ChatGPT

Навъ	generative artificial intelligence chatbot[d], generative pre-trained transformer[d], large language model[d], online service[d], вебгоҳ ва chatbot[d]
Муаллиф	OpenAI
Тавсеъадиҳанда	OpenAI
Навишташуда дар	Python
Забони интерфейс	чандинзабона[d] ва инглисӣ
Нахустин нусха	30 ноябр 2022
Платформаи дастгоҳӣ	мурургари веб, интерфейси барноманависии робита[d] ва Роёниши абрӣ
Охирин нусха	GPT-5.4 (2 апрел 2026);
Иҷозатнома	proprietary license[d]
Вебгоҳ	chatgpt.com
	Парвандаҳо дар Викианбор

ChatGPT (аз англ. Chat Generative Pre-trained Transformer — «трансформери тавлидгари аз пеш омӯзишдида») — чатботи зеҳни сунъии тавлидгар буда, аз ҷониби OpenAI таҳия шудааст.^[3] Он 30 ноябри 2022 нашр шуд ва барои тавлиди матн, нутқ ва тасвир дар посух ба саволҳои корбарон истифода мешавад. ChatGPT барои суръат бахшидан ба «бум»-и зеҳни сунъӣ — давраи сармоягузориҳои бузург ва таваҷҷуҳи оммавии баланд ба AI — нақши ҷиддӣ бозид.^[4]

ChatGPT дар 2 моҳ 100 миллион корбар ҷамъ овард — суратбахштарин афзоиши истифодакунандагон дар таърихи барномаҳои истеъмолӣ.^[5] Сомонаи ChatGPT ба яке аз 5 сомонаи пурбинандатарин ҷаҳон табдил ёфт.

Омӯзиш

ChatGPT дар асоси моделҳои бунёдии GPT, ки барои ёрии муколамавӣ танзим шудаанд, кор мекунад. Раванди танзим шомили омӯзиши назоратшаванда ва омӯзиши тақвиятӣ аз бозхӯрди инсонӣ (RLHF — Reinforcement Learning from Human Feedback) мебошад.^[6]

Дар ин раванд омӯзгорони инсонӣ ҳам нақши корбар ва ҳам нақши дастёри AI-ро бозиданд. Баъд посухҳои модел тартиб дода шуданд ва барои танзими минбаъда истифода шуданд.

Барои сохтани системаи амнияти зидди мӯҳтавои зараровар OpenAI аз кормандони Кения ба маздури соатии 1,32–2 доллар истифода кард, ки мӯҳтавои токсикӣ нишонгузорӣ мекарданд.^[7]

Маълумоти омӯзишӣ шомили саҳифаҳои Википедия, дастурҳои нармафзор, форумҳо ва матнҳои гуногуни интернет мебошад. Корбарон метавонанд аз истифодаи суҳбатҳояшон барои омӯзиш даст кашанд.

Хусусиятҳо

ChatGPT чатбот ва дастёри AI аст, ки бар асоси технологияи LLM кор мекунад. Он метавонад вазифаҳои гуногунро иҷро кунад: навиштан ва санҷиши кодҳои барнома, таснифи мусиқӣ, нависандагии сенарио ва эссе, посух ба саволҳои мураккаб, тарҷума, хулосасозӣ ва шабеҳсозии муҳитҳои интерактивӣ (терминали Linux, бозиҳои матнӣ).

Корбарон тавассути матн, аудио ва тасвир бо ChatGPT муколама мекунанд. Функсияи «Хотира» ба ChatGPT имкон медиҳад маълумоти муайянро нигоҳ дорад. Дар моҳи март 2023 OpenAI дастгирии плагинҳоро — аз ҷумла аз Expedia, Shopify, Slack ва Wolfram — илова кард.

Нарх

ChatGPT дар ибтидо ройгон буд. Дар феврали 2023 OpenAI ChatGPT Plus — тарифи моҳонаи 20 доллар — муаррифӣ кард, ки дастрасӣ дар вақти пурборӣ, афзалияти ворид ба хусусиятҳои нав ва суъати баландтарро таъмин мекунад.^[8] Баъдтар тарифҳои «ChatGPT Team» ва «ChatGPT Enterprise» барои ташкилотҳо илова шуданд. Дар декабри 2024 тарифи Pro ба арзиши 200 доллар дар моҳ муаррифӣ шуд.

Барномаҳои мобилӣ

Дар моҳи май–июли 2023 OpenAI барномаҳои ChatGPT барои iOS ва Android нашр кард. Барнома барои Windows дар 15 октябри 2024 дар Microsoft Store пайдо шуд. ChatGPT метавонад ҳамчун дастёри асосии Android истифода шавад.

