Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Беҳдошт

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Муҷассамаи Руми қадим, ки дар он Гигея, худои саломатӣ ва духтари Асклепий, худои шифо тасвир шудааст.

Гигиена (аз юн. ὑγίεια — «саломатӣ»[1], ὑγιεινός — «солим»[2]; лот. sanitas) — бахши Тиб буда, таъсири шароити зиндагӣ ва короро ба саломатии инсон меомӯзад ва чораҳо (меъёрҳо ва қоидаҳои санитарӣ)-ро таҳия мекунад, ки ба пешгирии бемориҳо, фароҳам овардани шароити беҳтари зиндагӣ, таҳкими саломатӣ ва дарозумрӣ равона шудаанд; инчунин таъсири омилҳои муҳити зистро ба саломатӣ, қобилияти корӣ ва давомнокии ҳаёти инсон меомӯзад ва меъёрҳо, талабот ва тадбирҳои санитариро барои солимгардонии маҳалҳои аҳолинишин, шароити зиндагӣ ва фаъолияти одамон таҳия мекунад.[3]

Дар натиҷа, гигиена ду объекти омӯзиш дорад — омилҳои муҳити зист ва вокуниши организм — ва аз донишҳо ва усулҳои физика, химия, биология, география (ки муҳити зистро меомӯзанд) ва фанҳои тиббӣ, ба мисли физиология, анатомия ва патофизиология, Эпидемиология, тибби клиникӣ, инчунин аз усулҳои оморӣ ва таҳлилии Математика, иқтисод ва Ҷомеашиносӣ истифода мебарад.

Омилҳои муҳити зист гуногун буда, ба гурӯҳҳои зерин ҷудо мешаванд:

Бахши амалии гигиена, ки ба таҳияи тадбирҳои пешгирии бемориҳо равона шудааст, таърихан «санитария» (sanitas — «саломатӣ») ном доштааст[5] ва тадриҷан бо истилоҳи «гигиена» иваз мегардад, аммо дар номҳои баъзе тадбирҳо ва истилоҳот боқӣ мемонад[6] (аз ҷумла: қонунгузории санитарӣ[7][8], маърифати санитарӣ[9], хадамоти санитарӣ-эпидемиологӣ[10][11]/истгоҳ назорат, ҳифзи санитарӣ-и ҳудуд[12][13]/обанборҳо[14]/хок/ҳавои атмосфера, минтақаи санитарӣ-ҳифзӣ[15], таҷҳизоти санитарӣ[16][17]/асбобҳо[18], табиби санитарӣ ва ғ.). Ин тадбирҳо ба таври маҷмӯӣ амалӣ мешаванд: меъморӣ-нақшавӣ, санитарӣ-техникӣ, тиббӣ-профилактикӣ, ташкилӣ-нақшавӣ, санитарӣ-қонунгузорӣ ва дигар самтҳо.

Ҳамчунин зоогигиена фарқ карда мешавад, ки масъалаҳои гигиенаро дар доираи Ветеринария меомӯзад[19], ва Санитарияи ветеринарӣ — бахши ветеринария, ки ба пешгирии бемориҳои ҳайвонот, зоонозҳо дар байни одамон, амнияти хӯроки чорво ва маҳсулоти чорводорӣ барои инсон машғул аст[20][21].

Натиҷаи самти санитарӣ-қонунгузорӣ меъёрбандии гигиенӣ — консентратсияи ҳадди иҷозатдодашуда (ПДК), сатҳи ҳадди иҷозатдодашуда (ПДУ) ва дигарон мебошад. Дар асл, маҳз гигиена амнияти мавҷудияти шахсро таъмин карда, таъсири омилҳои зарароварро пешгирӣ мекунад.

Этимология

[вироиш | вироиши манбаъ]

Номи «гигиена» (ὑγίεια — «саломатӣ», ὑγιεινή — «солим») аз номи олиҳаи саломатии Юнони қадим Гигиея (Ὑγιεία, Ὑγεία), духтари худои тибби Юнони қадим — Асклепий бармеояд[22].

Эзоҳ

[вироиш | вироиши манбаъ]
  1. ↑ Луғати этимологии забони русии Семёнов А. В.
  2. ↑ Луғати энсиклопедии шӯравӣ. — нашри 4-ум. — Москва: Энсиклопедияи шӯравӣ, 1988. — 1600 с.
  3. ↑ Гигиена(рус.). Большая российская энциклопедия (24 октябри 2023). 19 Январ 2026 санҷида шуд.
  4. ↑ Денисов Э. И. ва ғ. Маълумот ҳамчун омили физикӣ: масъалаҳои ченкунӣ, арзёбии гигиенӣ ва автоматизатсияи ИТ // Тибби меҳнат ва экологияи саноатӣ Бойгонӣ шудааст 13 ноябри 2014  сол.. — 2014. — № 1. — С. 43—47
  5. ↑ Гигиена // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  6. ↑ Санитария // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  7. ↑ Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир А. Қурбонов. — Д. : СИЭМТ, 2011—2023.
  8. ↑ Санитарное законодательство // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  9. ↑ Санитарное просвещение // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  10. ↑ Санитарно-эпидемиологическая служба // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  11. ↑ Санитарно-эпидемиологическая служба // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  12. ↑ Санитарная охрана территории // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  13. ↑ Санитарная охрана территории // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  14. ↑ Санитарная охрана водоёмов // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  15. ↑ Санитарно-защитная зона // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  16. ↑ Санитарная техника // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  17. ↑ Санитарная техника // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  18. ↑ Санитарные приборы // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  19. ↑ Гигиена животных // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  20. ↑ Санитария ветеринарная // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  21. ↑ Ветеринария санитарная // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  22. ↑ Гигиея // Энсиклопедияи бузурги тиббӣ / сармуҳаррир Н. А. Семашко. — Москва: Энсиклопедияи шӯравӣ, 1928—1936.
Мақолаи хурд Ин мақолаи хурд аст. Бо густариши он ба Википедия кӯмак кунед.
Дар сурати имкон ин ёддошт бояд дақиқтар ҷойгузин шавад.
Баргирифта аз "https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=Беҳдошт&oldid=1451385"