Фри-Стейт

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Фри-Стейт
коса IPhondo yaFreyistata
сесото Freistata
англ. Free State[1][2]
англ. Orange Free State[3]
Парчам
Парчам
28°00′00″ а. ҷ. 27°00′00″ т. ш.HGЯO
Кишвар  Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ
Маркази маъмурӣ Блумфонтейн
Роҳбар Sisi Ntombela[d][5][6]
Таърих ва ҷуғрофиё
Таърихи таъсис 27 апрел 1994
Масоҳат
  • 129 825 км²
Баландӣ
1 293 м
Вақти минтақавӣ UTC+02:00
Аҳолӣ
Аҳолӣ
Шиносаҳои ададӣ
Рамзи ISO 3166-2 ZA-FS
Вебгоҳи расмӣ
Фри-Стейт дар харита
Commons-logo.svg Парвандаҳо дар Викианбор

Фрӣ-Стейт (англ. Free State "Давлати озод, вилояти озод", африкаанс Vrystaat) — яке аз вилоятҳои Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ. Ҳудуд комилан бо қаламрави музофоти қадимаи Давлати Норинҷии Озод мувофиқат мекунад ва номи нав ихтисораи маъмулии кӯҳна аст. Вилоят то 70% ғаллаи Африқои Ҷанубиро истеҳсол мекунад, илова бар ин, конҳои бойи тилло ва алмос мавҷуданд.

Маркази маъмурии музофот шаҳри Блумфонтейн аст, ки он инчунин пойтахти судии Африқои Ҷанубӣ мебошад.

Тақсимоти маъмурӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Масоҳати вилоят 129,825 км² мебошад. Он бо Лесото (дар ҷанубу шарқ) ва инчунин бо вилоятҳои Африқои Ҷанубӣ ҳамсарҳад аст: КваЗулу-Натал (дар шарқ), Кейпи Шарқӣ (дар ҷануб), Кейпи Шимолӣ (дар ғарб), Шимолу Ғарб (дар шимол), Гаутенг ва Мпумаланга (шимолу шарқ). Ба баҳр баромад намекунад. Иқлим ҳамчун континенталӣ бо тобистони гарм ё тафсон ва зимистони хунук ё ях тавсиф мешавад. Қариб ҳамаи боришот дар моҳҳои тобистон меоянд ва миқдори он ба самти шарқ меафзояд.

Бузургтарин шаҳрҳои вилоят Блумфонтейн, Бетлеҳем, Сасолбург, Крунстад, Велком мебошанд.

Аҳолӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Зичии аҳолӣ дар вилоят:
Забонҳои вилоятӣ:

Аҳолии вилоят то соли 2007 2 773 059 нафар аст.[7] Ҳоло сафедпӯстон танҳо тақрибан 10% аҳолии Давлати Озодро ташкил медиҳанд, ки пештар ҳиссаи онҳо хеле зиёдтар буд. Ҳамин тавр, дар соли 1880, сафедпӯстон дар ин ҷо 45,7% ва дар соли 1904 — 36,8%буданд.[8] Ҳиссаи сиёҳпӯстон 87,1%; рангаҳо 3%—ро ташкил медиҳад; Осиёгӣ — 0,2% [9]

Забони модарии аҳолии аксари вилоят сесото (64,4%) мебошад. Дар минтақаҳое, ки дар шарқи шадиди музофот ҷойгиранд, забонҳои зулуӣ (5,1%) ва дар шимолу ғарби шимол — тсванаӣ (6,8%) паҳн шудааст. Африкаансӣ дар саросари иёлати Озод дар байни аҳолии сафедпӯст ва рангаи вилоят маъмуланд (11,9%).[10] Забони англисӣ забони тиҷорат аст, ки дар ҳукумат ва маориф истифода мешавад. Аммо, паҳншавии забони англисӣ ҳамчун забони аввали аҳолӣ нисбатан кам аст.

Иқтисод[вироиш | вироиши манбаъ]

Ноҳияҳои музофоти иёлати озод: Фезиле Даби (сабз), Табо-Мофутсаняна (кабуд), Мотхео (гулобӣ), Тсхариеп (кабуд-сабз), Ледвелепутсва (зард).

