Қаламравҳои хориҷии Бритониё

Қаламравҳои хориҷии Бритониё
Қаламравҳои хориҷии Бритониё
	British Overseas Territories
	Парчам
	Суруди миллӣ
Забонҳои расмӣ	англисӣ
	Масоҳат
• Ҳамагӣ	1,727,570 км²; км²
	Аҳолӣ
• Баҳо	350,000 наф.
• Барӯйхатгирӣ	наф.
• Зичӣ	4,9/ наф./км²
	ММД (БҚХ)
• Ҳамагӣ	$
• Ба сари аҳолӣ	$
	ММД (номинал)
• Ҳамагӣ	$
• Ба сари аҳолӣ	$
	Парвандаҳо дар Викианбор

Қаламравҳои хориҷии Бритониё (англ. British Overseas Territories ; Қаламравҳои хориҷии Подшоҳии Муттаҳида ,англ. United Kingdom Overseas Territories ( Қаламравҳои хориҷии Бритониёи Кабир ) чордаҳ қаламрави вобаста таҳти соҳибихтиёрии Бритониёи Кабир мебошанд, аммо қисми Подшоҳии Муттаҳида нестанд.

Номи "Қаламравҳои хориҷии Бритониё" соли 2002 аз ҷониби Қонун дар бораи қаламравҳои хориҷии Бритониё муаррифӣ шуда, истилоҳи "Қаламравҳои тобеи Бритониё"-ро иваз кард (...англ. British-Dependent Territories ), ки дар Қонун дар бораи шаҳрвандии Бритониё аз соли 1981 мавҷуд аст. Пеш аз ин, ин қаламравҳо мустамликаҳо ё мустамликаҳои тоҷӣ номида мешуданд.

Ҷазираҳои Ҷерсӣ, Гернси ва ҷазираи Мэн низ таҳти соҳибихтиёрии Тоҷи Бритониё қарор доранд, аммо бо Бритониёи Кабир муносибатҳои конститутсионии каме фарқкунанда доранд ва пайваста ҳамчун тоҷи вобаста тасниф карда мешаванд (вобастагии Тоҷ,англ. Crown dependencies ), на қаламравҳои хориҷӣ. Қаламравҳои хориҷӣ ва тоҷҳо бояд аз Иттиҳоди Миллатҳо фарқ карда шаванд (англ. Commonwealth of Nations ), иттиҳоди ихтиёрии мустамликаҳои собиқи Бритониё ва ба наздикӣ баъзе кишварҳои дигар, ба монанди Мозамбик, ки бо сабабҳои молиявӣ ва сиёсӣ ба Иттиҳод ҳамроҳ шуданд.

Инҳо истисноҳо мебошанд:

Таърих

Аввалин мустамликаҳои Бритониё дар Ҷаҳони Нав масканҳои шаҳрвандони Бритониё дар заминҳое буданд, ки қаблан берун аз тоҷи Бритониё буданд. Аввалин чунин мустамлика Нюфаундленд буд, ки дар он ҷо моҳигирони бритониёӣ дар асри 16 масканҳои мавсимӣ таъсис доданд.

Дар соли 1607, шаҳраки Ҷеймстаун, аввалин мустамликаи доимӣ дар Вирҷиния (ин истилоҳ барои тамоми Амрикои Шимолӣ истифода мешавад), таъсис дода шуд. Дар соли 1609, мустамликаи дуюм дар Бермуда аз ҷониби муҳоҷирони ғарқшудаи киштиҳо таъсис дода шуд, ки пас аз аз даст додани мустамликаҳои амрикоӣ дар соли 1783, қадимтарин мустамликаи зиндамондаи Бритониё шуд (мустамликаҳои англисӣ дар соли 1707, пас аз иттиҳоди Англия ва Шотландия ва ташкили Шоҳигарии Бритониёи Кабир, бо номи Бритониё маъруф шуданд).

Рушди Имперотурии Бритониё дар асри 19, ки ба авҷи худ дар солҳои 1920 расид, боис шуд, ки Бритониё беш аз чоряки замини ҷаҳонро, аз ҷумла қаламравҳоеро дар Осиё ва Африқо, ки аҳолии бумии зиёде доштанд ва на барои мустамликадорӣ, балки бо сабабҳои тиҷоратӣ ё стратегӣ нигоҳ дошта мешуданд, ба худ ҳамроҳ кунад. Дар охири асри 19, мустамликаҳои бузурги муҳоҷимон - Канада, Австралия, Зеландияи Нав ва Африқои Ҷанубӣ - дар ҳама масъалаҳо ба истиснои сиёсати хориҷӣ, мудофиа ва тиҷорат худидоракунанда ва мустақил шуданд. Мустамликаҳои гуногуни худидоракунанда муттаҳид шуда, федератсияҳоро ташкил доданд: Канада дар соли 1867 ва Иттиҳоди Австралия дар соли 1901. Ин ва дигар мустамликаҳои калони худидоракунанда дар солҳои 1920 доминантҳо номида шуданд ва тибқи Оинномаи Вестминстер дар соли 1931 истиқлолияти пурра ба даст оварданд. Империя ба Иттиҳоди Бритониё номгузорӣ шуд, ки соли 1949 Иттиҳоди Миллатҳо шуд. Аксари мустамликаҳои Бритониё дар Африқо, Осиё ва Амрико истиқлолият ба даст оварданд. Баъзе мустамликаҳои собиқ ба қаламравҳои Иттиҳод табдил ёфтанд ва монархи Бритониёро ҳамчун сарвари давлат нигоҳ доштанд; дигарон ба ҷумҳурихоҳӣ табдил ёфтанд, аммо Малика Елизаветаи II-ро ҳамчун Сарвари Иттиҳод эътироф карданд.

