Ҳокимони Эрон

Дар ин мақола феҳристи сулолаҳои ҳоким ва ҳокимони давлатҳое, ки дар қаламрави Эрони муосир пеш аз Инқилоби исломии соли 1979 таъсис ёфтаанд ё онро фаро мегиранд, новобаста аз мансубияти этникӣ оварда шудааст.

Ҳокимони бостонӣ

Пешдодиён

Каюмарс ( Авест. Gayō Marətan)
Хушанг ( Авест. Haošiiaŋha)
Тахмурас ( Авест. Təxma-Urupi)
Ҷамшед ( Авест. Yima-Xšaēta)
Заҳҳок / Биварасп ( Авест. Aži-Dahāka)
Фаридун / Афридун ( Авест. Θraētaona)
Эраҷ ( Авест. Аiriia-Ča)
Манучеҳр ( Авест. Manuščiθra)
Нӯзар ( Авест. Nāoθara)
Зав ( форсии миёна: Uzab, Auzab)
Гаршосп ( Авест. Сама Кərəšāspa)

Каёниён

Кайқубод ( Авест. Kauui Kauuāta)
Кайковус ( Авест. Kauui Usan)
Кайхусрав ( Авест. Kauui Haosrauuaŋha)
Луҳросп ( Авест. Kauui Auruuatāspa)
Гуштосп ( Авест. Kauui Vištāspa)
Кайбаҳман ( Авест. Kauui Wāhu-Manah)
Ҳумай Шерзод ( Avest. Humāiiā)
Кайдороб / Дориёвуш ( Dārayavauš порсии бостон )
Дориёвуши II (Dārayavauš порсии бостон )

Мод

700 пеш аз милод - 647 пеш аз милод - Дейоку
647–625 – Фравартиш
625 - 585 - Ҳувахшатра
585 - 550 - Иштувегу

Ҳахоманишиён

Ҳахоманиш
Чишпиш
Куруши I
Камбуҷияи I
550 — 530 — Куруши II Бузург
530 - 522 - Камбуҷияи II
522 — Гаумот ( қаллоб )
522–486 – Дориюши I Бузург
486 - 465 - Хашоёршои I
465–424 - Ардашери I
424 - Хашоёршои II (танҳо дар Порс )
424–423 – Суғд ( танҳо дар Форс ва Элом )
424 - 404 - Дориюши II
404–359 - Ардашери II
359 - 338 - Ардашери III
338–336 – Ардашери IV
336–330 – Дориюши III
330–329 – Ардашери V (Бесс)

Мақдуниён

Селевкиён

Подшоҳон

311–281 – Селевк Никатор I (шоҳ аз 306 п.м.)
281–261 – Антиох I Сотер (ҳоким бо Селевк аз 291 п.м. )
261–246 – Антиохи II Теос
246–225 - Селевки II Каллиникус
225 - 223 - Селевки III
223 - 187 - Антиохи III Кабир
187 — 175 — Селевки IV Филопатор
175–164 - Антиохи IV
164–160 – Тимарх (ғасбкунанда, ҳукмрони Мод ва Бобил)
164–162 - Антиохи V
162-150 - Деметриуси I
150–145 – Искандри Балас Соли 145 п.м. ( ғасбкунанда)
145–138 - Деметриуси II Никатор
145 - 142 - Антиохи VI Дионис Эпифан (писари Искандри I Балас, аз ҷониби Диодот Трифон бар муқобили Деметриуси II эълон шудааст)
142 - 138 - Диодоти Трифон (ғасбкунанда, дар Келесирия ҳукмронӣ мекард)
138 - 129 - Антиохи VII Сидет

Ашкониён

Шоҳаншоҳии Ашконӣ

Аршак I (асосгузори хонадон)
247-211 — Тиридат I (Аршаки II)
211-191 — Ардавони I^[1]
191-176 — Фриёпат ((Аршаки III)^[1]</ref>
176-171 — Фарҳоди I^[2]
171-132 — Меҳрдоди I ^[2]^[3]
132-127 — Фарҳоди II ^[3]
127-124 — Ардавони II ^[3]
124-88 (91)? — Меҳрдоди II
ок. 88-80 (91-87/88)? — Гударзи I ^[2]^[3]
ок. 87-80 — Меҳрдоди (III)?
ок. 80-76 — Уруди I
ок. 76-69 — Синотрук ^[2]
69-57 — Фарҳоди III ^[2]
57-54 — Меҳрдоди IV
57-38 — Уруди II
ок. 51-38 — Покури I
38-32; 30-2 — Фарҳоди IV
ок. 32-30; 26-25 — Тирдоди II
2 до н. э.-4 н. э. — Фарҳоди V
4-7 — Уруди III
7-12 — Вунуни I
12-38 — Ардавони II
ок. 35-36 — Тирдоди III
ок. 37-38 — Киннам
ок. 38-46/47 — Вардони I
38-51— Гударзи II
ок. 51 — Вунуни II
51-78 — Балоши I
55-58 — Вунуни II
78-109 (115)? — Покури II
ок. 78-80 — Вардони (II)?
ок. 80-81 — Ардавони III
109-116; 117-129 — Хусрави I (Ашконӣ)
116-117 — Парфамаспат
129-147 — Балоши II (III)
129-147 (140)? — Меҳрдоди V
147-191— Балоши III(IV)
191-208 — Балоши IV (V)
190-191 — Хусрави II ?
208-228 — Балоши VI
номаъдум
213-224 — Ардавони IV
226-227/228 — Артавазд писари Ардавони IV