Вилоят ба 1 шаҳристон (округ) ва панҷ ноҳия тақсим мешавад:

  • Шаҳристон
    • Мунисипалитети Мангаунг
  • ноҳияҳо
    • Мунисипалитети ноҳияи Лежвелепутсва
    • Мунисипалитети ноҳияи Тҳабо Мофутсаняна
    • Мунисипалитети ноҳияи Фезиле Даби
    • Мунисипалитети ноҳияи Тсхариеп
    • Мунисипалитети ноҳияи Мотео - то соли 2011

Давлати озод сабади нони кишвар аст ва аз ин рӯ кишоварзӣ дар иқтисодиёти вилоят марказӣ аст. Заминҳои корамшуда тақрибан 32,000 км² ва чарогоҳҳо то ҳол тақрибан 87,000 км² мебошанд. Асоси кишоварзиро зироатҳои ғалладона ташкил медиҳанд ва чорводорӣ низ тараққӣ кардааст. Тақрибан 90% гелосҳои кишвар дар минтақаи Фиксбург парвариш карда мешаванд. Дар шарқи Давлати Озод лӯбиё, сорго, офтобпараст ва гандум фаъолона парвариш карда мешаванд. Дар вилоят тақрибан 40% картошкаи Африқои Ҷанубӣ парвариш карда мешавад, ки дар ин ҷо дар баландкӯҳҳо парвариш карда мешаванд. Зироати асосии сабзавот аспарагус аст. Гулпарварӣ низ тараққӣ кардааст.

Захираҳои вилоят аз тилло ва алмос бой мебошанд. Вилояти истихроҷи маъдан бузургтарин корфармо дар минтақа аст. Дар музофот 12 кони тилло мавҷуд аст, ки дар онҳо то 30% тамоми тиллои Африқои Ҷанубӣ истихроҷ карда мешаванд. Истихроҷи нуқра ҳамчун маҳсулоти иловагии конҳои тилло маъмул аст. Захираҳои ангишт мавҷуданд.

Соҳаҳои аз ҳама пешрафта дар вилоят саноати кимиё ва нафтукимиё мебошанд.

Эзоҳ[вироиш | вироиши манбаъ]

  1. 3 // Constitution of the Republic of South Africa Amendment Act, 1995 // Government Gazette of the Republic of South AfricaGovernment Printing Works, 1995. — Ҷ. 361, нашри 16522.
  2. 103(1) // Constitution of the Republic of South Africa, 1996, Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996, Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa wa 1996, UmThethosisekelo weRiphabliki yeSewula Afrika we-1996, uMgaqo-siseko weRiphablikhi yoMzantsi-Afrika ka-1996, uMthethosisekelo weRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika, we-1996, Molaotheo wa Repabliki ya Afrika Borwa, wa 1996, Molaotheo wa Afrika Borwa wa 1996, uMtsetfosisekelo weRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika wanga-1996, Ndayotewa ya Riphabuḽiki ya Afrika Tshipembe, wa 1996, Vumbiwa ra Riphabliki ra Afrika Dzonga, 1996 — 1996.
  3. 124(1) // Constitution of the Republic of South Africa, 1993 // Government Gazette of the Republic of South AfricaGovernment Printing Works, 1994. — Ҷ. 343, нашри 15466.
  4. 4.0 4.1 4.2 Mid-year population estimates, 2021 (ингл.)Pretoria: Stats SA, 2021. — P. vii.
  5. http://www.premier.fs.gov.za/?page_id=2195
  6. https://www.gov.za/about-government/contact-directory/sekgobelo-elias-magashule-mr
  7. Community Survey 2007: Basic results (PDF)(пайванди дастнорас — таърих). Statistics South Africa. 14 январи 2011 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 июни 2012.
  8. http://www.1911encyclopedia.com/Orange_Free_State#Inhabitants(пайванди дастнорас — таърих).
  9. Statistical release P0301: Community Survey, 2007 (Revised version) (PDF)(пайванди дастнорас — таърих). Statistics South Africa. 7 октябри 2009 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 июни 2012.
  10. Table: Census 2001 by province, language, population group and gender.. Census 2001 Interactive Tables(пайванди дастнорас — таърих). Statistics South Africa. 28 январи 2010 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 июни 2012.

Пайвандҳо[вироиш | вироиши манбаъ]