Тринидад ва Тобаго - соли 1797
Доминика - соли 1805
Сент-Люсия - соли 1814

Интиқоли тамоми Ҳонконг аз он сабаб муайян карда шуд, ки инфрасохтори он асосан бо музофоти Гуандун алоқаманд буд ва худи қаламравҳои Бритониё бе таъминоти Чин вуҷуд дошта наметавонистанд.

Дар солҳои 1980-ум, Бритониё охирин мустамликаҳои қитъавии худро аз даст дод — Родезияи Ҷанубӣ (ҳоло Зимбабве ) дар Африқо дар соли 1980 ва Гондураси Бритониё (ҳоло Белиз ) дар Амрикои Марказӣ дар соли 1981. Охирин мустамликаи бузурги боқимонда Ҳонконг буд, ки аҳолии он беш аз 5 миллион нафар буд. Бар хилофи дигар қаламравҳо, Ҳонконг аз ҷиҳати маъмурӣ аз ду қисм иборат буд:

Ҷазираи Ҳонконг ва нимҷазираи Коулун тибқи Аҳдномаи Нанкин ва Аҳдномаи Пекин дар соли 1860 ба Бритониё ба таври доимӣ ҳамроҳ карда шуданд.
Қаламрави Чин, ки ба истилоҳ қаламравҳои нав номида мешуд, аз ҷониби Бритониё ба муддати 99 сол, аз соли 1898 сар карда, барои ҷойгир кардани аҳолии афзояндаи Ҳонконг ба иҷора дода шуд.

Бо наздик шудани соли 1997, Британияи Кабир ва Чин Эъломияи муштараки Чину Бритониёро имзо карданд, ки дар соли 1997 тамоми Ҳонконгро ҳамчун " минтақаи махсуси маъмурии " Ҷумҳурии Мардумии Чин таъсис дод, бо шартҳои сершуморе, ки барои таъмини ҳифзи иқтисодиёти капиталистӣ ва тарзи зиндагии Ҳонконг, ки аз ҷониби ҳукмронии Бритониё ташаккул ёфтааст, ҳадди аққал 50 сол пас аз таҳвил пешбинӣ шуда буданд.

Айни замон қаламравҳои хориҷии Бритониё дар ҳама минтақаҳои ҷаҳон - ҷазираҳои Кариб - дар ҷазираҳои ба истилоҳ Вест-Индия - ва Бермудо дар Атлантикаи Шимолӣ ( Амрикои Шимолӣ ), ҷазираҳои Фолкленд дар Атлантикаи Ҷанубӣ ( Амрикои Ҷанубӣ ), Сент-Елена дар Атлантикаи Ҷанубӣ ( Африқо ), ҷазираҳои Питкэрн дар Уқёнусия, Гибралтар дар Аврупо, қаламрави Бритониё дар уқёнуси Ҳинд ва Акротири ва Декелия дар Осиё, ҷазираҳои Сандвичҳои Ҷанубӣ дар Антарктида мавҷуданд .

Пас аз бозгашти Ҳонконг ба Чин, моликияти мустамликавии боқимондаи Бритониё асосан аз қаламравҳои хурди ҷазиравӣ бо аҳолии камшумор, инчунин қаламрави беодами Антарктикаи Бритониё иборат буд. Ин қаламравҳо бо сабабҳои гуногун, аз ҷумла: истиқлолият ба даст наоварданд.

Набудани дастгирии истиқлолият аз ҷониби аҳолии маҳаллӣ.
Шумораи ками аҳолӣ фаъолияти қаламравро ҳамчун давлати мустақил душвор мегардонад.
Вобастагӣ ба кумаки иқтисодӣ аз Британияи Кабир.
Зарурати ҳузури низомии Бритониё барои муҳофизат аз кишварҳои ҳамсоя.
Набудани пешшартҳои иқтисодӣ ва сиёсӣ барои истиқлолият.
Баъзе минтақаҳо беодам буда, барои мақсадҳои илмӣ ё низомӣ истифода мешаванд.

