |
|---|---|
| چاريکار / Chārīkār | |
 | |
| 35°01′ с. ш. 69°10′ в. д.HGЯO | |
| Кишвар |
 Афғонистон |
| Таърих ва ҷуғрофиё | |
| Таъсис | асри X |
| Масоҳат | 30 км² |
| Баландии марказ | 1490 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+4:30 |
| Аҳолӣ | |
| Аҳолӣ | 75 200 нафар (2015) |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Чарикар (ба паштӯ: چاريکار; ба дарӣ: Чорикар) — пойтахти вилояти Парвон дар Афғонистон, тахминан 65 километр шимолтари Кобул дар роҳи Саланг. Аҳолии Чарикар тахминан 75 ҳазор нафар (2015) — асосан таҷикҳо ва паштунҳо.[1] Чарикар бо дар 11 километри он будани собиқ авиабазаи Баграми ИМА (2001–2021), бузургтарин пойгоҳи ҳавоии ИМА дар Афғонистон, машҳур аст; ва бо боғҳои ангурии худ — «ангури Кӯҳдоман» ва кишмиши Парвон — машҳур.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Минтақаи Чарикар-Кӯҳдоман яке аз қадимтарин минтақаҳои тамаддуни Бохтар-Гандхара аст: дар наздикии Баграм харобаҳои Каписаи кушонӣ (Begram, давраи Канишка ва Хувишка асрҳои I–II мел.) — «хазинаи Бегром» (Bagram Treasure) — ниҳояти шоҳкорҳои аз шиша-и сурияӣ, фил-сум-и ҳиндӣ ва тангаҳои римӣ — соли 1937 кашф шуд ва ҳоло дар Музеи Луври Париж нигоҳ дошта мешавад. Дар асри VII ҳоҷӣ-и чинӣ Сюанзан Каписаро васф кардааст.[1]
Январи 1842 — Восстании Чарикар. Дар ҷанги аввали англо-афғон (1839–1842), гарнизони Бритониёи зери фармони майор Элдред Поттинҷер дар Чарикар чорабинӣ шуда буд. 4 ноябри 1841 моҷоҳидони Ҷабалуссироҷӣ ва Кӯҳдоманӣ-и зери роҳбарии шаҳзода Муҳаммад Акбархон Чарикарро муҳосира карданд; гарнизон 16 рӯз муқобилат кард ва ниҳоят 20 ноябр аз шаҳр ба Кобул фирор кард — ҳамин восстани ҷузъи фалокати бузурги аз Кобул ақибнишинии 16 000 нафари 1842 гардид ки танҳо як нафар бритониёӣ зинда ба Ҷалолобод расид (доктор Уилям Брайдон).
Дар замони ҷанги шӯравӣ-афғон Чарикар пойгоҳи ҷанубии Аҳмад Шоҳи Масъуди Панҷшерӣ буд — ҷабҳаи Ҷабалуссироҷ — Чарикар — Кӯҳдоман роҳҳои моҷоҳидонро ба Кобул мепӯшонд. Аз 2001 то 2021 базаи ҳавоии Баграм (Bagram Airfield) дар 11 км шарқтари Чарикар бузургтарин пойгоҳи ҳавоии хориҷӣ дар Афғонистон буд (то 40 ҳазор сарбоз). Феврали 2020 ҳамла дар майдони варзишии Чарикар (Толибон бо моши бамбакордор) 32 кушта; 15 августи 2021 Толибон Баграмро бе ҷанг забт кард.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Чарикар дар водии серҳосили Кӯҳдоман (поёни кӯҳҳои Ҳиндукуш) дар баландии 1490 метр воқеъ аст; иқлим мӯътадили қитъавӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл 25 °C), зимистон сард-барфӣ. Боғҳои ангур-зардолу машҳури шимоли Кобул.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Чарикар таҷикҳои Кӯҳдоманӣ (тахмин 60 %), паштунҳо (20 %), ҳазораҳои Парвон (10 %) ва қизилбошҳо (шиаҳои порси-баёнаи асли турк). Забонҳои дарӣ ва паштӯ устуворанд.[1]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Чарикар бар боғдорӣ (ангур, зардолу, шафтолу) ва истеҳсоли кишмиш ва шарбат-шиша, саноати кафтариядгузор, боғҳои ангурии Кӯҳдоман (бузургтарин таҳвилкунандаи кишмиши сабзи Афғонистон), сафолгарӣ-и Истолифи Кӯҳдоман (сафоли сабзи машҳур) ва маъмурияти вилоят асос меёбад.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Шоҳроҳи асосии Кобул — Чарикар — Саланг — Мазори Шариф (А-76), стансияи тоннели Саланг (60 км шимолтар, шохчаи СССР 1964). Аэропорти ҳарбии Баграм то 2021 фаъол.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Чарикар Боғи Бобур (хурд), Манораи Сиёҳ (асри XII ғӯридӣ), харобаҳои Каписаи кушонӣ (Бегром, 11 км шарқтар), Боғи Истолиф (деҳаи сафолгарии 25 км ҷанубтар, машҳур бо сафоли сабзи фирузаранг) ва кӯҳҳои Панҷшери ҷанубӣ воқеъанд. Чорсу-и Чарикар (бозори марказӣ) бо торикорӣ-и кӯҳдоманӣ ва мевафурӯшии анъанавӣ маъруф аст.
