Юнон

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи


ҷумҳури юнон
Ελληνική Δημοκρατία
Flag of Greece.svg Coat of arms of Greece.svg
LocationGreece.png
Шиор: «озоди ё марг»
Суруди миллӣ: «Ύμνος εις την Ελευθερίαν»
Рӯзи истиқлолият {{{Рӯзи истиқлолият}}} (аз империя усмони)
Забони расмӣ юнони
Пойтахт Афинс
Шаҳри калонтарин
Идораи давлат {{{Сохтори давлат}}}
{{{Сарварон}}}
Масоҳат
  • Ҳамагӣ
  • Фоизи об.
-ум ҷой дар ҷaҳон
км²
 %
Аҳолӣ
  • Ҳамагӣ
  • Зичӣ
-ум ҷой дар ҷaҳон

нафар/км²
Пули миллӣ eu
Интернет-Домен .gr
Коди телефон +30
Соат UTC


Юнон - кишварест дар Аврупо

Таърих[вироиш]

- • А.— Аъ* **•'*

Оини зарвонй низ аз оинхои кухантарини мардуми Эро-ни бостонй ба хисоб меравад ва аник маълум нест, ки то оини Мехрй пайдо шудааст ё баъд аз он. Хатто имкон дорад ва тахмин меравад, ки аз батни оини зурвонй, кеши Мехрй ба вучуд омада бошад. Дар байни яздони сершумори мардуми эрониён (ориёихо) Ахурамаздо (худой некй) мавкеи барчастатар доштааст. Аз хамин сабаб оини мардуми эрониёни кадимро Маздоия меноманд. Аз руи нишондодхои китоби «Авасто» - и мукаддас асосгузори оини зардуштия - Зардушт Иброхими Спи-тамон буд, ки ин дин дар ибтидои хазораи I- и пеш аз милод ба вучуд омада, то пахншавии ислом дар сар-замини ориёихо хукмрон буд. Таълимоти ахлокии се-гонаи он - «пиндори нек», «гуфтори нек», «рафтори нек» то хол ахамияти худро гум накардааст. Дар бораи ахамияти дастоварди кухантарини фархангии марду¬ми ориёихо «Авасто» ва %ш1 бобхои он инчунин оид ба ,■ . y\f сахму макоми фарханги- i у ^ . ,>: . У ■ стони «Гунди Шопур»- и '/'■ . ахди Сосониён ва намо-яндагони илму санъати он дар мавзуъхои оянда маълумотхои пурра хохем ДОД. 74 S.

1 ФАРХАНГИ ДАВРОНИ АТИКИИ ЮНОН ВА РИМ Дар таърихи башарият бори нахуст ду минтакаи маданй ба вучуд омадааст, ки яке минтакаи Шарк ва дигаре минтакаи Аврупо буданд. Фарханги Аврупо таърихи хеле кухан дошта бошад хам, вале дар байни олимон акидахое чой доштааст, ки гуё маданияти Ав¬рупо, фарханг ва санъати аврупой нисбат ба мадани-ят ва санъати халкхои Машрикзамин дертар ба вучуд омада бошад. Юнониёну Римиён ба ин гуфтахои боло розй шуда наметавонанд, онхо фархангу тамаддуни худро кухан(атикй) мехисобанд. Бозёфтхои археологи ва дастовардхои фархангии охири хазораи IV ва аввали хазораи Ш-и пеш аз ми-лодии Юнону Рим дар хакикат нишон медихад, ки аз хазорсолаи IV- и то милод cap карда, санъати бадеии Шарку Гарб баробар инкишоф ёфтаанд ва дар холати таъсири мутакобилаи хамдигар хусусияти ягонаи эчо-дй ба вучуд омадааст, ки он баъдтар дар санъати ба¬деии мардуми чазираи Крит бо номи санъати Минойи ташаккул ёфтааст. Дар китъаи Аврупо чазираи Крит аз кадимтарин марказхои тамаддуни инсонй ба хисоб меравад. Фар¬хангу тамаддуни мардуми Юнони кадим аз тарафи олимону бостоншиносон омухта шуда, онро ба се дав-раи тулонй чудо намудаанд: -- Маданияти давраи Критию Микенй (XVI-XII) то м. - Маданияти даврай Гомерй (XI-IX) то м.