Дар соли 2002, Парлумони Бритониё Қонун дар бораи қаламравҳои хориҷии Бритониёро қабул кард. Он таърифи "қаламравҳои вобаста"-ро ба "қаламравҳои хориҷӣ" иваз кард ва шаҳрвандии пурраи Бритониёро ба сокинони онҳо (ба истиснои онҳое, ки дар пойгоҳҳои низомӣ дар Кипр зиндагӣ мекунанд) барқарор кард.

Ҳамаи қаламравҳои хориҷӣ дорои низоми давлатӣ ва қонунгузории маҳаллии худ мебошанд. Сохтори онҳо бо андоза ва рушди сиёсии мустамлика алоқаманд аст.

Қаламравҳои муосири Бритониёи Кабир

То соли 2011, Қаламравҳои хориҷӣ 14 амволро дар бар мегирифтанд: ^[1]

Ном	Ҷой	Шиор	Масоҳат	Аҳолӣ	Пойтахт
Ангиля	Вест-Индия	Сила та витримка	146 км²^[2]	13,500^[3]	Балли
Ҷазираҳои Бермудо	Уқёнуси Атлантик	лот. Quo fata ferunt («Whither the Fates carry [us]»)	54 км²^[4]	64,000 (2007 оцінка) ^[5]	Ҳамилтон
Қаламрави антарктикии Бритониё	Антарктика	Тадқиқот ва кашфиёт	1 709 400 км²^[2]	50 дар зимистон; зиёда аз 400 дар тобистон^[6]	Ротера (стансияи Антарктика)
Қаламрави Бритониё дар Уқёнуси Ҳинд	Уқёнуси Ҳинд	лот. In tutela nostra Limuria («Limuria is in our charge»)	46 км²^[7]	тақрибан 3000 нафар кормандони низомии бритониё ва амрико.^[8]	Диего-Гарсия
Ҷазираҳои Вирҷинияи Бритониё	Вест-Индия	лот. Vigilate («Be watchful»)	153 км²^[9]	27,000 (2005 оцінка) ^[9]	Род-Таун
Ҷазираҳои Кайман	Вест-Індія	He hath founded it upon the seas	259 км²^[10]	60,456 ^[10]	Ҷорҷтаун
Ҷазираҳои Фолкланд	Уқёнуси Атлантик	Desire the right	12 173 км²^[4]	2,955 (2006 оцінка) ^[11]	Порт-Стенли
Гибралтар	Нимҷазираи Пириней	лот. Nulli expugnabilis hosti («No enemy shall expel us»)	6,5 км²^[12]	28,800 (2005) ^[13]	Гибралтар
Монтсеррат	Вест-Индия		101 км²^[14]	4,655 (2006 оцінка) ^[14]	Плимут (бо сабаби таҳдиди таркиши вулқон тарк карда шудааст) Брейдс)
Ҷазираҳои Питкэрн	Уқёнуси Ором		45 км²^[15]	51 (2008) ^[16]	Адамстаун
Ҷазираҳои Еленаи муқаддас, Вознесение ва Тристан-да-Куня	Уқёнуси Атлас	Содиқ ва пойдор (Ҷазираи Еленаи муқаддас)	420 км²	4,255 (Ҷазираи Еленаи муқаддас; 2008 арзебӣ)^[17] 1,275 (Ҷазираи Вознесение ва Тристан-да-Куня; арзебӣ)^[18]	Ҷеймстаун
Ҷорҷияи Ҷанубӣ ва ҷазираҳои Сандвичи Ҷанубӣ	Уқёнуси Атлантик	лот. Leo terram propriam protegat («Let the lion protect his own land»)	4 066 км²^[19]	99 ^[20]	Грютвикен
Акротири ва Декелия	Баҳри Миёназамин (Кипр)		255 км²^[21]	14,000 (about half British military and staff);	Епископи
Теркс ва Кайкос	Вест-Индия		430 км²^[22]	32,000 (2006 оцінка) ^[22]	Коберн-Таун

Назорат

Сарвари қаламрав

Сарвари қаламравҳои хориҷӣ Бритониё (ҳоло шоҳ Чарлз III ) ҳамчун роҳбари Подшоҳии Муттаҳида аст, на тибқи қонунҳои қаламравҳои алоҳида. Дар ҳар як қаламрав, шоҳ намояндагонро барои иҷрои ҳокимияти иҷроия таъин мекунад. Дар қаламравҳое, ки аҳолии доимӣ доранд, шоҳ бо тавсияи ҳукумати Бритониё фармондор, одатан як афсари баландпояи ба нафақа баромада ё хизматчии давлатиро таъин мекунад. Дар қаламравҳое, ки аҳолии доимӣ надоранд, одатан комиссар таъин карда мешавад. Дар қаламравҳои хориҷӣ, ки дорои моликияти тобеъ мебошанд, губернатор метавонад маъмури намояндагии худро дар қаламрави тобеъ таъин кунад.