Сосониён

227—241 — Ардашери Бобакон
241—272 — Шопури I
272—273 — Ҳурмузи I-Ардашер
273—276 — Баҳроми I
276—293 — Баҳраоми II
293 — Баҳроми III
293—302 — Нарсе
302—309 — Ҳурмузи II
309 — Озарнарсе
309—379 — Шапури II Бузург
379—383 — Ардашери II
383—388 — Шопури III
388—399 — Баҳроми IV Кирмоншоҳ
399 (72 дня) — Яздгирд
399—420 — Яздгирди I
420 — Хусрав ( ғасбкунанда)
420—438 — Баҳроми V Гӯр
438—457 — Яздгирди II
457—459 — Ҳурмузи III
459—484 — Пирӯзи I (Фирӯз)
484—488 — Балош
488—497 — Қубоди I
497—499 — Ҷоммосп
499—531 — Қубоди I
531—579 — Хусрави I Анӯшервон
579—590 — Ҳурмузи IV
590—591 — Баҳроми Чӯбин
591—628 — Хусрави II Парвиз
628 (март-октябрь) — Қубоди II
628—630 — Ардашери III
630 (апрель-июнь) — Шаҳрбароз
ок. 630 (май-июль) — Хусрави III
629—631 — Бӯрондухт
ок. 630 — Шапур Шаҳрбароз
631 (октябри-декабри) — Пирӯзи II
631—632 — Озармидухт
630—631 — Ҳурмузи Ҷодуя
ок. 630—632 — Ҳурмузи VI
ок. 630—632 — Хусрави IV
631 (март-апрель) — Фаррухзод Хусрави V
632—651 — Яздгирди III

Дар ҳайати Хилофати Араб

Усмон ибни Аффон (651 - 656)
Алӣ ибни Абӯтолиб (656 - 661)

Сулолаи Тоҳириён (821-873)

Саффориён

Давраи вобастагӣ

Солҳои 902—1118 дар сарзамини Эрон давлатҳои хурд ҳукмрон буданд.
Аз соли 1037 то 1194 дар хайати давлати Салҷуқиён буд
Солҳои 1194—1221 — қисми таркибии давлати Хоразмшоҳиён буд.
Аз соли 1221 то 1253 қисми зиёди Эрон зери ҳукмронии муғулон буд.
Солҳои 1253—1295 — тобеи муғулон, 1256—1343 — қисми давлати Илхон (Хулагуид) буд.
Солҳои 1343—1380 дар хоки Эрон давлатхои хурд ҳукмрон буданд.
Солҳои 1380—1449 — қисми давлати Темуриён буд.
Аз соли 1449 то 1502 — қисми ғарбии Эрон ба хайати давлатҳои Қароқуюнлу ва Оққуюнлу дохил мешуд.

Сафавиён

Афшориён

1736 - 1747 - Нодиршоҳ
1747—1748 — Одил
1748—1749 — Шоҳрух
1749-1749 — Иброҳим

Зандиён

1750 - 1779 - Каримхони Занд
1779-1781 - Муҳаммад Содиқ
1781— 1785 — Алимурод
1785—1789 — Ҷаъфар
1789— 1794 — Лутф Алишоҳ

Қоҷориён

1794 - 1797 - Оқомуҳаммадхони Қоҷор
1798 - 1834 - Фатҳалишоҳи Қоҷор
1834 — 1848 — Муҳаммадшоҳи Қоҷор
1848 – 1896 – Носирудиншоҳи Қоҷор
1896 — -1907 — Музаффаруддиншоҳи Қоҷор
-1907 — 1909 — Муҳаммадалишоҳи Қоҷор
1909 — 1925 — Аҳмадшоҳи Қоҷор (аз соли 1925 дар бадарға)

Паҳлавӣ

1925 - 1941 - Ризошоҳ Паҳлавӣ
1941 - 1979 - Муҳаммадризо Паҳлавӣ (аз соли 1979 дар ғурбат)

Муосирият

Аз соли 1979 - Ҷумҳурии динсолорӣ

Шарҳ

Номи Эрон аз он омадааст авестоӣ: Airyānam Vaeja Airyānam Vaeja ва порсии бостон: Aryānam Vaeja порсии бостон: Aryānam Vaeja, ки тақрибан маънои "кишвари Ориёиҳо" -ро дорад. Дар даврони Ҳахоманишиҳо ( солҳои 550–327 пеш аз милод ) мафҳуми «Aryānam Vaeja» ба «Aryānam Xšaθram» — «Давлати ориёиҳо» табдил ёфт. Аз порсии бостон: Aryānam Xšaθram — номи Эрони дар замони Ашконӣ ( 250 пеш аз милод - 224 милодӣ ) - Aryānšaθr (Ориёншаҳр). Номи давлати Сосониён ( 224-651 ) - Erānšahr (Эраншаҳр) аз авестоӣ: Airyānam Xšaθram Эйрянам Xšaθram . Дифтонги авестоӣ "ай" ба порсии миёна: «е» — «Erān».

Юнони қадим Эронро ба номи минтақаи марказии Порс, вилояти муосири Форс, Парс меномиданд.

Эзоҳ

1 2 Assar, 2004.Assar, 2005. Assar, «Moses of Choren & the Early Parthian Chronology», 2006.
1 2 3 4 5 Qashqai, H., «The successors of Mithridates II»
1 2 3 4 Assar, G.R.F., «A Revised Parthian Chronology of the Period 165-91 BC» Qashqai, H., «The successors of Mithridates II»

[Assar-1] 1 2 Assar, 2004.Assar, 2005. Assar, «Moses of Choren & the Early Parthian Chronology», 2006.

[Qashqai-2] 1 2 3 4 5 Qashqai, H., «The successors of Mithridates II»

[AssarQashqai-3] 1 2 3 4 Assar, G.R.F., «A Revised Parthian Chronology of the Period 165-91 BC» Qashqai, H., «The successors of Mithridates II»

[1]

[2]

[3]