Адлия

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Адлия (аз арабӣ аз адл - ҳамро баробар донистан, аз рӯи ҳаққоният рафтор кардан, инсоф, дод, қонуният) маҷмӯи фаъолияти тамоми мақомоту муассисаҳои судӣ оид ба татбиқи адолати судӣ. Ҳамчунин мафҳуми Адлияро барои муайян намудани нақш ва мавқеи мақомоти алоҳидаи ҳуқуқӣ (масалан, адлияи маъмурӣ) ва ё барои муайян намудани фаъолияти соҳавии мақомоти ҳуқуқӣ (масалан, адлияи ҷиноятӣ) мавриди истифода қарор медиҳанд. Дар аксари кишварҳои англосаксониву роману германиявӣ Адлия ҳаммаънои адолати судӣ мебошад.

АДЛИЯ - аз калимаи арабии «адл» буда, маънояш адолат, адолатпарварй, дод, додрасй, доварй, инсоф, қазоват аст. Дар замони муосир таҳти мафҳуми /^адлия одатан тамоми мақомоту муассисаҳои судй ва фаъолияти онҳо оид ба татбиқи адолати судй дарк карда мешавад. Гузашта аз ин, мафҳуми ад- лияро барои муайян намудани нақш ва мавқеи мақомоти алоҳидаи ҳуқукй (масалан, адлияи маъмурй) ва ё барои муайян намудани фаъолияти соҳавии мақомоти ҳуқуқй (масалан, адлияи ҷиноятй) мавриди истифода қарор медиҳанд. Дар аксари кишварҳои дорои низоми англосаксию роману гер- манй адлия ҳаммаънои адолати судй мебошад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ду мақоми мустақили давлатй, ки мушаххасан бо номи адлия маълуманд, фаъолият мекунанд: а) Вазорати ад-лияи Ҷу мҳурии Тоҷикистон; б) Шӯрои адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Ҳар яке аз ин мақомот тибқи талаботи қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрию ҳукуқй фаъолият менамоянд. Самтҳои асосии фаъолияти Вазорати адлия аз таҳияи лоиҳаи конунҳо ва дигарсанадҳои меъёрию ҳуқу қие, ки аз салоҳия- ти ҳокимияти иҷроия бармеоянд, сабти оинномаҳои ҳизбҳои сиёсй ва иттиҳо- дияҳои ҷамъиятӣ, сабти давлатии шахсони ҳуқуқии машгули фаъолияги икти- содй, сабти давлатии асноди меъёрии вазоратҳо, ку митаҳон давлатӣ ва идораҳои чумҳуриявй, таъмини иҷрои чазои ҷиноятй ва гайра иборат аст. Шӯрои адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки аввалин бортибқи тагйиру иловаҳо ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон (соли 1999) ба сифати мақоми мус- тақили давлатй эътироф шудааст, ворцди низоми мақомоти давлатии Тоҷи- кистон гардид. Шӯрои адлия, ки аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷики- сгон таъсис меёбад, асосан масъалаҳои таъмини кадрии мақомоти судии Ҷум- ҳурии Тоҷикистон то сатҳи вилоятҳо, таъминоти моддию теҳникии судҳо, иҷрои қарору санадҳои дигари судӣ ва гайраро ҳаллу фасл менамояд. Адлия дар ҳуқуки конститутсионӣ ба чанд мазмун фаҳмида мсшавад: 1) муродифи адолати судй; 2) маҷмӯаи муаоси саҳои судӣ, фаъолияти онҳо оид ба амалй гардонидани адолати судй. Адлияи маъмурӣ, адлияи ҷиной, шаҳр- вандй, адлия оид ба корҳои меҳнатй ва гайраҳо маълум мебошанд. Бо мазму- ни васеъ адлия низоми мақомоти судӣ, ҳифзи ҳуқуқ ва гайраро, ки дар мамла- кат амал мекунанд, ифода мекунад. Ҳарчанд аксар вақт мафҳуми адлия бо мазмуни васеъ ба кор бурда мешавад, вале дар бештар мамлакатҳо вазора- тҳои адлия аз болои ҳамаи мақомоти ҳуқуқй роҳбарй мекунанд. Дар ҶТ Вазорати адлия вазифаҳои таъмини ҳуқуқии фаъолияти меъёртаҳияку нии Президент ва Ҳукумати ҶТ; ба қайд гирифтани иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ; бақайдгирии давлатии асноди меъёрии вазоратҳо, куми гаҳои давлатй ва идораҳои ҷумҳуриявй; литсензиякуноиии фаъолнятн соҳибкорй, расонидани ёрии ҳуқуқӣ ба шаҳрвандон ва ашхосн ҳуқуқй ва гайраро амалй мегардонад. [1]

Нигаред[вироиш]

Манбаъ[вироиш]

  1. Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - 620 саҳ.

Энсиклопедияи Советии Тоҷик Мақола дар асоси маводи Энсиклопедияи Советии Тоҷик навишта шудааст.