Аваз

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Аваз — яке аз қаҳрамонҳои асосии нусхаҳои тоҷикии ҳамосаи «Гӯр­ӯғлӣ», писари Гӯрғулӣ.

Дар оилаи Каримқассоб (персонажи ҳамосаи «Гӯрӯғлӣ») тарбия меёфт ва ҳамин шахсро падари аслии худ мепиндошт. Дар баъзе нусхаҳои «Гӯрӯғлӣ» (масалан, дар достони мансури он, ки дар ноҳияҳои қисми шимолии Тоҷикистон сабт гардидааст, Аваз писархонди Гӯр­ӯғлӣ мебошад. Гӯрӯғлӣ Авазро аз хонаи Каримқассоб ба Чамбули Мас­тон меорад ва ӯ дар ин мулк ба камол расида, паҳлавони далеру шуҷоъ, нотарс, ободгар, ҳимоятгар, зебу зинати кишвар мешавад. Гӯрӯғлихонони тоҷик на танҳо корнамоиҳои Гӯрӯғлӣ, балки паҳлавониву далерии Авазро низ дар достонҳои алоҳида, аз қабили «Таваллуди Аваз», «Таваллуди Нуралӣ», «Таваллуди Шералӣ», «Ҷанги Аваз бо Қатлоншоҳ», «Ҷанги Аваз бо Лан­даҳур» ва ғайра, тавсиф намудаанд. Дар «Гӯрӯғлӣ»-ҳои гӯрӯғлисароёни тоҷик Аваз бо сифатҳои гуногун — бодур (ба­ҳодур), додхо (адолатхоҳ), зарринкамар, хирадманду доно, зирак, шербачаи паҳлавон, шермард, шери майдон, шери Худо, ҳақҷӯ, халқпарвар, дурандеш, вафодор, инсондӯст, меҳ­рубон ва ғайра ёд шудааст. Аваз инчунин қаҳрамони дӯстдоштаи халқҳои дигари Осиёи Марказӣ мебошад.


Аваз — қаҳрамони марказии ҳамосаи «Гӯрғулӣ», писархонди Гӯрғулӣ.

Аваз бузургтарин паҳлавони эпос мебошад, ки аксари гӯрғулихонҳо ўро баробар бо Рустами Дастон медонанд ва сифати «соҳибқирон»-ро ба ӯ нисбат медиҳанд. Ҷангу паҳлавонӣ ва корнамоиҳои ў қаҳрамониҳои Рустамро ба хотир меоранд. Дар версияҳои туркию қафқозӣ номи ў дар шаклҳои «Айваз», «Овиз» ва «Овез» дучор омада, персонажи муқаррарӣ аст ва ҳеҷ паҳлавоние аз ў зоҳир намешавад. Дар эпоси тоҷикӣ, Аваз писари Карим - қассоби Хуросонӣ аст, ки Гӯрғулии бефарзанд ўро ба писархондӣ қабул мекунад. Дар баъзе вариантҳои тоҷикӣ, Аваз писари Гӯрғулӣ низ шумурда шудааст. Аваз дили софу раҳмгин ва инсонпарвар дорад. Хислату мардонагии ўро дида душманон тан медиҳанд ва офаринаш мехонанд. Аваз ба ҳар паҳлавоне, ки дар набарди ў шикаст хўрду афтод ва зинҳор хост, амон медиҳад. Аз гуноҳи душманон мегузарад, бо душманони мағлубаш ёр мешавад, ба онҳо инъом медиҳад. Авази тоҷик ба мисли шоҳону паҳлавонҳои анъанавии ҳамосаҳои эронӣ якчанд ҳамсар дорад, аммо зани асосиаш Гулоим мебошад. Дар достонҳо аз занҳои дигари ў – Заррина, Гулхиромон ва Қаракўз низ ёд мешавад, ки ҳар кадом бо сифатҳои зебоӣ ва паҳлавонӣ тасвирҳои мутавофит доранд. Аваз ду духтар – Гуланору Гулхумор ва ду писар: Нуралӣ ва Шералӣ дорад. Писарони Аваз ҳам мисли худаш ҷасуру диловар, ҳақиқатҷўю ватандўстанд. Духтараш Гулинор низ аз бародаронаш камӣ надорад. Ба муқобили беадолатиҳо мубориза мебарад, агар лозим шавад, либосу хафтони ҷангӣ пўшида, ба даст шамшеру гурзу камон гирифта, бо душманон мардонавор меҷангад. Тасвири корнамоиҳои ў ба қаҳрамондухтари ҳамосаҳои эронӣ, аз қабили Гурдофариду Мардондухт ва малика Бўрондухт монанд мебошад. Дар вариантҳои гўрғулисароён Ҳ. Ризо, Қ. Раҷаб, О. Шакар, Ҳ. Кабуд ҷойи зисти А. Балхувон ё Балхубон гуфта шудааст, ки он дар наздикии шаҳри Ҷамбул ҷойгир мебошад. Ҳар вақте ки душман ба Чамбул ҳамла меорад, Гўрғулӣ - султон одам фиристода, Авазро барои дифоъ аз душманон ба ёрӣ даъват мекунад. Аваз бо писаронаш зуд ба пойтахт омада, душманонро аз Чамбул дур мекунанд. Аваз ҳамеша ғамхору мададгори мардуми бенаво аст. Ў пеш аз ҷанг эълон мекунад, ки бар зидди ҳокиму мансабдорони золим меҷангад, на ба муқобили мардуми одӣ. Ҳар золимеро, ки мағлуб кард, молу манолашро ба камбағалу бечора медиҳад, зиндониёнро озод месозад. А. симои таҷассуми ормону орзуҳои халқи ҷафокаш мебошад.[1]

Эзоҳ[вироиш]

  1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷилди I (А-М)./Д. Раҳимов. — Душанбе, 2015. — 668 с. (тоҷ.) ISBN 978-99947-33-79-8

Адабиёт[вироиш]

  • Очерки эҷодиёти даҳанакии Кӯлоб, Д., 1963;
  • Муродов Ф. Воситаҳои тасвири бадеӣ дар ҳамосаи «Гӯрӯғлӣ», Д., 2006.

Сарчашма[вироиш]