- Маданияти давраи баъди гомери ва эллинй (VIII-V). (IV-I)TO M. Комёбихои фархангй ва тамаддунии хар яке аз ин даврахо бо хусусиятхои худ аз хамдигар фарк меку-нанд. Кадимтарин ёдгорихои хаттии ин мардум бори нахуст аз ч, Крити ш. Кносс ёфт шудааст. Дар он оид ба касри шохи афсонавии ч. Крит- Минос маълумот меравад, ки он аз бинохои бохашамати 2-3 ошёна ибо-рат буда, масохаташ ба 16 000 м. кв баробар буд. Дар касри Минос зиёда аз 300 хона чой доштааст. Дар деворхои касри шох,он махсули санъати санъаткорон, рассомон, меъморон, наккошон, кулолгарон, заргарй ва гайрахо боки мондааст. Бесабаб мардуми юнониё-ну римиёнро асосгузорони театр ва амфитеатр нагуф-таанд, чунки онхо аввалин шаклх,ои меъмории театру амфитеат ва стадионхоро ба вучуд овардаанд. Театри Дионис дар Афина 70 хазор чой дошта, те-атри шахри Эфес бошад 60 хазор одам мебурд. Драма¬тургия инкишоф ёфт. Асосгузорони он Софокл, Эсхил, Аристофан ва дигарон ба эчоди асарх.ои драмавй пар-дохтанд. Яке аз аскияю масалгуи Юнони кадим Эзоп буд, ки у дар мах,сули эчодиёташ масалххж пурмазмун-ро ба мисли <<Эзоп гарчанде, ки тамоми умри худ гу¬лом зистааст, вале у озод мурдааст» сабт намудааст, ки ин иборахо мазмуни чандин асархоро дорад. Акса-ри олимону файласуфони Юнон зодаи шахри Милет буданд. ки он маркази илму хунар ба хисоб мерафт. Фархангй мардуми он дар зери таъсири маданияти ка-дймаи Эрону Мисру Бобул инкишоф меёфт. Мардуми Юнон аз чихати эътикодхои динй ба бисёрхудогй руй меоварданд, ки Худой аввалинашон Худозан буда. баъдтар образи Худо Барзаговро офа-риданд. Пас аз инхо худохои онхо бо номхои Зевс, Промитей, Посейдон, Гелиос. Дионис, Аполон. Афи- - на, Димитрий ва 1 гайрахо парастиш | карда мешуданд I ба хотири худохоя-I шон курбонихо низ f мекарданд. Мучас-I самахои худохо-1 яшонро сохта, дар 1 ибодатгохх,о нигох [ медоштанд. Мучас-* самаи Зевс-58 м ба-ландй дошта, дар муддати 9- сол сохта шуда, дар назди кухи Олимп гузошта шудааст. Ин мучассама бо бузур-гию хдшамати худ яке аз муъчизаи чахон эътироф шу¬дааст. Мардуми чамъияти Эгей низ ба хазинаи адабиёти чахонй аз худ мероси гаронбахое боки гузоштаанд. Онх,о хануз дар хазораи II- то милод хати худро их-тироъ намуда буданд, ки он аз забони мардуми дав¬раи тогомерии Юнон шаходат медихад. Санъати на-кшу нигорхои девории он замон дар санъати атикй ва минбаъд дар санъати монуметалии асрх.ои миёнаи Ви¬зантия, Руси кадим. Булгория, Фаронса ва нихоят дар санъати давраи Эхе васеъ пахн мегардад. Аксари он анъанахои бинокорй ва шаклхои меъ¬мории давраи кадим баъдтар дар давраи классики васеъ инкишоф кен меъморию макбарахои Пелопонес ва Афинаю Спарта ба хисоб меравад. Бесабаб нест, ки Гомер дар асараш «Илиада» Ми-кенияро «кони тилло» номида, шохи Микена Агаме-нионро дар байни шохон аз дама пурзуртарин муарри-фй намудааст. Агар мо ба тамаддуни давраи гоммерии Юнон назар кунем дар ин давра маданияти Юнон хеле сует шуда буд. Чй хеле ки аз тасвири достонхои «Ил-лиада» ва «Одиссея»- и Гоммер мушохида карда меша-вад, кахрамонони достони Гоммер шохон ва ашрофон бо либосхои оддй тасвир карда шудаанд. Мувофики маълумоту дастовардхои фархангй пас аз даврахои гоммерй дар аерхои VIII-VI то милод маданияти мар-думи Юнон хеле ташаккул ёфта, хатто аз мамлакатхои Шарки кадим пеш мегузарад. 