Фармондор воқеан роҳбари қаламрав аст. Ӯ одатан масъули таъини сардори ҳукумат ва дигар хизматчиёни давлатӣ мебошад. Губернатор инчунин масъули робита бо ҳукумати Бритониёи Кабир буда, вазифаҳои намояндагиро иҷро мекунад. Комиссар дорои ҳамон ваколатҳое мебошад, ки Фармондор дорад, аммо вазифаҳои сардори ҳукуматро низ иҷро мекунад.

Маъмурият

Ҳар як қаламрави хориҷӣ қонунгузории худро дорад, ки аз қонунгузории Британияи Кабир мустақил аст. Системаи ҳуқуқӣ умуман бар асоси қонунгузории умумии Англия бо баъзе тағйироти маҳаллӣ асос ёфтааст. Ҳар як қаламрав дорои прокурори генералӣ ва низоми судии худ мебошад. Дар қаламравҳои хурдтар, Бритониёи Кабир барои баррасии парвандаҳои судӣ судя ё адвокат таъин мекунад.

Қаламрав	Маъмурият
Қаламрави Антарктикаи Бритониё Ҷорҷияи Ҷанубӣ ва ҷазираҳои Сандвичи Ҷанубӣ	Аҳолии бумӣ вуҷуд надорад, бинобар ин ҳукумати интихобшуда вуҷуд надорад. Комиссар бо ёрии маъмурият идоракунии ҳудудро амалӣ менамояд.
Қаламрави Бритониё дар Уқёнуси Ҳинд	Ҳукумати интихобшуда вуҷуд надорад ва дар айни замон аҳолии бумӣ дар он ҷо зиндагӣ намекунанд. Чагосҳо, ки маҷбуран аз қаламрав ба соли 1971 кӯчонида шудаанд ва метавонанд ҳамчун аҳолии ҷазираҳо баррасӣ карда шаванд, ҳоло дар судҳои Бритониё иҷозати бозгашт ба даст меоранд.
Пойгоҳҳои Акротири ва Декелия дар Кипр	Ҳукумати интихобшуда вуҷуд надорад, аммо мақомоти низомии Бритониё кӯшиш мекунанд, ки қонунҳои маҳаллиро ба қонунгузорӣ то ҳадди имкон наздик кунанд .
Питкэрн	Шаҳрдори интихобшуда ва шӯрои ҷазира мавҷуд аст, ки дорои ҳокимияти қонунгузорӣ ва иҷроия мебошад. Қарорҳои ин мақомот бояд аз ҷониби фармондор, ки ҳамчун намояндаи ҳукумати Бритониё қудрати қариб бемаҳдудро нигоҳ медорад, тасдиқ карда шаванд.
Ҷазираҳои Фолкланд Ҷазираҳои Еленаи муқаддас, Вознесение ва Тристан-да-Куня	Ҳукумат аз шӯрои қонунгузории интихобшаванда (англ. legislative council) иборат аст. Фармондор роҳбари ҳукумат ва шӯрои иҷроия мебошад, ки аз аъзои аз ҷониби шӯрои қонунгузорӣ таъиншуда ва инчунин ду узви доимӣ иборат аст.
Ангиля Ҷазираҳои Вирҷинияи Бритониё Ҷазираҳои Кайман Монтсеррат	Ин қаламравҳо шӯрои қонунгузорӣ ва ҳизбҳои сиесӣ доранд. Шӯрои иҷроияро одатан кабинет меноманд ва онро вазири асосӣ (англ. Chief Minister) роҳбарӣ мекунад (ба ғайр аз Ҷазираҳои Кайман, ки ин вазифаро роҳбари ҳизбе, ки дар парлумон аксарият дорад (англ. Leader of Government Business) ишғол мекунад. Фармондор дар масъалаҳои маҳаллӣ салоҳияти камтар дорад ва асосан бо сиесати хориҷӣ ва иқтисод машғул аст, дар ҳоле ки ҳукумати интихобшуда бо корҳои дохилӣ машғул аст.
Гибралтар	Мувофиқи Конститутсияи соли 2006, ки дар Раъйпурсӣ қабул шудааст, дар Гибралтар парлумон вуҷуд дорад. Ҳукумати Гибралтар аз ҷониби вазири асосӣ интихоб ва роҳбарӣ карда мешавад. Масъалаҳои мудофиа, сиесати хориҷӣ ва амнияти дохилӣ дар ихтиери фармондор мебошанд. Ҳамин тариқ, Бритониёи Кабир дар Гибралтар ҳокимияти маъмурӣ надорад.
Бермудо Теркс и Кайкос	Бермудо, дар соли 1609 таъсис ефта, қадимтарин ва сераҳолитарин дар байни қаламравҳои хориҷӣ мебошад. Аксари ҳокимияти иҷроия дар дасти сарвазир мутамарказ аст. Ин системаи идоракунӣ ба Шоҳигарии Иттиҳод наздик аст. Ҳукумати Бритониё танҳо салоҳиятҳои ҳадди ақалро нигоҳ медорад ва аз ҷониби губернатор намояндагӣ мекунад, аммо аксари масъалаҳо аз ҷониби вазирони маҳаллӣ ҳал карда мешаванд. Иҷлосияи аввали парлумони Бермудо дар соли 1620 баргузор шуд ва аз он вақт инҷониб ин як қаламрави худмухтор ва мустақил аст. 9 августи соли 2006 дар Туркс ва Кайкос конститутсияи нав қабул карда шуд. Сарвари ҳукумат сарвазир аст ва мухторияти ҷазираҳо ба таври назаррас афзоиш ёфтааст.

