Биҳишт

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи

БИҲЍШТ (порсӣ: بهشت) (аз авестоии Vahishta – ҷаҳони бартару некӯтар), фирдавс, ҷаннат, мину, дар дини ислом наз­диктарин ҷойгоҳ ба Худованд барои муъминони ҳақиқӣ, ки ба туфайли аъмоли неку бегуноҳӣ рӯҳи онҳо ба он ҷойгоҳ хоҳад рафт.

Он дар адабиётшиносӣ маҳалли амну осоишу оромиш ва орӣ аз ҳар гуна ранҷу азоб ва мавзеи хушобу ҳаво тасвир шудааст. Ҳамаи динҳои мутаоли ҷаҳонӣ рафтан ба Биҳиштро ба гаравандагони худ ваъда медиҳанд ва талқин мекунанд. Дар Авесто рӯҳи инсони накӯкор пас аз тай намудани «таслим»-и ахлоқии андешаи нек, гуфтори нек ва пиндори нек ба сӯи фазои фурӯғи аҳуроӣ сууд мекунад ва аз Пули сирот (Чинонат пирито – филиззи гудохтаи болои наҳр) гузашта, ба боргоҳи қудсии Аҳура Маздо мерасад ва дар Биҳишт барин қарор мегирад. Дар дини яҳудӣ ва масеҳият низ Биҳишт бо авсофи гуногун, аз қабили маҳалли ҳаёти ҷовидона тасвир шудааст. Дар Аҳди Ҷадид Биҳишт маҳалли саодату амонӣ, лаззати нафсонӣ ва ҷойгоҳи рӯҳонӣ қаламдод шудааст, ки нафси инсон пас аз ҷудо шудан аз бадан дар он ҷойгоҳ мондагор мешавад.

Дар Қуръони карим Биҳишт охирин марҳалаи мадори умумии хилқат барои муъминони ҳақиқӣ муаррифӣ шуда (Сод. 35–38), бо номҳои гуногун (ҷаннот-ул-адн, ҷаннот-ул-фирдавс, ҷаннот-ул-хулд, равза ва ғ.) зикр гардидааст. Қуръон роҳи Биҳиштро тӯлонию пурмашаққат медонад, ки онро бояд худи муъмин тай намояд. Баъзе мутакаллимон бо истинод ба оятҳои марбут ба неъматҳои Биҳишт онро ҷисмонӣ ё моддӣ пиндоштаанд, бархе дигар онро фаромоддӣ тасаввур намудаанд. Дар афкори орифон «ҳақиқати Биҳишти чизест, ки инсонро ба Худо наздик карда, дар муҷовирати ҳақиқат қарор медиҳад», ба гуфтаи орифони ошиқ, «ҳақиқати Биҳишт ибти­ҳоҷи нафс ва шодии он ба шинохти Худо ва муҳаббати ӯст». Дар тафсири оёти Қуръон бузургии Биҳишт ба паҳнои ҳамаи замину осмонҳои ҳафтгона (ҳафт табақаи замин ва ҳафт табақаи осмон) ва вусъати он ба андозае, ки чашме онро надида ва гӯше онро нашунидааст, баробар аст.

Биҳишт дарҳои бисёре дошта, ба рӯйи муъминони ҳақиқию орӣ аз гуноҳ ҳамеша боз аст. Неъматҳои он рангорангу густарда буда, баъзеҳо гумон доранд, ки неъматҳои би­ҳиштӣ ва дунявӣ танҳо дар номашон бо ҳам шабоҳат доранд. Дар Биҳишт ғурфаҳо ва чашмаҳои биҳиштӣ (Тасним, Салсабил, Кофур), дарахтони мевадори сидр, мавз, хурмо, ангур, тубо ва ғ. мавҷуданд, ки аҳли биҳишт аз хӯрдани онҳо бархурдоранд.

Олимон дар бораи мавҷудияти феълии Биҳишт ихтилоф доранд. Баъзе муфассирон бо истинод ба ояи 15 сураи Оли Имрон дараҷоти Биҳишт (ҷаннатулмаъво, ризвони илоҳӣ, васила дар Биҳиштии Адн)-ро ба тақво алоқаманд медонанд. Аҳли Биҳишт онҳое ба шумор мераванд, ки дар дунё худотарс буда, аз гуноҳ дурӣ ҷустаанд ва ба Худованд имон овардаанд.

Биҳишт дар осори ниёгон ҳамчун образи бадеӣ ба таври фаровон истифода шудааст, мас.:

Гӯянд биҳишту ҳури ин хоҳад буд,

В-он ҷо майу ширу ангубин хоҳад буд.

Гар мо маю маъшуқ гузидем, чӣ бок?

Чун оқибати кор чунин хоҳад буд!

(Хайём)

На ман аз пардаи тақво бадар афтодаму бас,

Падарам низ биҳишти абад аз даст биҳишт.

Боғи фирдавс латиф аст, валекин зинҳор,

Ту ғанимат шумур ин сояи беду лаби кишт.

(Ҳофиз)

Адабиёт[вироиш]

دائرةالمعارف قران کریم. ج۶. تهران،۱۳۸۶
  • С. Маҳмадуллоев.

Манбаъ[вироиш]

Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 2