78 Албатта, барои пеш^афТи маданияти ин давраи Юнон таъсири маданият^ Щарк, ки бо тавассути ро-битахои тичоратию фарХаНГИ омада, нихоят бузург мебошад. Масалан: аввалин х^ти алифбои юнонихо асо-си хати финикиягиро ^орад. Тагиротхои он танхо дар дохил намудани ало,маТХ>0и хамсадою садонокхо дида мешавад. Имруз я^ катор алифбохои мардуми чахон, аз он чумла алифбои кирилй низ ибтидои худро аз хати юнонй гирифта $оШад хам, асоси решааш ба хати кадимаи Финикия р^фта мерасад. Пайваста ба ин мардуми юнонихо аз ма^ДуМИ финикиён ва ё ошуриён сирри аз. per тайёр кард^нИ шиша ва гайрахоро омух-та буданд. Дар сохаи ко^ёбихои илмхои нучум, геоме-трия(хандаса), меъморй миСриён ва бобулиён устоди юнониён мебошанд. Комёбихои мухимт^рЙНи маданияти мардуми Юнону Рими кадим илму фарханг, мактабхо, дониш-кадахо, меъморихо, ам^итеатрхо, театрхо, бозихои миллй, давлатдорй ва деЫоКратияи онхо мебошад. Аз руи порчахою хучнатхо^ хУкукие, ки то имруз боки мондааст ба мо маълум цешавад, ки дар Юнони кадим мачмуахои конунхоро 5а Драконт, Заленк, Харонда нисбат додаанд. Вале а^сари ин конунхо дар заминай анъанахои давраи ибтидой мураттаб шудаанд. Яке аз хусусиятхои (|}арккунандаи маданияти мар¬думи Юнон ин асотири <^HXO мебошад, ки аз он на фа-кдт санъат ва адабиёт, §алки дин ва то андозае илми юнонй низ гизои маън^вй гирифтааст. Юнониён аз руи эътикодхои динй ба §исёрхудогй руй оварда. худохои худро ба ду кисмат: заминию осмонй чудо мекар-данд. Тахмин меравад, ки асбоби мусикии лира (уд) аз камони Аполон ба амал омадааст ва ё сохта шудааст, дар ибтидо ба он тор кашида менавохтаанд. Аз ин ру, Аполонро пешсафи нух олиха, худохри хрфизон, муси-кичиён ва пешгуикунандагон меноманд. Агар сухан аз боби пешрафти илму фарханги Юнон равад, аксари олимону файласуфон ва санъаткорони Юнон ба мамлакатхри Шарки бостонй сафар намуда, малакаю тачриба ва чахонбинии хешро сайкдл дода, дар сохаи илми тиб, риёзиёт, геометрия(хандаса), х,у-кук. ахлок, фалсафа, мусикй, нучум, меъморй, таърих, чугрофия, табиатшиносй ва забону адабиёт асархои бузурги худро эчод намуда ба чахрниён додаанд. Хатто х,ар яке аз он бузургони илму санъат мак-табхои худро таъсис дода буданд, ки волотарини он мактабхр Академияи Афлотун буд, ки дар замони худ шухрати чахрнй пайдо кардааст. То ба имруз номи неки он олимону санъаткорон човидона боки монда, хазорхр олимону санъаткорони даврахри гузаштаю имруза ба онхо пайравй мекунанд. Махсули эчодиёт-хои онхр то имруз ахдмияти худро г ум накарда, балки тахлил ва омузиши он асархр дар мадди назари олимо-ни дигар карор даранд. Олимону файласуфон ва санъаткорони Юнон - Фа-лес, Гераклит, Пифагор, Парменид, Зенон, Асклепий, Гигия, Панацея, Гипократ, Демокрит, Анаксагор, Су-Крот, Евклид, Афлотун, Арасту, Геродот, Гомер, Фи¬дий. Поликлет, Аполодор, Ксенофонд, Ариан, Луки-ан. Сцпион, Цицерон. Вергилий ва дигарон намунаи 80 ибрат буданд. Тибби Юнони кадим дорой таърихи инки-шофи мухиму ганист. Аввалин маълумот оид ба тибби атикаи Юнон дар асри ХП-то милод мутаалик аст. Он замон тибби юнонихр касби мустакил гар-дид ва духтурони касбиву мак-табхои оилавии пизишкй пай¬до шуданд. Хар чанд ки оид ба ин давраи таърихи тибби Юнони кддим маълумот кам аст, аммо баъзе хусусиятхри тибби онвакта дар манзумахри «Илиада» ва «Одиссея»- и Гомер тачассум ёфтаанд. Гомер роцеъ ба вазъи тиб ва мавкеи пизишкони Юно¬ни кадим маълумот додааст, ки олимон ин киссаро ба ибтидои асри XII то милод мансуб медонанд. Дар Юнони кадим оилахри пизишкони касбй, дух-турхои хдрбиён, ки он вактхр мактабхри «оилавии» пизишкй хисоб мешуданд, вучуд доштааст. Сарвари оилаи пизишкй хам дар як вакт устоди он Асклепий-(бо лотинй Эскулан) буда, фарзандонаш Махаон ва Подалирий шогирдони у ба хисоб мерафтанд. Гомер пизишкй Юнони атика Букротро хам аз авлоди он-хост мегуяд. Бо номи Асклепий киссае алокаманд аст, ки ба таърихи тиб дахл дорад. Мувофики он Асклепийро па-дараш Аполдон аз батни модар гирифтааст. Юнонихо минбаъд Асклепийро худой тиб (дар румихр Эскулап) эълон кардаанд. Уро дар симои муйсафеде, ки ба асои морпеч такя кардааст. тасвир менамуданд. Дар асо-тири мардуми кишвархои Шарки кадим хам бисер вакт мор накш меёфт, шояд одатан хамрохи худоёне, ки онхоро ба тансихатии одамон даъват менамуд ба фаъолияти тиббй алокаманд медонистанд. Оилаи пизишкии