Ҷуғрофиёи Иёлоти Муттаҳидаи Амрико

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

аз вики‌педия, донишномаٔ озод

париш ба новбарӣ париш ба ҷустуҷӯ

мухтасот: 38°53′ шимолӣ 77°01′ ғарбӣ / 38٫883°шимолӣ 77٫017°ғарбӣ

тасвир моҳвора аз иёлот муттаҳида. Пӯшиш гиёҳӣ ва маротиъ дар шарқ, ҷангал‌ҳои шимолӣ ва ришта кӯҳ‌ҳои роки дар ғарб, ва биёбон дар ҷануб ғарбӣ. Дар шимол шарқ, дарёча‌ҳои бузург ва уқёнус Атлантик нишон дода шуда‌аст.

иёлот матّҳадаٔ Амрико (ба англисӣ: The United States of America ва ба ихтисор: USA) кишварӣ дар амрикоӣ шимолӣ, ва ба пойтахти шаҳр Вашингтон дайри‌си аст. Амрико савумин кишвар пурҷамъият дунё ва савумин кишвар паҳновар ҷаҳон аст, ва аз лаҳоз нажоди ва гуногуни мардум, мутанаввеъ‌тарин кишвар ҷаҳон шинохта ме‌шавад кишвар Амрико аз шарқ ба уқёнус Атлантик, дар ғарб ба уқёнус ором, аз шимол ба кишвар Канада, ва аз ҷануб ба Мексика ҳамсоя‌аст. Ин кишвар аз роҳ пойгоҳ дарёӣ гӯонтоному низ марз муштарак андакӣ ба кубо дорад. Амрико ҳамчунин аз тариқ Аляска ба Русия марз обӣ дорад. Ба илова, маҷмӯъа‌и аз ҷазира‌ҳо, ноҳия‌ҳо, ва манотиқ мутааллиқ ба Амрико дар саросар ҷаҳон пароканда‌анд.

муҳтавӣот[вироиш]

  • 1 ҷуғрофиё табиӣ
    • 1.1 вусъат Амрико
    • 1.2 мухтасот ва мавқеъият ҷуғрофиёӣ Амрико
    • 1.3 муҳит зист
      • 1.3.1 гуна‌ҳо
      • 1.3.2 об ва ҳаво
  • 2 ҷуғрофиё инсонӣ
  • 3 иёлот‌ҳо
  • 4 шаҳрҳои Амрико
  • 5 ҷусторҳои вобаста
  • 6 манобеъ
  • 7 пайванд ба берун

ҷуғрофиё табиӣ[вироиш][вироиш]

навиштор аслӣ: муҳит зист иёлот муттаҳида Амрико уқоб сарсафед паранда миллӣ Амрико аз сол 1782 мелодӣ иёлот муттаҳидаٔ Амрико дар нимкураٔ ғарбӣ замин, ва дар шимол қорраٔ Амрико воқеъ аст. Ин кишвар аз 48 иёлот ҳамҷавор, ва ду иёлот ҷудо аз дигарон (шибҳи ҷазира Аляска дар шимол шарқ қорраٔ Амрико ва маҷмаъ‌Алҷазоир Ҳаваӣ дар уқёнус ором) ташкил шуда‌аст. Ҳамчунин, дар ду минтақаٔ ҳавзаٔ дарёи Кариб, ва низ бахш‌ҳое аз уқёнус ором, Соломон кӯчак ва пароканда‌и вуҷуд доранд ки қаламрав Амрико маҳсуб ме‌шаванд, вале ба гуна‌и худгардон идора ме‌шаванд (монанд пурту ریکو).

Аляска бузургтарин ва رودآیلند кӯчактарин иёлот дар Амрико ме‌бошанд. муқойиса вусъат Аляскабузургтарин иёлот Амрико ба вусъат 48 иёлот ин кишвар (ба ҷуз Ҳаваӣ ва Аляска). қисмати аз ришта кӯҳ‌ҳои роки дар ғарб Амрико қарор гирифта‌аст ки бузургтарин қулла он дар иёлот Колорадо қарор дорад. Муртафаъ‌тарин нуқта дар Амрико қулла кӯҳ мак کینلی(6194 метр) дар Аляска ме‌бошад. Дар 48 иёлот поин низ муртафаъ‌тарин қулла бар фароз кӯҳ ویتنی (4421 метр) дар Калифорния қарор дорад. рӯдхона Миссисипи бузургтарин ва муҳимтарин рӯдхона амрикоӣ шимолӣ ва чаҳорумин рӯдхона тӯлонӣ ҷаҳон дар Амрико қарор дорад. Ин рӯдхона ки ба рӯдхона Миссурӣ ме‌пайвандад, нақш тиҷорӣ ва иқтисодӣ муҳиммӣ барои آمریکادارد. Қисмати аз обшор نیاگارا дар марз байн Амрико ва Канада қарор дорад ва азҷозиба‌ҳои табиӣ тӯрестӣ дар Амрико ба‌шумор ме‌равад.

