Бобслей

Экипажи бобслейи ИМА дар Бозиҳои олимпии соли 2010

Бобслей (англ. bobsleigh) — навъи варзиш, ки варзишгарон дар чанаи оҳании идорашаванда бо яхроҳаи махсус сарнишеб ба суръат поён мефароянд.

Чана зимом (рул) ва дастгоҳи боздорӣ (тормоз) дорад. Дар мусобиқа аз баландии 1500—2000 м, ки 7 — 8 хаму печ дорад, бо суръати 100 км/соат бо чанаҳои дуҷоя ва чорҷоя фуруд меоянд. Ин навъи варзиш охири садаи XIX дар Швейсария ба миён омада, дар Шветсия, Руминия, Полша, ИМА ва ғайра паҳн шуд. Аз соли 1924 ба барномаи Бозиҳои олимпӣ дохил карда шудааст. Ин ҷо тарҷумаи комили мақола ба забони тоҷикӣ бо риояи тамоми қоидаҳои Википедия ва истифодаи шаблонҳои коршоям оварда шудааст.

Таърих

Ватани бобслей Швейтсария ба ҳисоб меравад. Дар ин ҷо соли 1888 сайёҳи англис Уилсон Смит ду чанаро бо тахта ба ҳам пайваст ва онҳоро барои сафар аз Санкт-Моритс ба Челерина, ки каме поёнтар ҷойгир буд, истифода бурд.

Дар ҳамон ҷо, дар Санкт-Моритс, дар охири асри XIX аввалин клуби варзишии бобслей дар ҷаҳон ташкил карда шуд, ки дар он қоидаҳои асосии мусобиқаҳо таҳия гардиданд. Он вақт ҳайати чана аз панҷ нафар — се мард ва ду зан иборат буд. Минбаъд шумораи аъзои даста тағйир ёфт — ду, чор, панҷ ва баъзан ҳашт нафар.

Бобслей дар як қатор кишварҳои Аврупо паҳн шуд ва мусобиқаҳову қаҳрамониҳои миллӣ гузаронида шуданд. Дар Австрия онҳо аз соли 1908 ва дар Олмон аз соли 1910 инҷониб гузаронида мешаванд.

Пас аз Бозиҳои олимпии зимистона 1980 дар Лейк-Плэсид, роҳбарияти шӯравӣ ба рушди намудҳои варзише, ки қаблан дар кишвар мавҷуд набуданд, аз ҷумла бобслей, таваҷҷуҳ зоҳир кард. Супориши сохтани чанаҳои бобслей ба иттиҳодияи истеҳсолии ВЭФ-и Латвия дода шуд. Аллакай дар моҳи январи соли 1981 боби сохти Рига ба қаҳрамонии Аврупо баромад ва дар қаҳрамонии ҷаҳони ҳамон сол экипажи Янис Кипурс ва Айвар Шнепст ҷойи 9-умро гирифтанд. Ин оғози рушди босуръати бобслей дар ИҶШС гардид.

Боб

Аввалин чанаҳои махсус дар ҷаҳон соли 1904 сохта шуда, аз чӯб буданд. Аммо зуд онҳоро чанаҳои пӯлодӣ иваз карданд, ки онҳоро «боб» номиданд (аз англ. to bob — ҳаракат кардан ба болову поён ё ба паҳлуҳо).

Суръати ниҳоии боб — 150 км/соат аст, аммо дар мусобиқаҳои расмӣ бо сабаби хусусиятҳои масир, ки барои суст кардани чана пешбинӣ шудаанд, ин суръат кам ба даст меояд (тақрибан то 135 км/соат).

Даста

Дастаи бобслей дар аввал аз панҷ ё шаш нафар иборат буд. Аммо дар солҳои 1930-ум ҳайат то ду ё чор нафар кам карда шуд. Даста аз пилот, як брейкман ё ду нафар суръатбахш (дар бобҳои чорнафара) иборат аст.

Масир

Масири Ҷоми ҷаҳон оид ба бобслей, соли 2011, Австрия

Масири бобслей новаи яхиест дар заминаи оҳану бетонӣ, ки гардишҳо ва виражҳои гуногун дорад. Дарозии масир — 1500—2000 метр бо 15 вираж мебошад. Ягона масири табиӣ дар Санкт-Моритс ҷойгир аст.

Ташкилотҳо

Федерасияи байналмилалии бобслей ва скелетон (IBSF) соли 1923 таъсис ёфтааст. Ҳоло он зиёда аз 50 федерасияи миллиро муттаҳид мекунад.

Мусобиқаҳо

Қаҳрамониҳои ҷаҳон оид ба бобслей аз соли 1924 инҷониб гузаронида мешаванд. Бобслей ба барномаи Бозиҳои олимпии зимистона аз соли 1924 дохил карда шудааст. Дар миёнаҳои солҳои 1980-ум Ҷоми ҷаҳон пайдо шуд. Дар аввали солҳои 1990 занон низ дар мусобиқаҳо дебют карданд.

Пайвандҳо

Сайти расмии Федерасияи байналмилалии бобслей ва скелетон

Сайти бобслей, скелетон ва варзиши чанасаворӣ(пайванди дастнорас)

Сарчашма

• Бобслей // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.