Мантиқ

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи

Мантиқ - (аз забони арабӣ - нутқ, забон) илмест, ки қонунҳои тафаккур ва шаклҳои онро тадқиқ менамояд. Мантиқ дар асри 4 то милод пайдо шудааст. Асосгузори он фалайсуфи Юнони Қадим Арасту аввалин шуда қонун ва шаклҳои тафаккурро тадқиқ намуд.

Логика (аз юнонии қадим λογική — “илм оиди андешаронии дуруст”, “санъати мулоҳиза” аз юнони λόγος — «суханронӣ», «мулоҳиза», «фикр») – илм дар бораи намуд, тарз ва қонунҳои фаъолияти зеҳнӣ ва ташхисӣ, ки тавассутӣ забони мантиқӣ баён мегардад. Азбаски дониш бо ақл қабул мегардад, мантиқ имчунин ҳамчун илм дар бораи намуд ва қонунҳои андешаронии “дуруст” муайян мегардад. Азбаски андешарони дар забон ҳамчун мулоҳиза ташаккул меёбад, ки исбот ва инкор низ ба он дохил мешавад, мантиқ инчунин ҳамчун илм дар бораи намудҳои мулоҳиза ва ё илм дар бораи роҳҳои исбот ва инкор муайян мегардад. Мантиқ ҳамчун илм роҳҳои дастрасии ҳақиқатро дар раванди ташхиси тавассутӣ аз худ менамояд, яъне, ки аз дониш, на балки аз таҷрибаи ҳиссиётӣ. Бинобар ин, ӯро ҳамчун илме тарзҳои дастрасии “дониши хулосави”-ро азхудкунанда, муайян кардан мункин аст. Дониши хулосавӣ, ки тавассути истифодаи қонунҳои мантиқ ва тарзҳои андешаронии мантиқӣ дастрас шудааст, мақсади ҳамаи амалҳои мантиқист, ки дастёбии ҳақиқатро ва истифодаи донишро барои ташхиси чуқурӣ ҳодисаҳо ва воқеъаҳои олами атроф дар назар дорад. Яке аз масъалаҳои асосии мантиқ – муайян кардан, ки чи хел аз фарзия ба хулоса расидан (“андешаронии дуруст”) ва дар натиҷа дониши ҳақиқиро оиди мавзӯи мулоҳиза пайдо намоем, то ин ки ҳамаи тарафҳои мавзӯро ва алоқамандии онро бо дигар тарафи воқеъаи мазкур чуқур дарк кунем. Мантиқ яке аз асбобҳои қариб ҳамаи илмҳои дигар мебошад.

Нигаред[вироиш]