Абӯисҳоқи Атъима

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Абӯисҳоқи Атъима
Ҷамолуддин Ҳаллоҷи Шерозӣ
Тахаллусҳо:

Бусҳақи Атъима ва Шайхи Атъима

Санаи таваллуд:

асри 14

Зодгоҳ:

Шероз

Санаи марг:

1423(1423)

Шаҳрвандӣ (табаият):
Навъи фаъолият:

шоир

Забони осор:

порсӣ

Абӯисҳоқи Атъима (Ҷамолуддин Ҳаллоҷи Шерозӣ) - шоири форс-тоҷик.

Зиндагинома[вироиш]

Тахаллуси Атъимаро ба сабаби дар бораи таомҳо шеър гуфтанаш интихоб намудааст. Дар зодгоҳаш – Шероз таҳсил ва зиндагиву эҷод кардааст. Бо касби ҳаллоҷӣ машғул буд. Дар шеъру шоирӣ истеъдоди баланд дошт. Дар девони ашъораш, ки то замони мо расидааст қасидаҳо, ғазалҳо, рубоиҳо, қитъаҳо, муфрадот, тарҷеъбандҳо, манзумаи «Канз-ул-иштиҳо», маснавии «Асрори чангол», достони «Музаъфар ва Буғро», рисолаҳои «Моҷарои Биринҷ ва Буғро», «Хобнома» ва ғайра фароҳам омадаанд.

Мероси адаби[вироиш]

Абуисҳоқи Атъима ин равияи эҷодиро дар қолаби навъҳои дигари шеър, аз ҷумла рубоӣ, маснавӣ ва ғайра низ истифода кардааст. Бо ин роҳ ӯ мавзӯъҳои наву тозаро ба ашъораш ворид сохтааст. Иқдоми шоир дар тавсифи таому ғизоҳо ва муқобил гузоштани онҳо ба мавзӯъҳои анъанавии назми форс-тоҷик як навъ навгонӣ буд. Чанде аз шоироне, ки баъд аз Абуисҳоқи Атъима ба арсаи адабиёт қадам ниҳоданд, аз ҷумла Аҳмади Атъима, Қории Яздӣ, Савдо ва дигарон ба Абуисҳоқи Атъима пайравӣ кардаанд.

Маҷмӯи осори манзуми Абуисҳоқи Атъима бо назардошти порчаҳои дар дохили осори мансур овардааш дар ҳудуди 1603 байт аст. Ба ғазали Ҳофизи Шерозӣ

Агар он турки Шерозӣ ба даст орад дили моро,

Ба холи ҳиндуяш бахшам Самарқанду Бухороро

чунин ҷавоб гуфтааст:

Ба пешам чун хуросонӣ гар орӣ саҳни буғроро,

Ба бӯи қаляаш бахшам Самарқанду Бухороро.

Биринҷи зарди собунӣ агар дорӣ, ғанимат дон,

«Канори оби Рукнободу гулгашти Мусаллоро».

Чӣ ороӣ ба мушки заъфарон рухсори «Полуда»,

«Ба обу рангу холу хат чӣ ҳоҷат рӯи зеборо?»

Ҷамоли «Барраи бирён»-у ҳусни «Дунбаи кашкак»,

«Чунон бурданд сабр аз дил, ки туркон хони Яғморо».

Ман аз он бӯи рӯҳафзо, ки «Гипо» дошт, донистам,

Ки зуд аз пардаи парҳез берун оварад моро.

Бигӯ Бусҳоқ васфи хӯшаи ангури мисқолӣ,

«Ки бар назми ту афшонад фалак иқди Сурайёро».