Системаи қонунгузорӣ

Пойгоҳҳои Акротири ва Декелия дар Кипр ягона қаламрави Бритониёи Кабир мебошанд, ки парчами худро надоранд. Онҳо, дар баробари ҷазираи Аскеншн, киштии Юнион Ҷекро парвоз мекунанд.

Ин низом махсусан дар парвандаҳои марбут ба ҷиноятҳои вазнин ва дар ҷойҳое, ки ҳакамон беғаразона дастрас нестанд, ба монанди дар ҷазираҳои камаҳолӣ, муҳим аст. Мисоли дахолати Британияи Кабир дар парвандаи мушаххас тафтишоти таҷовуз ба номус дар ҷазираи Питкэрн дар соли 2004 мебошад.

Вазорати корҳои хориҷӣ ва Иттиҳод масъули назорати манфиатҳои ҳамаи қаламравҳои хориҷӣ мебошад, ба истиснои пойгоҳҳо дар Кипр, ки таҳти салоҳияти Вазорати дифоъ қарор доранд. Департаменти қаламравҳои хориҷиро Вазири қаламравҳои хориҷӣ, ки айни замон муовини котиби парлумонии давлат аст, роҳбарӣ мекунад.

Дар соли 1999, Департамент гузоришеро (Шарикӣ барои пешрафт ва шукуфоӣ: Бритониё ва қаламравҳои хориҷӣ ) нашр кард, ки сиёсати Бритониёи Кабирро нисбат ба қаламравҳои хориҷӣ, ки чор самти асосиро фаро мегирад, тавсиф мекунад:

Худмуайянкунӣ
Масъулияти Бритониёи Кабир ва қаламравҳо
Мухторияти демократӣ
Таъмини кӯмак ва дастгирӣ

Ҳукуматҳои қаламравҳои хориҷие, ки аҳолии бумӣ доранд (ба истиснои ҷазираҳои Бермудо ), дафтарҳои худро дар Лондон доранд. Манфиатҳои ин қаламравҳоро инчунин Ассотсиатсияи қаламравҳои хориҷии Бритониёи Кабир (UKOTA), ки дар Лондон ҷойгир аст, намояндагӣ мекунад.

Вазорати корҳои хориҷӣ ва Иттиҳод ба корҳои хориҷии қаламравҳои хориҷӣ сарукор дорад. Ғайр аз ин, баъзе қаламравҳо дар кишварҳои ҳамсоя намояндагиҳои дипломатӣ доранд, ки масъалаҳои муҳоҷират ва иқтисоди хориҷиро баррасӣ мекунанд. Як қатор қаламравҳои Кариб узви Созмони Давлатҳои Карибии Шарқӣ ва Ҷомеаи Кариб мебошанд. Ҳеҷ яке аз қаламравҳои хориҷӣ узви Иттиҳоди Миллатҳо нестанд, гарчанде ки онҳо дар Бозиҳои Иттиҳод иштирок мекунанд.

Фонди ҳукумати хуб, барои рушди идоракунии давлатӣ
Буҷаи Барномаи гуногунрангии иқтисодӣ, ки ба гуногунранг кардани иқтисодиёти ҳудудҳо нигаронида шудааст

Муносибатҳои беруна

Вазорати корҳои хориҷӣ ва Иттиҳод ба корҳои хориҷии қаламравҳои хориҷӣ сарукор дорад. Ғайр аз ин, баъзе қаламравҳо дар кишварҳои ҳамсоя намояндагиҳои дипломатӣ доранд, ки масъалаҳои муҳоҷират ва иқтисоди хориҷиро баррасӣ мекунанд. Як қатор қаламравҳои Кариб узви Созмони Давлатҳои Карибии Шарқӣ ва Ҷомеаи Кариб мебошанд. Ҳеҷ яке аз қаламравҳои хориҷӣ узви Иттиҳоди Миллатҳо нестанд, гарчанде ки онҳо дар Бозиҳои Иттиҳод иштирок мекунанд.

Гибралтар ягона қаламрави хориҷа аст, ки тавассути узвияти Британияи Кабир (то соли 2020) ба Иттиҳоди Аврупо дохил шуда буд, аммо он мустақилона узв набуд ва узви иттиҳоди гумрукӣ набуд. Дигар қаламравҳои хориҷа ҳеҷ гоҳ узви Иттиҳоди Аврупо набуданд ва аксари қонунҳои ИА ба онҳо татбиқ намешуданд. Баъзе қисмҳои қонуни ИА ба онҳо ҳамчун аъзои Ассотсиатсияи кишварҳо ва қаламравҳои хориҷӣ татбиқ мешуданд (...).англ. OCT Association ), аммо, дар амал, онҳо аз ҷониби додгоҳҳои маҳаллӣ хеле кам татбиқ мешуданд. Дар ҳамин асос, маблағҳои сохторӣ ба қаламравҳои хориҷӣ барои лоиҳаҳои барқарорсозӣ ҷудо карда шуданд.

