Ҷомолунгма

Дархости «Эверест» ба инҷо равона мешавад; ҳамчунон ниг. мазмунҳои дигар.

Ҷомолунгма (Эверест)
тиб. ཇོ་མོ་གླང་མ, непалск. सगरमाथा, хит. 圣母峰
Вид с юго-запада
Нуқтаи баландтарин
Баландии мутлақ	8 848,86 м
Баландии нисбӣ	8 848,86 м
Макон
27°59′17″ с. ш. 86°55′31″ в. д.
Кишварҳо	Непал Чин
Қаторкӯҳ ё массив	Маҳалангур-Ҳимол
Парвандаҳо дар Викианбор

Ҷомолунгма (тибетӣ: ཇོ་མོ་གླང་མ, чинӣ: 珠穆朗瑪峰), Эвере́ст (англ. Mount Everest), Сагарма́тха (неп. सगरमाथा), Шэнмуфэн (чинӣ: 聖母峰) — баландтарин қуллаи рӯи Замин мебошад. (8848,86 м).

Номгузорӣ

"Ҷомолунгма" дар забони тибетӣ маънои "Илоҳӣ ( qomo ) Ҳаёт ( shunge - шамол ё қувваи ҳаёт) Модар ( ma )"-ро дорад, ки ба номи олиҳаи бонӣ Шераб Ҷаммӣ номгузорӣ шудааст. Номи непалии Ҷомулунгма - "Sagarmatha" - маънои "Қуллаи осмон"-ро дорад.

Дар забони англисӣ, ин кӯҳ Эверест номида мешавад англ. Mount Everest (ба шарафи сэр Ҷорҷ Эверест (1790-1866)), сардори хадамоти тадқиқоти Ҳиндустони Бритониё дар солҳои 1830-1843, ва талаффузи муосири насаби Эверест, ( [ˈɛvərᵻst], "Everest") аз талаффузи худи Ҷорҷ Эверест ( [ˈiːvrᵻst] фарқ мекунад., "Evrist") . Ин ном соли 1856 аз ҷониби вориси Ҷ. Эверест, Эндрю Во ( англ. Andrew Waugh , 1810-1878.Ин ҳамзамон бо нашри натиҷаҳои кори ҳамкораш Р. Сикдара, ки соли 1852 бори аввал баландии "Қуллаи XV"-ро чен кард ва исбот кард, ки он дар минтақа ва эҳтимолан дар тамоми ҷаҳон баландтарин аст, ба анҷом расид.

Ҷуғрофия

Ҷойгиршавии Ҷомолунгма дар қаторкӯҳи Ҳимолой

Баландӣ дар қаторкӯҳи Ҳимолой дар пуштаи Маҳалангур-Ҳимал, ки онҷо сарҳади Непал ва ноҳияи мухтори Тибети Чин воқеъ аст.

Баландии кӯҳ

Эверест аз кайҳон

Қуллаи кӯҳ бо нури офтоб

Аввалин касе, ки муайян кард, ки Ҷомолунгма баландтарин қуллаи Замин аст, риёзидон ва топографи ҳиндӣ Радханат Сикдар буд англ. Radhanath Sikdar ). Радханат Сикдар тавонист ин корро соли 1852 дар асоси ҳисобҳои тригонометрӣ анҷом диҳад, дар ҳоле ки дар Ҳиндустон дар масофаи 240 км аз Ҷомолунгма дуртар воқеъ буд. Тибқи ҳисобҳои ӯ, баландии қулла дақиқ 29 000 фут (8839 м) буд, аммо эълон карда шуд, ки баландии Ҷомолунгма 29 002 фут (8840 ) аст . Чунин иловаи худсарона анҷом дода шуд, то ки тавассути рақами мудаввар (29 000) таассуротеро ба вуҷуд наовард, ки дақиқии андозагирӣ паст аст.

Соли 1955, топографҳои ҳиндӣ теодолитҳоро барои аз нав чен кардани баландии кӯҳи Ҷомолунгма, ки дар баландии 8848 м (29028 фут) аз сатҳи баҳр воқеъ буд., истифода бурданд.. Дар соли 1975, як экспедитсияи чинӣ ин баландиро (8848.13 м). аз нав дида баромад. Дар соли 1998, як экспедитсияи амрикоӣ ба Эверест аз GPS барои муайян кардани баландии 8850 истифода бурд. 9 октябри соли 2005 директори Идораи давлатии геодезия ва картографияи Ҷумҳурии Мардумии Чин эълон кард, ки натиҷаҳои нави дақиқтари андозагирии баландии Эверест ба даст оварда шудаанд. Тибқи ин андозагириҳо, ки олимони чинӣ ҳангоми экспедитсия ба Эверест дар моҳи майи соли 2005 анҷом додаанд, баландии кӯҳ 8844.43 м аст. м (± 21 см) аз сатҳи баҳр болотар . Пас аз заминларзаи Непал дар соли 2015 кӯҳ 2.54 см пасттар шуд  ва 3 см ба самти ҷанубу ғарб кӯчонида шуд .