Инфраструктура

ChatGPT аввалан дар инфраструктураи Microsoft Azure кор мекард — суперкомпютере, ки Microsoft барои OpenAI махсус сохта буд ва бо ҳазорҳо GPU-ҳои Nvidia муҷаҳҳаз буд. Мувофиқи тахмини TrendForce, дар соли 2023 тақрибан 30,000 GPU-и Nvidia (ҳар кадом 10,000–15,000 доллар) барои кори ChatGPT истифода мешуданд.^[9]

Забонҳо

ChatGPT зиёда аз 50 забонро дастгирӣ мекунад. Дар соли 2023 OpenAI бо 40 ихтиёрии исландӣ ҳамкорӣ кард то малакаҳои забони исландиро беҳтар кунад. Ҳукумати Албания дар декабри 2023 тасмим гирифт ChatGPT-ро барои тарҷумаи ҳуҷҷатҳои Иттиҳоди Аврупо истифода барад.

GPT Store

Дар январи 2024 OpenAI GPT Store — бозори версияҳои шахсикардашудаи ChatGPT (GPT-ҳо) — ро муаррифӣ кард. Таҳиягарон ва корбарон метавонанд GPT-ҳои худро барои мақсадҳои хос созанд ва дар ин бозор нашр кунанд.

Deep Research

Дар соли 2025 OpenAI хусусияти Deep Research — тадқиқоти амиқи мавзӯъҳо бо тартибдиҳии хулоса аз садҳо манбаъ дар чанд дақиқа — ро илова кард.

Тасвирҳо

ChatGPT бо DALL-E якҷоя шудааст ва ба корбарон имкон медиҳад тасвирҳо аз матн созанд. Дар соли 2025 тавлиди тасвир бо GPT-4o хеле беҳтар шуд.

Агентҳо

Дар аввали 2025 OpenAI Operator — агенти мустақили AI — ро муаррифӣ кард, ки метавонад дар вебсайтҳо ба ҷои корбар амалиётҳоро иҷро кунад.

Маҳдудиятҳо

Галлютсинатсия

ChatGPT метавонад ҷавобҳои ба зоҳир дурусте тавлид кунад, ки дар асл нодуруст ё бемаъниянд — ин «галлютсинатсия» номида мешавад.^[10] Ин маҳдудияти ҷиддӣ дар соҳаҳои тиб, ҳуқуқ ва илм мебошад.

Jailbreaking

Корбарон роҳҳои гуногун ёфтаанд то маҳдудиятҳои амниятии ChatGPT-ро дур зананд — ин «jailbreaking» номида мешавад. OpenAI пайваста ин роҳҳоро пӯшида мекунад.

Тирезаи контекст

ChatGPT суҳбатҳои хеле тӯлониро ба пуррагӣ ёд нигоҳ дошта наметавонад — дар охири суҳбати дароз маълумоти аввалро фаромӯш мекунад.

Амният

ChatGPT барои навиштани кодҳои зараровар (малвер), матнҳои фишинг ва дигар мӯҳтавои зараровар суиистифода шудааст.

Маҳдудиятҳои синнусолӣ

Истифодаи ChatGPT барои корбарони зери 13-сол манъ аст.

Версияҳои модел

GPT-4

GPT-4 дар марти 2023 муаррифӣ шуд — модели бисёрмодалӣ, ки матн ва тасвирро мефаҳмад. GPT-4 дар бисёр санҷишҳои академӣ ва касбӣ нисбат ба GPT-3.5 хеле беҳтар буд.^[11]

GPT-4o

GPT-4o («o» барои «omni» — «ҳама») дар майи 2024 муаррифӣ шуд. Ин модел матн, аудио ва тасвирро дар як вақт коркард мекунад. GPT-4o суъати посух ба суҳбатҳои овозӣ-ро ба сатҳи табиӣ расонд.^[12]

o1

o1 дар сентябри 2024 нашр шуд — модели тафаккурӣ (reasoning), ки пеш аз посух «фикр мекунад». o1 дар мушкилоти математика, физика ва барномасозӣ аз GPT-4o хеле пештар аст.

GPT-4.5

GPT-4.5 дар феврали 2025 муаррифӣ шуд — бо беҳтаршавии муколамаи табиӣ ва EQ (зеҳни эмотсионалӣ).

GPT-5

GPT-5 дар соли 2025 нашр шуд — моделе, ки GPT-4.5 ва o-серияро якҷо мекунад ва дар ҳама соҳаҳо пешрафт нишон медиҳад.

Қабул

Дар санъат

ChatGPT дар соҳаи эҷодиёт баҳсҳои бузург ба вуҷуд овардааст — дар бораи моҳияти эҷод, оянда ва маҷоз. Бисёре аз нависандагон ва рассомон он را ҳамзамон ҳам абзори кӯмак ва ҳам таҳдид меданонанд.