Аз замони баргардонидани шаҳрвандии пурраи Бритониё ба аксари сокинони қаламравҳои хориҷӣ (асосан тавассути Қонун дар бораи қаламравҳои хориҷии Бритониё аз соли 2002 ), шаҳрвандони қаламравҳои хориҷӣ шаҳрвандии ҳамзамон Иттиҳоди Аврупоро доранд, ки ба онҳо ҳуқуқ медиҳад, ки озодона дар дохили ҳамаи кишварҳои узви ИА ҳаракат кунанд.

Ҳеҷ яке аз қаламравҳои хориҷӣ шаҳрвандии худро надорад ва ҳамаи шаҳрвандон ҳамчун шаҳрвандони қаламравҳои хориҷии Бритониё тасниф карда мешаванд (англ. British Overseas Territories citizens, BOTC). Аммо, ин қаламравҳо дар масъалаҳои муҳоҷират худидоракунӣ доранд, аз ин рӯ гирифтани мақоми BOTC ба таври худкор ҳуқуқи истиқомат дар қаламравҳои дигарро намедиҳад, зеро ин аз қонунҳои муҳоҷирати қаламрави мушаххас вобаста аст. Қаламрави хориҷӣ метавонад мақоми истиқомати доимӣ диҳад (англ. Belonger status , ки ҳуқуқи истиқоматро медиҳад. Афроде, ки шаҳрвандии қаламравҳои хориҷии Бритониёро надоранд, метавонанд ин мақомро барои истиқомат дар қаламрави мушаххас ба даст оранд ва сипас, дар сурати хоҳиш, ба шаҳрвандӣ қабул карда, шаҳрвандӣ гиранд.

Гибралтар аз ҷониби Испания баҳсбарангез аст.
Ҷазираҳои Фолкланд, Ҷорҷияи Ҷанубӣ ва Ҷазираҳои Сандвичи Ҷанубӣ аз ҷониби Аргентина баҳс карда мешаванд.
Қаламрави Бритониё дар Уқёнуси Ҳинд - Маврикий ва Сейшелҳо баҳс мекунанд
Пойгоҳҳои низомии Акротири ва Декелияро Кипр баҳс мекунад
Қаламрави Антарктикаи Бритониё аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ эътироф нашудааст (нигаред ба Шартномаи Антарктика ) ва қисме аз ин қаламравро Чили ва Аргентина низ баҳс мекунанд.

Муносибатҳо бо Бритониёи Кабир

Ҳеҷ яке аз қаламравҳои хориҷӣ шаҳрвандии худро надорад ва ҳамаи шаҳрвандон ҳамчун шаҳрвандони қаламравҳои хориҷии Бритониё тасниф карда мешаванд (англ. British Overseas Territories citizens, BOTC). Аммо, ин қаламравҳо дар масъалаҳои муҳоҷират худидоракунӣ доранд, аз ин рӯ гирифтани мақоми BOTC ба таври худкор ҳуқуқи истиқомат дар қаламравҳои дигарро намедиҳад, зеро ин аз қонунҳои муҳоҷирати қаламрави мушаххас вобаста аст. Қаламрави хориҷӣ метавонад мақоми истиқомати доимӣ диҳад (англ. Belonger status , ки ҳуқуқи истиқоматро медиҳад. Афроде, ки шаҳрвандии қаламравҳои хориҷии Бритониёро надоранд, метавонанд ин мақомро барои истиқомат дар қаламрави мушаххас ба даст оранд ва сипас, дар сурати хоҳиш, ба шаҳрвандӣ қабул карда, шаҳрвандӣ гиранд.

Аз нигоҳи таърихӣ, аксари сокинони собиқ Имперотурии Бритониё шаҳрвандии Бритониёро доштанд, ки пас аз ба даст овардани истиқлолият ин қаламрав умуман аз даст дода шуд. Аз соли 1949 инҷониб, шаҳрвандони Бритониё дар Бритониёи Кабир ва мустамликаҳои боқимондаи тоҷ ҳамчун шаҳрвандони Бритониёи Кабир ва мустамликаҳои Бритониё номида мешаванд (англ. citizens of the United Kingdom and Colonies ). Аммо, тағйирот ба Қонун дар бораи шаҳрвандӣ ва муҳоҷират байни соли 1962 ва соли 1983 боиси таъсиси шаҳрвандии алоҳида барои қаламравҳои тобеи Бритониё гардиданд (англ. British Dependent Territories citizenship) – аз ин рӯ, аксарияти аҳолии қаламравҳои хориҷӣ аз шаҳрвандии пурраи Бритониё маҳрум карда шуданд. Ин кор асосан барои пешгирии муҳоҷирати оммавии сокинони Ҳонконг ба Бритониёи Кабир пеш аз супурдани он ба Чин дар соли 1997 анҷом дода шуд. Истисно барои ҷазираҳои Фолкланд, ки соли гузашта аз ҷониби Аргентина мавриди ҳамла қарор гирифта буданд, сурат гирифт. Аз сабаби ихтилофот бо Испониё, шаҳрвандии пурраи Бритониё ба зудӣ ба сокинони Гибралтар барқарор карда шуд.

