Технетсий

Технетсий, ₄₃Tc

Акс:Technetium.jpg
Технетсий
Талаффуз	/tɛkˈniːʃiəm/ ​(tek-NEE-shee-əm)
Номи дигар	technetium
Рақами массавӣ	[97]
Технетсий дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон Mn ↑ Tc ↓ Re молибден ← технетсий → рутений
Рақами атомӣ (Z)	43
Гурӯҳ	гурӯҳи 7
Давр	даври 5
Блок	d-блок
Категорияи элемент	Металли гузаранда
Конфигуратсияи электрон	[Kr] 4d5 5s2
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд	2, 8, 18, 13, 2
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМ	сахт
Нуқтаи гудозиш	2430 K ​(2157 °C, ​3915 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш	4538 K ​(4265 °C, ​7709 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)	11 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос	33.29 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос	585.2 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ	24.27 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда (extrapolated) P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k at T (K) 2727 2998 3324 3726 4234 4894
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ	−3, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5, +6, +7 (a strongly acidic oxide)
Электроманфиият	Ҷадвали Полинг: 1.9
Қувваҳои иондоршавӣ	1-ум: 702 кҶ/мол 2-юм: 1470 кҶ/мол 3-юм: 2850 кҶ/мол
Радиуси атом	эмпирикӣ: 136 пм
Радиуси ковалентӣ	147±7 пм
Color lines in a spectral range Хатҳои спектрии Технетсий
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣ	​hexagonal close-packed (hcp)
Суръати овоз thin rod	16,200 м/с (дар 20 °C)
Васеъшавии ҳароратӣ	7.1 µm/(m·K) (at r.t.)
Гармигузаронандагӣ	50.6 W/(m·K)
Муқобилияти нисбӣ	200 nΩ·m (дар 20 °C)
Тартибории магнитӣ	парамагнетик
Таъсирпазирии магнитӣ	+270.0·10−6 см3/мол (298 K)
Рақами CAS	7440-26-8
Таърих
Пешгӯикунанда	Дмитрий Менделеев (1871)
Кашф ва ҷудогузории аввалин	Эмилио Сегре and Carlo Perrier (1937)
Изотопҳои асосии технетсий
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул 95mTc синт 61 d ε 95Mo γ – IT 95Tc 96Tc syn 4.3 d ε 96Mo γ – 97Tc syn 4.21×106 y ε 97Mo 97mTc syn 91 d IT 97Tc 98Tc syn 4.2×106 y β− 98Ru γ – 99Tc trace 2.111×105 y β− 99Ru 99mTc syn 6.01 h IT 99Tc γ –

Технетсий – элементи гуруҳи ҳафтум (мувофиқи таснифоти куҳна – зергуруҳи иловагии гуруҳи ҳафт), даври панҷуми системаи даврии элементҳои кимиёвӣ, рақами атомиаш – 43 мебошад. Бо рамзи Tc ифода карда мешавад (лат. Technetium). Моддаи соддаи технетсий – металли радиоактивии нуқрагини хокистариранг мебошад. Аз ҳама элементи сабуки бе изотопҳои устувор аст. Нахустин аз элементҳои химиявии синтезкардашуда мебошад.

Технетсий аз калимаи юнонии «tеchnicos» гирифта шуда, маънояш «сунъӣ» мебошад.

Мавҷуд будани элементи рақами тартибиаш 43 ҳанўз аз ҷониби Д.И. Менделеев пешгўӣ шуда, ба он номи аналоги манган «экаманган» дода шуда буд. Танҳо соли 1937 ин элемент ҳангоми бомбаборонкунии ядрои молибден бо дейтронҳо кашф гардид. Ҳоло зиёда аз 20 изотопҳои радиофаъоли технетсий маълум аст. Онро дар тайфҳои (спектрҳо) Офтоб, инчунин ситораҳои ҷавон пайдо кардаанд. Дар бораи фаъолияти биологии технетсий бинобар ноустувор будани изотопҳои он маълумот ниҳоят каманд. Ба шарофати қобилияти комплекҳосилкунӣ доштан технетсий метавонад дар шушҳо, гурдаҳо, ҷигар, сипурз ва мағзи сар ҷамъ шавад.