Атобак

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Атобáк, атобакон (форс. اتابک‎) — унвон ва ё лақабе, ки подшоҳони салҷуқӣ ба баъзе амирони боэътимод ё ғуломони воломансабтарбиятгарони шоҳзодагони худ дода буданд[1]. Ваҷҳи тасмияи атобак аз вожаи туркии ато (ё ота) – падар ва бак (бек) – амир аст. Бад-ин минвол муҳаққиқин атобакро ба маънои маҷозии «падарбузург» ё «падархонд» шарҳ додаанд. Интихоби мураббӣ барои фарзандон дар байни туркони салҷуқӣ ва ғузҳо аз қадим расм будааст. Урфу одати атобакӣ бо додани иқтоъ ба соҳиби ин мансаб ҳамроҳ будааст ва бад-ин сабаб онҳо имкон пайдо карданд вазифаи худро хуб анҷом диҳанд. Бо оғози таназзули давлатдории Салҷуқиён атобакони салҷуқӣ, ки ба мақоми аморат расида буданд, ҳар яке дар ҳавзаи худ мустақил ё ниммустақил гардида буданд ва минбаъд мансаби худро меросӣ карданд. Ба ҳамин минвол атобакони Шом, атобакони Мавсил, атобакони Озарбойҷон, атобакони Форс ва атобакони Язд ба вуҷуд омаданд. Чунонки Туғтегин-атобак писари Тоҷуддавла дар соли 1104 силсилаи Атобакони Димишқ (1104–1154) ва Имомуддини Зангӣ аз ғуломзодагони Маликшоҳ – Атобакони Мавсил (1127–1250) ва Элдигиз-атобак Арслоншоҳ – Атобакони Озарбойҷонро (1148–1276) таъсис доданд. Ануштегин – падари Қутбуддин Муҳаммади Хоразмшоҳ ва Сулғур ҷадди Атобакони Форс (1148–1276) ҳам аз ҷумлаи ғуломон ё руасои лашкари салҷуқӣ буданд. Расми атобакӣ дар байни Хоразмшоҳиён ва салҷуқи­ёни Рум низ маъмул буд.

Эзоҳ[вироиш]

  1. ЭМТ, Ҷ. 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: СИЭМТ, 2013, - с.70

Адабиёт[вироиш]

  • تاریخایران. تهران،۱۳۸۸؛دانشنامۀایران. ج۱. تهران،۱۳۸۴.

Сарчашма[вироиш]