Дар соли 2002, Қонун дар бораи қаламравҳои хориҷии Бритониё шаҳрвандии Бритониёро дар қаламравҳои тобеи Бритониё бекор кард ва шаҳрвандии пурраи Бритониёро ба ҳамаи дорандагон, ба истиснои онҳое, ки дар пойгоҳҳои низомӣ дар Кипр зиндагӣ мекунанд, барқарор кард. Ин ҳуқуқи зиндагӣ дар Бритониёи Кабирро барқарор кард.

Дар айни замон, шаҳрвандони Бритониё ҳаққи худкори маскан гирифтан дар ягон қаламрави хориҷиро надоранд. Баъзеҳо муҳоҷиратро манъ мекунанд ва ҳамаи шахсони воридшуда бояд аз ҳукумати қаламрав иҷозатномаи истиқомат гиранд. Боздид аз ҷазираи Аскеншн ва қаламрави Бритониёи Уқёнуси Ҳинд (ба истиснои боздидҳои расмӣ) иҷозат дода намешавад, зеро ин қаламравҳо ҳамчун пойгоҳҳои низомӣ истифода мешаванд.

Қувваҳои мусаллаҳ

Шоҳигарии Муттаҳида масъули дифоъи қаламравҳои хориҷии худ мебошад. Бисёре аз қаламравҳои хориҷӣ ҳамчун пойгоҳҳои низомии Шоҳигарии Муттаҳида ва муттаҳидони он хизмат мекунанд.

Остров Вознесения (административно относящийся к острову Святой Елены) — база ВВС Великобритании и ВВС США, ранее известная как RAF Ascension Island.
Бермудские острова — после провозглашения независимости США стали основной базой ВМС Великобритании в Западном полушарии. На островах имеется адмиралтейство, верфи и эскадра. Для их защиты был создан значительный военный гарнизон, и Бермудские острова рассматривались британским правительством не как колония, а как военная база — «Гибралтар Запада». Во время Второй мировой войны на Бермудских островах были созданы канадская и американская военные базы, существовавшие также в период холодной войны. С 1995 года военное присутствие на Бермудских островах было сокращено до территориального батальона (англ. Bermuda Regiment).
Британская территория в Индийском океане — на острове Диего-Гарсия расположена большая военно-морская и авиационная база, арендованная Соединёнными Штатами до 2036 года^{[сарчашма оварда нашудааст 3502 рӯз]} , с возможностью продления или пересмотра условий договора.
Фолклендские острова — на островах находятся британская военная группировка (англ. British forces on the Falklands), включающая сухопутные войска, авиацию и флот.
Гибралтар — имеется база ВМС Великобритании, авиабаза и верфи, используемые также НАТО, а также гарнизон (англ. Royal Gibraltar Regiment).
Акротири и Декелия на Кипре — стратегическая военная база Великобритании в восточном Средиземноморье.

Рамзҳо ва нишонаҳо

Ҳар як қаламрави хориҷӣ парчам ва нишони худро дорад, ки аз ҷониби подшоҳи Бритониё дода шудааст. Анъанавӣ, парчамҳо тарҳи парчами кабудро риоя мекунанд (англ. Blue Ensign), бо нишони Юнион Ҷек дар кантон ва нишони ҳудудии он.

Инҳо истисноҳо мебошанд:

Бермудо - парчами тоҷирони англис (англ. Red Ensign )
Қаламрави Антарктикаи Бритониё - парчами баҳрии англисӣ, (англ. White Ensign )
Қаламрави Бритониё дар Уқёнуси Ҳинд - парчами кабуд бо хатҳои мавҷнок, ки рамзи баҳр мебошанд.
Парчами Гибралтар нишони худро дорад (парчами шаҳри Гибралтар). Нишони Гибралтар ягона нишонест, ки пеш аз омадани маъмурияти мустамликавии Бритониё вуҷуд дошт.

Пойгоҳҳои Акротири ва Декелия дар Кипр ягона қаламрави Бритониёи Кабир мебошанд, ки парчами худро надоранд. Онҳо, дар баробари ҷазираи Аскеншн, киштии Юнион Ҷекро парвоз мекунанд.