Дар соли 2020, Чин ва Непал ченкунии нави баландии Эверестро анҷом доданд, ки ин буд...— 8848.86 м. Олимон бар он ақидаанд, ки баландтарин кӯҳи ҷаҳон бо суръати 1,2 см дар як сол афзоиш меёбад  .

Аз 1 октябри соли 2024, рӯзномаи The Washington Post хабар дод, ки Эверест афзоиш меёбад. Дар як таҳқиқоти нав, олимон муайян карданд, ки дар тӯли 89,000 соли охир Эверест аз 15 то 50 фут афзоиш ёфтааст. Эҳтимолан сабаби ин раванд дарёи қадимаи Арун буд .

Адабиёт

• [Фрэнсис Эдвард Янгхазбанд]]. Борьба за Эверест. — М., Л.: Госиздат, 1930.
• Джон Хант. Восхождение на Эверест. — М.: Изд-во иностр. лит., 1956. — 294 с.
• Тенцинг Норгей. Тигр снегов: Автобиография Тенцинга, записанная с его слов Дж. Р. Ульманом. — М.: Молодая гвардия, 1957. — 272 с.
• Уилфрид Нойс. «Южное седло (Эверест)». М., Мысль, 1975.
• Фриц Рудольф. «Джомолунгма и её дети». М., Радуга, 1983. (Об Эвересте и доброй сотне вершин Гималаев).
• Reinhold Messner. «Everest: Expedition to the Ultimate» («Эверест: экспедиция к пределу»). New York/London, 1979.
• Reinhold Messner. «Everest Solo» (англ. издание «The Crystal Horizon: Everest — The First Solo Ascent»), 1980.
• Месснер, Райнхольд. «Хрустальный горизонт». М., 1990. (О первом одиночном восхождении на Эверест без кислорода и в период муссонов).
• «Эверест-82» — М., 1983 (материалы первой советской экспедиции)
• «Эверест, юго-западная стена» — Ленинград, 1983 (о первой советской экспедиции)
• Эверест '82 : Восхождение сов. альпинистов на высочайшую вершину мира / Сост. П. П. Захаров. — М.: Физкультура и спорт, 1984. — 368 с.
• Кононов Ю. В. Победа над Эверестом : Первая советская экспедиция на Эверест (8848 м) «Гималаи '82». — К.: Здоров'я, 1985. — 103 с.
• Isserman, Maurice; Weaver, Stewart. Fallen Giants: A History of Himalayan Mountaineering from the Age of Empire to the Age of Extremes. — New Haven: Yale University Press, 2008. — ISBN 978-0-300-11501-7.
• «У каждого свой Эверест». Тольятти, АвтоВАЗбанк. (Иллюстрированный альбом о восхождении команды Волжского автозавода в 1992 году).
• Kielkowski Jan. «Mount Everest massif». EXPLO, 2000. («Окрестности Эвереста»).
• Поппи Брайт. «Сбой системы» («System Freeze»), сборник «The Devil You Know», 2003.

Нигаред низ

• Феҳристи баландтарин қуллаҳои Замин

Пайвандҳо

• Ҷамолунгма на службе Яндекс.Панорамаҳо (подъём с высоты 5100 до 6500 метров)
• Маршруты восхождений на Джомолунгму (англ.), при клике на цифре появляется краткая информация и статистика маршрута
• Джомолунгма и окружение — интерактивная карта Бойгонӣ шудааст 10 Декабри 2015  сол., при клике на вершине окружения на карте выводится информация о выбранной вершине.
• Кто первым покорил Джомолунгму Бойгонӣ шудааст 6 июни 2017  сол.
• Описание горы Эверест Бойгонӣ шудааст 24 марти 2018  сол.
• Джон Келли. Толпы на Джомолунгме: самая высокогорная пробка в мире. Русская служба Би-би-си (29 май 2013). 29 май 2013 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 29 май 2013.