Авҳадии Мароғи

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Тарҷумаи ҳол[вироиш]

Авхадуддин бинни Хусайни Исфахонӣ, ки бо тахаллуси Мароғӣ маъруф аст, тахминан соли 673 хиҷрӣ (соли 1275 –и мелодӣ) дар Исфаҳон таваллуд ёфтааст. Аз асарҳои Авҳадӣ маълум мешавад, ки ӯ ба навоҳии ғарбии Эрон, Ироқ ва шояд ба Арабистону Сурия сафарҳо кардааст. Авҳадӣ охирҳои умрашро дар Мароға гузаронидааст. Аз руи навиштаҷоти санги сари қабри ӯ бармеояд, ки вай моҳи рамазони соли 738 (соли 1338-и мелодӣ) вафот кардааст. Имрузҳо қабри ӯ дар Мароға мавҷуд аст. Девони ашъори Авҳадӣ, ки то даври мо расидааст, аз 14 740 байт иборат буда, касоид, таркибот, тарчеъот, мураббаъот, газалиёт, рубоиёт ва маснавиҳои «Мантикулушшок» ё «Дахнома» ва «Чоми Чам» - ро дар бар мегирад.

Маълумоти мухтасар дар бораи маснавии «Ҷоми Ҷам»[вироиш]

Маснавии «Ҷоми Ҷам»-и Авҳадӣ яке аз шоҳасарҳои адабиёти тоҷику форс буда, мухимтарин таълифоти асри XIV дар ахлок ва масоили ичтимоию ирфони хисоб меёбад. Авхади ин маснавии машхури худро дар муддати 1 сол – аз рамазони соли 732 то рамазони соли 733 – и хичри (соли 1333-и мелоди) ба назм даровардааст. «Чоми Чам» мувофики ахбороти тазкирахо аз 5 ҳазор байт иборат будааст ва холо то ба мо хамаги 2571 байт расидааст. Маснавии «Чоми Чам» дар вазни «Хадикатулхакикат»-и Санои навишта шудааст ва сужети муайяне надорад. Авхади дар ин маснави аз пайдоиши замину осмон, растанихою ҳайвонот ва инсон сар карда, то ба масъалаҳои ирфони ва масъалаҳои ахлоки ба таври хеле муфассал акидаҳои худро баён кардааст. Аз чумла у дар бораи омухтани илм, коинот ва ходисаҳои табии, муносибат бо дустон, адлу инсоф, окибати зулму золими, зарари шаробу банг ва масти, парвариши фарзанд, бухлу бахилӣ ва зарари ин пеша, беравнакии шеъру шоири, бекадрии ахли адаб ва дигар масъалаҳои ахлоки ва ичтимоии замони худ таваккуф менамояд. Умуман, маснавии «Чоми Чам»-и Авхади мачмуи хамаи илмхо ва масъалаҳои ахлокии асри XIV мебошад. Бартарии у нисбати маснавиҳои дигар шоирон махз дар хамин мебошад.

Порчахо аз маснавии «Чоми Чам»[вироиш]

Дар осори улви[вироиш]

Мекашад чарх аз ин замину бихор Ба тафи мехр гуна-гуна бухор. Бар ҳаво чун бухор зур кунад, Чунбишу изтиробу шур кунад. Кунад он кас, ки доди дониш дод, Лакаби он ҳавои чунбон бод. Дар замин ин бухор хасту духон, Низ дар мардуму дигар ҳайвон. Ба зимистон масом чун бастаст, Чунбиши ин бухор охистаст. Лек чун гохи яхгудоз шавад, В-он масоми гирифта боз шавад. Бар се қисмат шавад бухори замин, Гохи чунбидан аз ясору ямин. Он чи бар вай замин хисор кунад, Чунбиш уро чу бекарор кунад. Кунад он роҳи баста уро касф, То падид оварад зилозилу хасф? В-он чи рах ёфт дар уруки макон, Аз тарии худу зи зиг армии кон. Дар сууду хубут об шавад, Мояи маъдану захоб шавад…

Хикоят[вироиш]

Хабар доданд Мачнунро, ки: Лайлӣ, Надорад бо ту пайвандеву майле. Бад-эшон гуфт: - «Агар маъшук ҷофист, Вафои ошики бечора кофист». Ту низ, ар толиби он ёри нағзӣ, Қадамро рост менеҳ, то наларзӣ. Ба ҳар захме зи ёре сар мапечон, Инон аз дустдоре бармапечон. Тариқи ишқ сустӣ барнатобад, Муҳаббат ҷуз дурустӣ барнатобад. Ба аввал озмоиш бошад он ҷо, Чу бигрезӣ, кушоиш бошад он ҷо. Агар хоҳӣ, ки ӯ ғамхорат афтад, Таҳаммул кун, к-аз ин бисёрат афтад.

Ҳикоят[вироиш]

Касе Фарҳодро гуфто к-аз ин санг Раҳо кун даст, гуфташ бо дили танг, Зи санги Бесутун сар чун тавон тофт? Ки Ширинро дар ин талхӣ тавон ёфт. Назар мекун ба нақши дӯстон жарф, Валекин дур дор ангушт аз ҳарф. Чу андар дӯстӣ кори ту зарқ аст, Нагӯӣ: аз ту то душман чӣ фарқ аст? Чӣ талхиҳо, ки маҳҷурон кашиданд! Зи ширинон ба ҷуз талхӣ надиданд. Гули бехор аз ин манзил, ки бинӣ, Кӣ чидаст? Эй бародар, то ту чинӣ? Муроди дил ба анбозист ин ҷо, Мапиндор ин чунин бозист ин ҷо. Аз рубоиёт

Шамъ аз сари худ гузашту озод бисӯхт, Бар оташи ғам хандазанон шод бисӯхт. Ман бандаи шамъам, ки зи баҳри дили халқ, Бубрид зи Ширину чу Фарҳод бисӯхт.

Гар рост равӣ маҳрами ҷон созандат, В-ар каҷ биравӣ, зи дил бияндозандат, Дар ҳалқаи ошиқон чу абрешими чанг, То рост нагардӣ ту, бинанвозандат.

Аз лаъли ту коми дилу ҷон натвон хост Фошаш натавон гуфту ниҳон натвон хост, Пурсиш кардӣ ба як забонам шаби дӯш, В-он узр кунун ба сад забон натвон хост.

Зулфи ту агар фузун, агар кост, хуш аст, Қадди ту агар нишаст, агар хост, хуш аст. Пайваста ҳадиси қоматат мегӯям, Зеро ки маро бо сухани рост хуш аст.

Дил бандаи бӯйи анбаромези гул аст, Ҷон чокари орази диловези гул аст. Булбул, ки ҳазор хоркан бандаи ӯст, Ӯ низ ғуломи хори сартези гул аст.

Адабиёт[вироиш]

  • 1.Абдулманнони Насриддин.Куллиёти осор.- ҷ.7.-Хуҷанд, 2013.- с.584-586
  • 2. http://ganjoor.net/ouhadi