вусъат Амрико[вироиш][вироиш]

кӯҳ ҳуад ва дарёча تریلیوم дар иёлот арган аз назар кул вусъат об ва хок, Амрико баъд аз Русия ва Канада, савумин кишвар паҳновар ҷаҳон аст. ба‌тавр тақрибӣ, кишвар Амрико, шаш баробар бузург‌тар аз Эрон, 25 дарсад бузург‌тар аз Австралия, 35 баробар бузург‌тар аз Англия, 14 баробар бузург‌тар аз Фаронса, ва насаф Русия аст.

ҳамчунин ин кишвар, камтар аз як саввум қорраٔ Африқо, насаф амрикоӣ ҷанубӣ, андакӣ бузург‌тар аз Бразилия, 300 баробар бузург‌тар аз кишвар Ҳаити, ва ду ва ним баробар бузург‌тар аз маҷмӯъ кишварҳои аврупоӣ ғарбӣ аст.

мухтасот ва мавқеъият ҷуғрофиёӣ Амрико[вироиш][вироиш]

навиштор аслӣ: манотиқ ҷуғрофиёӣ ва фарҳангӣ иёлот муттаҳида Амрико

иёлот муттаҳидаٔ Амрико аз шимол ба кишвар Канада, ва дар ҷануб ба кишвар Мексика марз хокӣ дорад. Ин кишвар дар шимол ғарб қорраٔ Амрико ва савоҳил Аляска низ ба Русиямарзҳои муштарак обӣ дорад. 48 иёлот ба ҳам пайваста ки хок аслӣ Амрико ро ташкил ме‌диҳанд, аз шарқ ва ҷануб шарқӣ ба уқёнус Атлантик ва халиҷ Мексика, ва аз ғарб ба уқёнус ором мунтаҳӣ ме‌шаванд. Иёлот Аляска низ аз шимол ба уқёнус мунҷамид шимолӣ, аз ғарб ба тангаٔ برینگ, ва аз ҷануб ғарбӣ ба уқёнус ором хатм ме‌шавад. Маҷмаъ‌Алҷазоир Ҳаваӣҳам дар ҷануб ғарб хок аслӣ Амрико ва дар уқёнус ором воқеъ шуда‌анд.

манотиқ ҷуғрофиёӣ ва фарҳангӣ иёлот муттаҳидаٔ Амрико иборат‌анд аз: نیوانگلند, иёлот‌ҳои соҳилӣ уқёнус Атлантик, иёлот‌ҳои ҷануб, иёлот‌ҳои ғарб миёна (میدوست), иёлот‌ҳои ҷануб ғарбӣ Амрико ва иёлот‌ҳои ғарб.

кишвар иёлот муттаҳидаٔ Амрико дар маҷмӯъ 9,826,630 километр мураббаъ вусъат дорад ки албата 470 ҳазор километр он ро Соломон пароканда ва таҳт қаламрав Амрико дар уқёнус ором ва дарёи Кариб ташкил ме‌диҳанд.

муҳит зист[вироиш][вироиш]

кӯҳ‌ҳои Колорадои Амрико як ҷазира кӯчак дар як бирка дар иёлот Йорк

муҳит зист иёлот муттаҳида Амрико дорои تنوّъ ва тийф васеъи аз об ва ҳаво ва гуна‌ҳои ҷондор аст ки ношӣ аз вусъат паҳновар кишвар Амрико аст.

гуна‌ҳо[вироиш][вироиш]

вусъат муҳит зист табиӣ дар элот муттаҳида ки шомил манотиқ устувоӣ то мантиқ сард шимолӣ ме‌шавад муҷиб густардигӣ гуна‌ҳои табиӣ дар ин кишвар шуда‌аст. Дар ин кишвар токунун беш аз 17000 ҳазор гуна гиёҳӣ маҳали шиносоӣ шуда‌аст ки ҳудуд 5000 гуна аз он мутааллиқ ба Калифорния (зистгоҳ бузургтарин, танӯмандтарин ва куҳантарин дарахтон ҷаҳон) аст. Ҳамчунин то ба ҳол 400 гуна пистондор, 700 гуна паранда, 500 гуна хазанда ва дӯзест ва ҳудуд 90000 гуна ҳашара дар ин кишвар шиносоӣ шуда‌анд. Бештар гуногуни табиӣ дар иёлот муттаҳида мутааллиқ ба манотиқ марбут монанд замин‌ҳои ботлоқи Флоридо тааллуқ дорад. Бисёре аз гуна‌ҳои гиёҳон ва ҷонварон дар Амрико пас аз вуруд аввалин инсон‌ҳо аз байн рафтанд ва бисёре низ монанд говмеш кӯҳон‌дор амрикоӣ ё کرکس Калифорнияӣ пас аз вуруд ақвом аврупоӣ ба ин минтақа тақрибанً мунқариз шуданд.

