Барий

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Барий, 56Ba
Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg
Барий
Талаффуз/ˈbɛəriəm/ (BAIR-ee-əm)
Номи дигарbarium
Намуди зоҳирӣхокистарранги нуқрагун
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(Ba)137.327(7)[1]
Барий дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий
литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон
натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон
калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон
рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон
сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон
франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон
Sr

Ba

Ra
сезийбарийлантан
Рақами атомӣ (Z)56
Гурӯҳгурӯҳи 2 (металлҳои заминии ишқорӣ)
Даврдаври 6
Блокs-блок
Категорияи элемент  Металли заминии ишқорӣ
Конфигуратсияи электрон[Xe] 6s2
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд2, 8, 18, 18, 8, 2
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМсахт
Нуқтаи гудозиш1000 K ​(727 °C, ​1341 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш2118 K ​(1845 °C, ​3353 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)3.51 гр/см3
ҳангоми моеъ будан (дар н.г.)3.338 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос7.12 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос142 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ28.07 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 911 1038 1185 1388 1686 2170
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ+1, +2 (a strongly basic oxide)
ЭлектроманфииятҶадвали Полинг: 0.89
Қувваҳои иондоршавӣ
  • 1-ум: 502.9 кҶ/мол
  • 2-юм: 965.2 кҶ/мол
  • 3-юм: 3600 кҶ/мол
Радиуси атомэмпирикӣ: 222 пм
Радиуси ковалентӣ215±11 пм
Радиуси Ван дер Ваалс268 пм
Color lines in a spectral range
Хатҳои спектрии Барий
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣbody-centered cubic (bcc)
Body centered cubic crystal structure for барий
Суръати овоз thin rod1620 м/с (дар 20 °C)
Васеъшавии ҳароратӣ20.6 µm/(m·K) (дар 25 °C)
Гармигузаронандагӣ18.4 W/(m·K)
Муқобилияти нисбӣ332 nΩ·m (дар 20 °C)
Тартибории магнитӣпарамагнетик[2]
Таъсирпазирии магнитӣ+20.6·10−6 см3/мол[3]
Модули Юнг13 ГПа
Модули ғеҷонидан4.9 ГПа
Модули чандирии ҳаҷмдор9.6 ГПа
Сахтии Моос1.25
Рақами CAS7440-39-3
Таърих
КашфКарл Шееле (1772)
Ҷудогузории аввалинҲемфри Дэви (1808)
Изотопҳои асосии барий
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул
130Ba 0.11% (0.5–2.7)×1021 y εε 130Xe
132Ba 0.10% собит
133Ba синт 10.51 y ε 133Cs
134Ba 2.42% собит
135Ba 6.59% собит
136Ba 7.85% собит
137Ba 11.23% собит
138Ba 71.70% собит
| пайвандҳо
56
Барий
137,327
6s2

Ба́рий — унсури зергурӯҳи асосии гурӯҳи дуюм, даври шашум ҷадвали даврии Д. И. Менделеев, бо бо рақами атомии 56. Бо рамзи Ba (лот. Barium) ифода мешавад. Массаи атомаиаш 137,33. Мансуби филиззҳои ишқорзаминӣ. Филиззи сафеди нуқрагуни нарм, ҳарорати гудозишаш 714°С, ҳарорати ҷӯшишаш 1640°С, зичиаш 3,78 г/см3. Барий дар табиат дар шакли омехтаи ҳафт изотоп вомехӯрад, ки аз онҳо изотопи 138Ba 71,7%-ро ташкил медиҳад.

Таърих[вироиш]

Барийро дар намуди оксиди BaO соли 1774 Карло Шееле ва Юҳано Ган кушоданд[4]. Барийро соли 1801 олими англис Гемфри Дэви ҳангоми электролизи сулфати барий кашф намуд.

Пайдоиши ном[вироиш]

Ном гирифта аз юн.-қад. βαρύς — «вазнин».

Дар табиат[вироиш]

Барий 0,05%-и таркиби қишри Заминро ташкил медиҳад. Муҳимтарин минералҳои барий шпати вазнин ё барит BaSO4 ва витерит BaCO3 мебошанд. Миқдори ками намакҳои барий дар таркиби обҳои минералӣ ва оби баҳр ёфт шудаанд. Аксари намакҳои барий, ба истиснои сулфати барий, заҳрноканд. барий аз ҷиҳати кимиёӣ филиззи фаъол буда, дар ҳаво оксид мешавад. Аз ин хотир онро монанди натрий дар даруни карасин ё дар ампулаҳои маҳкам нигоҳ медоранд. Аз таъсири зарба худ аз худ аланга мегирад. Дар пайвастҳояш дараҷаи оксидшавии +2 дорад. Барий дар шароити муқаррарӣ бо об ва галогенҳо, таҳти ҳарорат бо нитроген, карбон, сулфур, силитсий ва ғайра ба реаксия медарояд. Гидроксиди Ba(OH)2 асоси қавӣ, яъне ишқор мебошад. Дар тамоми кислотаҳо, ба истиснои кислотаи сулфат, ҳал мешавад. Дар дастгоҳҳои халои (вакуум) барқӣ барийро барои ҷазб карда гирифтани газҳои нитроген, оксиген ва оксиди карбон CO2 аз найчаҳои электронӣ истифода менамоянд. Намакҳои барийро дар саноат ва тиб ба кор мебаранд. Карбонати барий (BaCO3)-ро ба таркиби шишаҳо илова мекунанд. Сулфати барий BaSO4 сифати коғазро беҳ месозад. Титанати барий BaTiO3, ки хосияти сегнетоэлектрӣ дорад, дар радиотехника ва силсилаҳои худкор (автоматӣ) истифода мешавад. Сулфати барийро дар тиб барои ташхиси рентгеноскопии захми меъда кор мефармоянд. Аз сабаби он ки барий қобилияти ҷазби нурҳои рентгенӣ ва гамма-зарраҳоро дорад, дар техникаи атомӣ онро ба таркиби маводди муҳофиз аз радиатсия илова мекунанд. Ба воситаи пайвастҳои барий аз маъданҳои уран унсури радийро хориҷ месозанд.

Эзоҳ[вироиш]

  1. (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. Lide, D. R., ed. (2005). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Handbook of Chemistry and Physics (PDF) (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. 
  3. Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4. 
  4. Барий. // Популярная библиотека химических элементов. — М.: Издательство «Наука», 1977.

Адабиет[вироиш]

Сарчашма[вироиш]