Дар сиёсат

ChatGPT барои навиштани суханрониҳо, матнҳои таблиғотӣ ва мӯҳтавои интихоботӣ истифода шудааст. Нигарониҳо дар бораи дезинформатсия ва суиистифодаи сиёсии AI баланд гардид.

Ҳуқуқи муаллиф

Нависандагон, рассомон ва ноширон ба OpenAI даъво карданд, гуфтанд ки корпус-и омӯзишии ChatGPT маводи муаллифдорро бидуни иҷозат истифода кардааст.^[13]

Барномаҳо

Таҳқиқоти академӣ

ChatGPT ба таҳиягарон кӯмак мекунад мақолаҳо нависанд, хулосасозӣ кунанд ва маълумот таҳлил кунанд. Бисёр донишгоҳҳо дар бораи саҳеҳият ва беамонатии академӣ сиёсатҳои нав қабул карданд.

Илми компютер

ChatGPT барои навиштани код, санҷиши хато ва тавзеҳи алгоритмҳо хеле васеъ истифода мешавад. Дар бисёр ширкатҳои технологӣ ChatGPT ба абзори асосии таҳиягарон табдил ёфтааст.

Маориф

ChatGPT ба донишҷӯён барои навиштани иншо ва кӯмак дар вазифаҳои хонагӣ истифода мешавад, ки нигарониҳои ҷиддии академӣ ба вуҷуд овардааст. Бисёр мактабҳо ва донишгоҳҳо истифодаи ChatGPT дар вазифаҳои академиро ё манъ карданд ё маҳдуд кард.

Тиб

Таҳқиқотҳо нишон доданд, ки ChatGPT метавонад имтиҳони тахтаи тиббии ИМА-ро гузарад. Дар бахши тандурустии рӯҳӣ ChatGPT ҳамчун аввалин иртиботи дастрас истифода мешавад, аммо ба ҳеҷ ваҷҳ ҷойгузини мутахассисони тиббӣ шуда наметавонад.

Ҳуқуқ

Ҳуқуқшиносон ChatGPT-ро барои пажӯҳиши ҳуқуқӣ, тайёр кардани ҳуҷҷатҳо ва тарҷума истифода мебаранд. Чанд парванда маълум шуд, ки дар онҳо ChatGPT сарчашмаҳои ҳуқуқии дурӯғ «галлютсинатсия» кардааст.

Пайвандҳо

↑ Keary T. ChatGPT’s Birthday Special: Celebrating 1 Year of Changing the World — 2023.
↑ https://help.openai.com/en/articles/6825453-chatgpt-release-notes#april-2-2026
↑ ChatGPT. OpenAI.
↑ ChatGPT: OpenAI's AI chatbot is taking the internet by storm, BBC News (6 декабри 2022).
↑ ChatGPT sets record for fastest-growing user base, Reuters (1 феврали 2023).
↑ Aligning language models to follow instructions. OpenAI.
↑ Exclusive: The $2 Per Hour Workers Who Made ChatGPT Safer, Time (18 январи 2023).
↑ Introducing ChatGPT Plus. OpenAI (феврали 2023).
↑ The Nvidia chips powering ChatGPT, Reuters (2023).
↑ AI chatbots and the problem of hallucination, BBC News (2023).
↑ GPT-4 Technical Report. OpenAI (марти 2023).
↑ OpenAI launches GPT-4o, BBC News (майи 2024).(пайванди дастнорас)
↑ Authors file class action lawsuit against OpenAI, The Guardian (2023).

[_af2ff5f4dd32e040-1] Keary T. ChatGPT’s Birthday Special: Celebrating 1 Year of Changing the World — 2023.

[_2773510d26aad0ab-2] ttps://help.openai.com/en/articles/6825453-chatgpt-release-notes#april-2-2026

[3] ChatGPT. OpenAI.

[4] ChatGPT: OpenAI's AI chatbot is taking the internet by storm, BBC News (6 декабри 2022).

[5] ChatGPT sets record for fastest-growing user base, Reuters (1 феврали 2023).

[6] Aligning language models to follow instructions. OpenAI.

[7] Exclusive: The $2 Per Hour Workers Who Made ChatGPT Safer, Time (18 январи 2023).

[8] Introducing ChatGPT Plus. OpenAI (феврали 2023).

[9] The Nvidia chips powering ChatGPT, Reuters (2023).

[10] AI chatbots and the problem of hallucination, BBC News (2023).

[11] GPT-4 Technical Report. OpenAI (марти 2023).

[12] OpenAI launches GPT-4o, BBC News (майи 2024).(пайванди дастнорас)

[13] Authors file class action lawsuit against OpenAI, The Guardian (2023).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]