Аз ғазалиёт[вироиш]

Магар ки шамъи музаъфар даромад аз дари мо,
Ки барфурухт аз он кулбаи муҳаққари мо,
Зи покбозии кандам хуш омад ин маъни,
Ки кард хурдаи худ дар сари музаъфари мо,
Хариса гуфт ба равган, ки мерасем ба ком,
Кунун, ки сояи нон уфтод бар сари мо.
Чунончи сурати мохича менамояд руй,
Чамоли у равад харгиз ба баробари мо.
Чу дар паноҳи панирему сояи гирду,
Ба гайри нони чаву ришта нест дар(в)ари мо,
Агарчи хаст кабар аз акобири сари хом,
Чи хор мехурад аз рашки ҷоҳи рангари мо.
Аз он ки чарбзабон аст килки ширинам,
Ба сони қоғази ҳавло шудаст дафтари мо.
Ҳасуди кандахур ар дунба дар миён орад,
Набошадаш нахуде чарбии ҷуғундари мо.
Шамими қаля дамад то киёмат, эй Бӯсҳоқ,
Зи ҳар гуле, ки дамад аз гили муаттари мо.


Мекашад кашкак ба чарби ҳар замон муштоқро,
Мебарад пашмак ба ширинӣ дили ушшоқро.
Хар замон аз нофаи гипои пурдоруи гарм,
Мерасад буеву мушкин мекунад офоқро.
Халка чи бар ҳайати самбуса хасташ нисбате,
Аз барии он ки бошад халкаи хар тоқро.
Бо вучуди он ки дорад навъи захре буйи сир,
Мебарад дар саҳни бурак обру тарёкро.
Мост худро мекунад то халка гардад русафед,
Гу бие, халвову бингар дар чаҳон ашфоқро.
Бо вучуди соити сокиарусон баъд аз ин ,
Ман нагирам дасти хар махруи симинсокро.
Ширу шакар буд кути тифли табъаш дар азал,
Лочарам шеърест чун ширу шакар Бӯсҳоқро.

Шарҳи ҳоли нон

Баъд аз он нон ҳоли худ изҳор кард,
Марди маъни вокифи асрор кард,
Гуфт: - «Будам гандуми боги биҳишт,
Руста аз обу гили анбарсиришт.
Ногаҳ афтодам ба анбори ҷаҳон,
Борҳо дар чоҳ гардидам ниҳон.
Баъд аз он дар хокзорам коштанд,
Бе анису мунисам бигзоштанд.
Нола мекардам, ки эй парвардигор,
Раҳмате бифристу аз хокам барор.
Ҳақ ба лутфам рӯзии дигар бидод,
В-аз навам фирӯзии дигар бидод.
Саркаши огоз кардам аз гурур.
Дилбари мекардам аз наздику дур.
Боди қаҳрӣ бар сари сабзам вазид,
Шуд ҷавонӣ, навбати пири расид.
Сар чудо кард аз танам деҳқон ба дос,
Коҳ пошидам, бипушидам палос.
Поймоли гов гаштам ногаҳон,
То шудам алқисса дар бори харон.
Бар сарам гардид санги осиё,
То баромад гардам аз чони хароб.
Гаҳ муқайяд дар буни анбон шудам,
Гоҳ дар гирбор саргардон шудам.
Муштҳо хурдам ба ҳангоми хамир,
То ниҳодам пой берун аз фатир.
Баъд аз он дар оташи сузон шудам,
Нон шудам шоистаи хар хон шудам.
Ин замон дар дасти чанголам асир,
Мехурам молиш зи хар барнову пир.
Чанги чанголи маро дорад ба даст,
Гушмолам медихад харчо, ки хаст».


Бо ту ин таркиб ҳам ҳаст аз замон,
Рӯҳ равған, нафс хурмо, ҷисм ҷон.
Молишат доданд дар локи фалак,
Буд магасрони сари хонат малак.
Он магасрон дар миён иблис буд,
Гирди чанголи ту дар талбис буд.
Қасди ширинӣ кунад доим магас,
З-ин магас эмин нашуд чанголи кас.

Эзоҳ[вироиш]

Адабиёт[вироиш]

Мирзоев АСРИ, Абуисҳоқ, Д., 1971.

Сарчашма[вироиш]