Асклепийро ду духтари у пурра мекарданд, ки дар таърихи тиб макоми хешро доранд. Якеро Гигия (маънои «сихдтй»-ро дороет) мегуфтанд, ки бо маслихдтхои ок,илонааш дойр ба пешгирии бемо-риву бехдошти сихатй машхур шудааст. Уро хамчун олихаи «сихатй» мепарастиданд ва аз номи уст вожаи «гигиена», ки маънои «бехдошт» - ро дорад. Олихаи «сихатй» -ро чун чдвондухтаре тасвир ме¬карданд, ки у бо дасти чап чомеро медошт, мор аз он ч,ом чизе менушид. Ин акси мор ва ч,ом минбаъд рамзи тиб гардид. Духтари дигараш Панацея «хама гуна бе-морй»- ро табобат карда метавонист. Минбаъд номи у исми хосае гашт,вале на ба маънои хуб: «Панацея» (нушдору) хамон воситаи гайриилмиро меномидагй шуданд, ки агар ба ягон даво таъсири шифобахшии худро « бар хама беморй »-хо мансуб донанд, исти-фода мебурданд. Дастовардхои фархангии юнониён: «Иллиада», «Одиссея», «Табиат», «Давлат», «Метафизика», « Си-ёсат», «Сафедкунй», «Критон ва Федон», «Ибтидо», «Поэтика», «Риторика», «Теогения», «Аякс», «Шох Эдип», «Фива», «Орестея» драмахои Эсхилу Софокл ва гайрахо буданд. Шахрхои марказй мадании давраи эллинии Юнон: Афина. Искандария, Антиохия, Пергом. Пелла, Бохтар, Сугд (Мароканд), Фаргона ва гайрахо буданд. Проблемаи мохияти хеллинизм дар мухити олимони давраи муосир низ халли ягонаи худро наёфта буд. Мухимтарин марказй илмию фархангии давраи эллинй шахри Искандарияи Миср буд. Дар ин чо каср-хои бузурги илму санъатро бино карда буданд, ки дар назди онхо китобхонаи умумии Искандария бино кар-да шуда, дар он 700- хазор папирусхои лулапеч нигох дошта шудааст. Дар ин китобхона адабиёти зарурй оид ба хамаи сохахои илм бо хама забонхо - юнонй, миерй, яхудй. форси ва гайрахо гирд оварда шуда буд. Рохбарии ки¬тобхона ва осорхонаи Искандария ба зиммаи ходимо-ни маъруфи маданияти он замон- Зенодот, Каллимах, Аристрахи Самофракиягй, Аполлони Родоссй ва ди-гарон гузошта шуда буд. Сахми математики машхур Евклид (асараш «Ибтидо») ва Аристрахи муначим ва физик нихоят бузург буд. Аристарх аввалин шуда давр задани заминро дар гирди офтоб кашф кард. Дар натича^ :ш гуна кашфиётхо осорхонаи Искандария ба марказй мадании чахон табдил ёфта буд. Дар инкишо-фи илми нучум бошад сахми Гиппарх ва шогирдонаш Эратосфену Кирена нихоят бузург буд. Онхо гирифтани мох, масофаи байни мох ва за-мин, дарозию васеъгй, чанд маротиба аз хачми замин зиёд будани хач,ми офтобро кашф ва аник карда бу¬данд. Марказй дигари илму санъати давраи хеллинй Пергам (Макдуния) ба хисоб мерафт. Шохони он на-мояндагони илму санъатро дар марказй давлати худ гирд оварда буданд. Файласуфони ин давра Эпикур ва Зенон буданд, ки дар бораи атомхои беохир дар фазо ва вазни атомро пешгуи карда буданд. ДАВРАХОИ ТАМАДДУНИ ЮНОН т__________ Критй ва Микенй асрхои XVI-XII то м Давраи Гомери асрхои XI-IX то м. Даврахои баъди Гомери ва эллинй (эллинизм) асрхои VIII-V ва IV-I и то милодй РИМИ КАДИМ. Яке аз давлати кадимтарини атикаи Аврупо Рими кадим буда, дар ин сарзамин ха-нуз 4 хазор сол пеш аз милод тамаддуни инсонй вучуд дош-та, мардуми он ба мохидорй, шикорчигй, чорво-дорй, заминдори ва хунармандй машгул буданд. Онхо аз санъати сангтарошй, кулолгарй ва истифодаи охан бохабар буданд. Рим дар сарзамини Италияи имруза яке аз кд-димтарин шахр ба хисоб меравад. Мардуми он дар сохили дарёи Тибр маскан гирифта, шахри худро ба маркази илму фарханг ва тичорату тамаддун карор до-данд. Дар бораи маданияти Рими кадим дар илми фар-хангшиносй акидахои мухталиф чой доранд. Аз чум-ла фархангшиносони маъруф О.Шпенглер, А.Тойнби бостоншиносон Шлимен ва Эванс кайд кардаанд, ки тамоми комёбихои Рим аз инкирози тамаддуни атаки шаходат медихад. Яъне римиён дар натичаи робита-хои тичоратию фархангй ва мазхабии худ аз мадани¬яти баланди юнониён истифода бурда, ба комёбихои бузурги хеш ноил гаштаанд.

