Готифар

Готифар
Даргузашт	асри VI
Набардҳо	Battle of Gol-Zarriun[d]

ҒОТИФАР, Готифар, подшоҳи Ҳайтолиён (тақр. солҳои 40–60 ас­ри 6).

Ҷанг бо туркон ва Сосониён

Дар замони ҳукм­ро­нии Ғотифар тохтутози сосониҳо ва ту­ркҳо аз ду ҷониб ба Осиёи Миёна оғоз шуда, мулкҳои ҳин­дустонии Ҳайтолиён аз даст рафтанд. Аввалан хо­қо­ни турк Истеми ташаббуси муборизаро бар зидди Ғотифар ба даст гирифта, бо мақсади ҷалби Хусрави Анӯшервон ба му­боризаи зидди Ҳай­то­лиён корвонеро ба дарбори Сосониён фиристод. Баъди огоҳии Ғотифар аз қаробатҷӯии рақи­бо­наш корвони ҳо­ми­ли ҳадяи туркҳо ҳангоми убури марзи кишвари Ҳай­толиён ғорат ва сафирону роҳбаладонаш ба қатл расиданд. Бо ву­ҷуди ин соли 560 дар байни Истеми ва Хусрави Анӯ­шервон созишномаи муборизаи муштарак бар зидди Ҳай­то­лиён ба имзо расида, аввалан сипоҳи хоқони турк аз самти Чоч ба марзи Ҳайтолиён ҳуҷум намуд. Ғотифар баъди ого­ҳӣ аз қасди тохтутози ҳоқони турк, аз мулкҳои қаламраваш лашкари зиёде ҷамъ оварда, дар Бухоро ба рақиби Ҳай­то­лиён рӯ ба рӯ гардид. Ба қавли Менандр, дар ин фурсати муносиб Хусрави Анӯшервон ба ақибгоҳи лашкари Ғотифар ҳамла оварда, баъзе мулкҳои со­би­қи қаламрави шарқии Сосониёнро бозпас гирифт. Му­ҳо­ри­баи байни Ҳайтолиён бо хоқони туркҳо дар назди теп­паҳои Насаф ҳафт рӯз идо­ма ёфта, бо шикасти Ғотифар ан­ҷо­мид.

Баррасиҳо дар илм

Ба қавли як гурӯҳ таърихнигорон (Э. Шаванн, А. М. Манделштам, Р. Фрай. Л. Гумилёв, Ғ. Ғоибов), муборизаи байни Ғотифар бо хоқони турк байни солҳои 560–68 ва ба қав­ли дигар муҳаққиқон баъди бастани шартномаи сулҳи бай­ни Рум ва Сосониён (562) ба амал омадааст. Ғотифар баъди шикаст хост дубора лаш­кар ҷамъ оварда муборизаро идо­ма ди­ҳад, вале ба мухолифати дарбориён рӯ ба рӯ гардид.

Поёни кори ҳукумат

Ниҳоят Ғотифар аз тахт барканор карда, ба ҷояш Фиғо­ниш ба под­шо­ҳӣ нишонда шуд.

Тасвир дар сиккаҳо

Дар як тарафи сиккаҳои ёфтшудаи Ғотифар шоҳ тамғаи Бухоро, катибаи суғдӣ ва дар паҳлуи дигараш асп тасвир шудааст.

Адабиёт

• Гоибов Г. Ран­ние походы арабов в Среднюю Азию. Д., 1989;
• Фирдавсӣ. Шоҳ­нома. Ҷ. 8. Д., 1991;
• Гумилев Л. Н. Древние тюрки. М., 2004;
• Эмо­малӣ Раҳмон. Тоҷи­кон дар оинаи таърих. Аз Ориён то Сомониён. Ки­тоби 1. Д., 2009.
• Bivar, A. D. H. (2003). Hephthalites. In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Volume XII/2: Hedāyat al-mota'allemin–Herat VII. London and New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 198—201. ISBN 978-0-933273-75-7
• Rezakhani, Khodadad (2017). ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity. Edinburgh University Press. pp. 1–256. ISBN 9781474400305.
• Litvinsky, B. A.; Dani, Ahmad Hasan (1996). History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750. UNESCO. ISBN 9789231032110.