Нигоришҳо

Сэнди Граунд, Ангилья .
Сент-Ҷорҷс, Бермуда .
Намуди пойгоҳи низомӣ дар Диего Гарсия, қаламрави Бритониё дар уқёнуси Ҳинд .
Роуд Таун, Тортола, Ҷазираҳои Вирҷинияи Бритониё .
Гранд Кайман, Ҷазираҳои Кайман .
Плато, Ҷазираҳои Фолкленд .
Қуллаи Гибралтар, Гибралтар .
Суфриере Хиллз, Монтсеррат .
Адамстаун, Питкэрн .
Ҷеймстаун, ҷазираи Сент Елена .
Халиҷи Камберленд, Ҷануби Ҷорҷия ва Ҷазираҳои Сандвичҳои Ҷанубӣ .
Кокберн Таун, Теркс ва Кайкос .
Қуллаи Малика Мэри ( Тристан да Кунья ) баландтарин нуқта дар қаламравҳои берун аз Бритониё аст.

Эзоҳ

↑ [ARCHIVED CONTENT] UK Overseas Territories Foreign & Commonwealth Office(пайванди дастнорас — таърих). Collections.europarchive.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
1 2 British Antarctic Territory(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
↑ Commonwealth Secretariat - Anguilla(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
1 2 UNdata | record view | Surface area in km2(пайванди дастнорас — таърих). Data.un.org (4 ноябри 2009). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
↑ Bermuda(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.
↑ Commonwealth Secretariat - British Antarctic Territory(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
↑ British Indian Ocean Territory(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.
↑ Commonwealth Secretariat - British Indian Ocean Territory(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
1 2 British Virgin Islands (BVI)(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.
1 2 Cayman Islands(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
↑ Commonwealth Secretariat - Falkland Islands(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org (14 июни 1982). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
↑ Gibraltar(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
↑ Commonwealth Secretariat - Gibraltar(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org (7 ноябри 2002). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
1 2 Montserrat(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.
↑ Pitcairn Island(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.
↑ Commonwealth Secretariat - Pitcairn Islands (Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands)(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
↑ UN Statistics - St Helena census 2008(пайванди дастнорас — таърих). unstats.un.org. 4 Январ 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013. Бойгонӣ шудааст 25 Декабри 2018 сол.
↑ Territories: St Helena, Ascension, Tristan da Cunha(пайванди дастнорас — таърих). bbc.co.uk (1 Декабри 2010). 4 Январ 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
↑ Архівована копія. 11 січня 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 31 січня 2016. Бойгонӣ шудааст 31 Январ 2016 сол.
↑ Population of Grytviken, South Georgia and the South Sandwich Islands(пайванди дастнорас — таърих). Population.mongabay.com (31 марти 2009). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.
↑ SBA Cyprus(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.
1 2 Turks and Caicos Islands(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk (1 ноябри 2009). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

Пайвандҳо

[collections.europarchive.org-1] [ARCHIVED CONTENT] UK Overseas Territories Foreign & Commonwealth Office(пайванди дастнорас — таърих). Collections.europarchive.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[jncc.gov.uk-2] 1 2 British Antarctic Territory(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[3] Commonwealth Secretariat - Anguilla(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[data.un.org-4] 1 2 UNdata | record view | Surface area in km2(пайванди дастнорас — таърих). Data.un.org (4 ноябри 2009). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[5] Bermuda(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.

[6] Commonwealth Secretariat - British Antarctic Territory(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[7] British Indian Ocean Territory(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.

[8] Commonwealth Secretariat - British Indian Ocean Territory(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[http://www.jncc.gov.uk/page-4395-9] 1 2 British Virgin Islands (BVI)(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.

[http://www.jncc.gov.uk/page-4396-10] 1 2 Cayman Islands(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[11] Commonwealth Secretariat - Falkland Islands(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org (14 июни 1982). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[12] Gibraltar(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[13] Commonwealth Secretariat - Gibraltar(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org (7 ноябри 2002). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[http://www.jncc.gov.uk/page-4397-14] 1 2 Montserrat(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.

[15] Pitcairn Island(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.

[16] Commonwealth Secretariat - Pitcairn Islands (Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands)(пайванди дастнорас — таърих). Thecommonwealth.org. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[17] UN Statistics - St Helena census 2008(пайванди дастнорас — таърих). unstats.un.org. 4 Январ 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013. Бойгонӣ шудааст 25 Декабри 2018 сол.

[18] Territories: St Helena, Ascension, Tristan da Cunha(пайванди дастнорас — таърих). bbc.co.uk (1 Декабри 2010). 4 Январ 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[19] Архівована копія. 11 січня 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 31 січня 2016. Бойгонӣ шудааст 31 Январ 2016 сол.

[20] Population of Grytviken, South Georgia and the South Sandwich Islands(пайванди дастнорас — таърих). Population.mongabay.com (31 марти 2009). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[21] SBA Cyprus(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk. 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 13 октябри 2010.

[http://www.jncc.gov.uk/page-4398-22] 1 2 Turks and Caicos Islands(пайванди дастнорас — таърих). Jncc.gov.uk (1 ноябри 2009). 8 Декабри 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 9 июли 2013.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]