Энрику Фермӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Энрику Фермӣ
итол. Enrico Fermi[1]
Enrico Fermi 1943-49.jpg
Таърихи таваллуд: 29 сентябр 1901(1901-09-29)[2][3][4][…]
Зодгоҳ:
Таърихи даргузашт: 28 ноябр 1954(1954-11-28)[5][2][3][…] (53 сол)
Маҳалли даргузашт:
Кишвар:
Фазои илмӣ: физик[1]
Ҷойҳои кор:
Дараҷаи илмӣ: доктори фалсафа[d]
Алма-матер:
Роҳбари илмӣ: Luigi Puccianti[d][14]
Шогирдони маъруф: Chen-ning Yang[d], Марри Гелл-Ман ва Mario Ageno[d]
Ҷоизаҳо:
Имзо: Имзо
Логотипи Викигуфтовард Гуфтовардҳо дар Викигуфтовард
Логотипи Викитека Осор дар Викитека
Commons-logo.svg Парвандаҳо дар Викианбор

Энрику Фермӣ (итол. Enrico Fermi; 29 сентябр 1901[2][3][4][…], Рум, Подшоҳии Итолиё[5][1][6][…]28 ноябр 1954[5][2][3][…], Чикаго, Иллинойс[5][7][8][…]) — физикдони итолиёӣ. Яке аз асосгузорони физики ҳастаӣ, муассиси мактаби илмии Италия ва ШМА, узви хориҷии Академияи Фанҳои СССР (1929).

Зиндагинома[вироиш | вироиши манбаъ]

Энрику Фермӣ 29 сентябри соли 1901 дар оилаи одии итолёӣ таваллуд ёфтааст. Дар оилаи онҳо боз ду нафар фарзанд, хоҳар ва бародараш Ҷулио, ки хеле бо ҳам меҳрубон буданд, зиндагӣ мекарданд. Додарон дар аёми бачагӣ таҷрибаҳои физикӣ мегузарониданд ва муҳаррики электрикӣ месохтанд. Мутаассифона, соли 1915 Ҷулио бо сабаби беморӣ вафот мекунад. Баъд аз ин, рафтори Фермӣ дигар гашта, вақти зиёди худро ба хондани китобҳои физика ва математика сарф менамояд. Инро падараш ба зудӣ пай бурда саривақт китобҳои илмӣ дастрас менамояд ва мароқи ӯро ба омӯхтани илмхои дақиқ зиёд менамояд[15].

Соли 1938 ба Америка рафта буд. Соли 1925 статистикаи зарраҳоеро, ки ба принсипи Паули тобеанд, кор карда баромадааст. Соли1934 теоремаи миқдории -коҳишро исбот кард. Солҳои 1934—38 Фермӣ бо ҳамкоронаш хосиятҳои нейтронро тадқиқ намуд ва ба физикаи нейтрон асос гузошт. Фермӣ як қатор элементҳо (аз он ҷумла уран)-ро бо нейтрон бомбаборон намуда, радиоактивияти сунъиро мушоҳида намудааст; ҳодисаҳои сустшавии суръати нейтронҳоро кашф ва назарияи ин ҳодисаро пешниҳод намудааст (лауреати Мукофоти нобелӣ, 1938). Соли 1939 ҳангоми бо нейтронҳои суст бомбаборон кардани ядрои уран аз он хориҷ шудани 2—3-то нейтрони сареъро нишон додааст. Дар асоси ҳамин ҳодиса Фермӣ бори аввал дар таҷриба реаксияи ядроии мусалсалро амалӣ гардонд (декабри 1942). Ӯ дар соҳаи физикаи зарраҳои баландэнергия низ тадқиқот бурдааст.

Эзоҳ[вироиш | вироиши манбаъ]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 https://www.biography.com/people/enrico-fermi-9293405
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Internet Movie Database (ингл.) — 1990.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): платформаи додаҳои боз — 2011.
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 Архив по истории математики Мактьютор
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 Понтекорво Б. М. Ферми Энрико // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1977. — Т. 27 : Ульяновск — Франкфорт. — С. 306.
  6. 6.0 6.1 https://www.digitalarchivioricordi.com/it/people/display/905 — 1808.
  7. 7.0 7.1 http://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-3-662-07791-7_11.pdf
  8. 8.0 8.1 http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00107510500144639
  9. http://www.tv.com/shows/the-adventures-of-jimmy-neutron-boy-genius/broadcast-blues-professor-calamitous-i-presume-236760/
  10. http://www.nytimes.com/1999/11/16/science/scientist-at-work-richard-l-garwin-physicist-and-rebel-is-bruised-not-beaten.html
  11. https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0929.html
  12. http://www.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7584915.stm
  13. http://www.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7584915.stm
  14. Математическая генеалогия (ингл.) — 1997.
  15. О. Аббосов, Б. И. Махсудов. Энрико Фермӣ- асосгузори физикаи ҳаста, физикаи нейтрон ва энергетикаи атомӣ (Ба муносибати 120 – солагии Энрико Фермӣ)(рус.). ravshanfikr.tj. 6 сентябри 2021 санҷида шуд.

Адабиёт[вироиш | вироиши манбаъ]

  • Ферми Энрико // Сақофӣ — Ховалинг. — Д. : СИЭСТ, 1987. — (Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир М. Д. Диноршоев ; 1978—1988, ҷ. 7).