Хатто чахонбинии динии онхо заминай худро аз эътикодхои динии юнониён гирифтааст. Дар хамин давра римиён бо максади нишон додани хайрхохии худ нисбат ба юнонихо таърихи мардуми хешро ба забони юнонй таълиф менамоянд. Дар он дастовардхои онхо хамкавму хешутабор будани римиёну юнониён тал-кин карда мешуд. Тарзи номгузорй, эътикодхои динй, анъанаи онхо ва гайрахо мазмуни якхела доштанд. Масалан: Юпитер -Зевс, Юнона-Гера, Нептун- Посей¬дон, Плутон- Аид, Церера-Деметра, Микерва- Афина, Вулкан-Гефест ва гайрахо. Римиён дар даврахои минбаъда нисбат ба юно¬ниён дар сохахои санъати портретй, мучассамасозй, меъморй(театр, цирк, ам-фитеатрхо, гулгаштхо, гар-мобахо ва гайрахо) хеле пеш гузашта буданд. Санъ¬ати раке ва мусикй дар Рим кори паст хисоб меёфт аз ин ру ба ин намуди санъат дикдати даркорй дода на-мешуд. Дар яке аз киссахои мардуми римиён гуфта шу-дааст, ки сарзамини Рим аз тарафи худохо офарида шудааст ва мо мардуми римиён назаркардаи худохо мебошем. Аз тарафи дигар мардуми Рим санъаткор, бародарон Ромул ва Ремро асосгузори меъморию бун-ёдгари шахри Рим мехисобанд.Яке аз талаботи асосие, ки дар ин асотир оварда шуда буд, садокдт ба шахри Рим мебошад. Шояд аз хамин сабаб бошад дар нимаи 85

Сиёсат у ҳукумат[вироиш]

Бахшбандии кишварӣ[вироиш]

Ҷуғрофия[вироиш]

Иқтисодёт[вироиш]

Мардум[вироиш]

Фарҳанг ва маданият[вироиш]

Шоирони Юнони Қадим

Нависандагони Юнони Қадим

Инҷоро ҳам бингарӣд[вироиш]

Пийвандҳо[вироиш]

Иттиҳоди Аврупо
Flag of the European Union

Австрия • Белгия • Булғористон • Дания • Ирландия • Испониё • Итолиё • Кипр • Латвия • Литва • Люксембург • Малта • Маҷористон • Нидерланд • Олмон • Подшоҳии Муттаҳида • Полша • Португалия • Руминия • Словакия • Словения • Фаронса • Финланд • Чехия • Шветсия • Эстония • Юнон