об ва ҳаво[вироиш][вироиш]

об ва ҳавоӣ иёлот муттаҳида дар бисёре манотиқ гарм аст. Дар Флоридо ва Ҳаваӣ об ва ҳаво устувоӣ, дар Аляска қутбӣ, дар гарӣат‌پلینز хушк, дар савоҳил Калифорния медитерана‌и ва дар гарӣат‌бийсин биёбони аст. Об ва ҳавоӣ муносиб иёлот муттаҳида барои парвариш анвоъ мухталифи аз маҳсулот кишоварзӣ нақш муассири дар матраҳ кардан ин кишвар ба унвон як қудрат дошта‌аст.

ба поён ҷанг ҷаҳонӣ дувум иёлот‌ҳои ғарбӣ Амрико рушд болоии ро дар иқтисод ва ҷамъият таҷриба карданд ва ҳамин амр сабаб тағир корбарӣ манобеъ об ва энержӣ ин манотиқ аз масраф дар корбурдҳои زراعی ба самт масраф дар манотиқ таҷаммуъ ҷамъият ва санойиъ шуд. Ба ақида марказ манобеъ об иёлот Калифорния дар сӯратӣ ки то сол 2020 манобеъ бештарӣ барои таъмин об ин минтақа пайдо нашавад ин иёлот ба камбуд обӣ ба андоза масраф имрӯзӣ об худ мувоҷеҳ хоҳад шуд.

ҷуғрофиё инсонӣ[вироиш][вироиш]

нақшаٔ парокандагӣ мардумӣ Амрико аз назар нажод ва насаб қавмӣ (ҳама‌пурсирасмӣ сол 2000)

навиштор аслӣ: ҷуғрофиё инсонӣ иёлот муттаҳида Амрико

ҷамъият иёлот муттаҳида Амрико бар поя баровард сол 2011 идораٔ омор иёлот муттаҳида Амрико дар ҳудуд 314,724,000 нафар тахмин зада шуда‌аст. нарх куллӣ борвари дар иёлот муттаҳида Амрико бар поя баровард сол 2011 дар ҳудуд 1٫89 фарзанд барои ҳар зан аст.

бар асос омор мунташираٔ сол 2003, таркиб нажоди мардум иёлот муттаҳида Амрико, бадин шарҳ аст:

  • сафедао: 81٪
  • сиёҳон (амрикоӣ‌ҳои африқоӣ‌табор): 12٫9٪
  • осиёӣ‌ҳо: 4٫2٪
  • сурх‌бӯстон амрикоӣ: 1٪
  • бумиён Ҳаваӣ ва Соломон پاسفیک: 0٫2٪

дар ин омор, нажод испониёӣ‌табор (мавсум ба هیسپانیک, ё لاتینو) ҳамроҳ ба нажод сафед муҳосиба шуда‌аст. Бар асос баррасӣ сол 2000 муҳоҷирон кишварҳои дигар ба тартиб ҷамъият баробар буданд:Мексика(173,919 муҳоҷир), Чин(45,652), Филиппин(42,474), Ҳинд(42,046), Ветнам(26,747), Салвадор(22,578)Ҳаити(22,364), кубо(20,831), ҷумҳурӣ دومینکن(17,536), Русия(17,110), Ямайка(16,000)Канада(16,210), кура(15,830), Украин(15,810), Покистон(14,535), Колумбия(14,498), Бритониё(13,385), боснӣ ва ҳарзагӯин(11,828), Гуатемала(9,970), Эрон(8,915 бингаред ба эрониён муқем Амрико)

иёлот‌ҳо[вироиш][вироиш]

кишвар Амрико 50 иёлот дорад ки ҳар кадом аз он‌ҳо бано бар сомона федеролӣ ҳоким, дорои сатҳ болоии аз худгардони ҳастанд.

албата ноҳияٔ Вашингтон дайри си ҷузв ҳеч‌як аз иёлот Амрико нест ва дар минтақа худмухтор Колумбия қарор дорад. Ноҳияٔ Колумбия, дар асл бахши аз иёлот Мэриленд буд ки дар сол 1790 барои таъсис марказ Амрико яъне шаҳр Вашингтон дайри‌си дар назар гирифта шуд.

хато: ҳеч пайванд маҷозӣ дар интиҳои хат 29 ёфт нашуд