Ғори Савр

ҒОРИ САВР غارثور ғорест дар қуллаи кӯҳи Савр, 5,4 км ҷанубтари ш. Макка, дар баландии тақр. 750 м аз с. б.

Тавсифи ҷуғрофӣ

Кӯҳ бо номи Атҳал ё Саври Атҳал низ ёд шудааст. Ба як қавл, аз номи Савр ибни Абдулманот – яке аз ашрофи Қурайш, ки дар кӯҳи мазкур зода шуда буд ё мезист, гирифта шудааст; ба қавли дигар, бинобар ба шакли гови нар (ба арабӣ «савр») ё чанбаршох буданаш чунин номгузорӣ шудааст. Ғор ду даромадгоҳ (ғарбиву шарқӣ) дорад. Даромадгоҳи ғарбӣ дар ибтидо ба андозае танг буд, ки як тан бо душворӣ аз он мегузашт; он минбаъд борҳо васеъ карда шуд. Алҳол бар ва баландии даҳонаи ғарбӣ дар ҳудуди 0,5 м аст. Тӯли Ғори Савр 18 ваҷаб ва бари бахши мобайни он 11 ваҷаб, баландии даруни ғор ба андозаи қади як инсон ва масоҳаташ 2,5 м² аст. Дар дохили он 2–3 нафар нишаста намоз хонда метавонанд.

Қиссаи Ғори Савр

Муҳаммад (с) соли 13-уми биъсат (рисолат), бо мақсади раҳоӣ аз дасти мушрикони Қурайш шабе, ки бо номи «Лайлатулмабит» («Шаби шабгузаронӣ») маъруф аст, Алӣ ибни Абитолибро дар бистари хоби худ гузошта, қасди ҳиҷрат аз Макка ба Мадина кард. Паёмбар (с)-ро дар ин сафар Абубакри Сиддиқ ҳамроҳӣ мекард ва ба ифтихори ин ҳамсафарӣ ба унвони «Ёри ғор» маъруф гардид. Мушрикон таваҷҷуҳашонро бештар ба шимоли Макка равон намуда буданд, зеро сафар ба Мадина ҳатман ба он сӯ анҷом мегирифт, аммо паёмбар (с) барои ба гумроҳӣ андохтани онҳо ба самти ҷануби Макка раҳсипор гардида, дар Ғори Савр паноҳ бурд ва муддати се шабонарӯз он ҷо монд. Дар ин муддат хӯроки онҳоро писари Абубакри Сиддиқ – Абдуллоҳ таъмин мекард. Ба эъҷози илоҳӣ анкабуте бар дари ғор тор танида, як ҷуфти кабӯтар бар он ошёна гузошта буд. Мушрикон дар таъқиби паёмбар (с) ба Ғори Савр расиданд, вале бо дидани ин манзара гумон карданд, ки ба даруни ғор муддатҳо касе надаромадааст, аз ин рӯ, ба он ворид нашуда бозгаштанд.

Зикр дар Қуръон

Худованд дар ин маврид мефармояд: «Агар ӯро ёрӣ ҳам надиҳед, Худо ӯро нусрат додааст, он гоҳ ки кофирон ӯро, ки дуввумин каси дунафара буд, [аз ватан] берун карданд; вақте онҳо дар Ғор буданд, вақте ба ёри худ мегуфт: Ғамгин мабош, ҳамоно Худо бо мост…» (Қуръон: 9, 40). Баъди навмед гаштани мушрикон аз ёфтани паёмбар (с) ӯ бо шутуроне, ки фарзандони Абубакри Сиддиқ – писараш Абдуллоҳ ва духтараш Асмоа фароҳам карда буданд, роҳи Мадинаро пеш гирифт. Ин ҳодиса оғози ҳиҷрати паёмбар (с) аз Макка ба Мадина ба шумор меравад.

Ҷойгоҳ дар таърих ва шариат

Дар наздикии Ғори Савр ғори дигари хурдтаре низ ҳаст, ки зери тахтасанги монанд ба косаи воруна қарор дорад. Ғори Савр дар баробари Ғори Ҳиро аз осори боқимондаи аҳди рисолат ба шумор рафта, зиёрати он аз ҷумлаи амалҳои мустаҳаб (писандида) аст. Бештари пайроҳаи кӯҳӣ ба самти Ғори Савр барои осонтар кардани рафтуомади зиёраткунандагон, ки беш аз як соат тӯл мекашад, ба шакли зина-зина сохта шудааст. Баъзе муаррихон иштибоҳан Ғори Саврро бо Ғори Ҳиро омехтаанд.

Эзоҳ

Ғори Савр / С. Маҳмадуллоҳ // Ғ — Дироя. — Д. : СИЭМТ, 2016. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 5). — ISBN 978-99947-33-67-5.