Вазир (шаҳр)

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Вазир (шаҳр) — шаҳри асримиёнагии воҳаи Хоразм, ки дар қисмати шимолии Ҷумҳурии Туркманистон воқеъ аст. Аз ш. Куҳна Урганҷ дар масофаи 60 км қарор дорад. Аз рӯйи тарҳи археологӣ ва бозёфтҳои бостоншиносӣ шаҳристони Вазир дар ҷойи харобаҳои куҳандижи Девкескен, ки ба ёдгорҳои аҳди атиқа мансуб мебошад, бунёд шудааст. Атрофи В.-ро деворҳои устувори қалъаи қадимаи Девкескен печонида будаанд. Деворҳои мудофиавии қалъаи қадим дар асри 16 бозсозӣ шуда, истеҳкоми мудофиавии шаҳр буданд. Аз рӯйи тарҳи умумӣ деворҳои шаҳристон росткунҷа буда, чандин бурҷ ва тиркаши ҳимоявӣ доштанд. Андаруни шаҳристон харобаҳои якчанд масҷиду мақбара боқӣ мондааст, ки онҳо шакли мураббаъ, тоқу равоқҳои ҳашттарк ва пӯшиши гунбазӣ доштанд. Масҷиду мақбараҳо бо мурури замон хароб гаштаанд. Мутобиқи маълумоти манбаъҳои таърихӣ, Вазир дар асри 15 аз ҷониби Мустафохони Шайбонӣ бар асари кӯчонидани сокинони ш. Куҳна Урганҷ бунёд шудааст. Вазир сараввал дар Хоразм ҳамчун маркази Шайбониён хидмат мекард. Соли 1464 Султон Ҳусайни Бойқаро Вазирро фатҳ намуда, ба сокинони он рухсат дод, ки ба Куҳна Урганҷ бозгарданд. Ҳангоми лашкаркашии шоҳ Исмоили I Сафавӣ дар асри 16 сокинони Вазир муддате мустақилиро соҳиб шуданд. Дар натиҷаи набардҳои шадиди хонҳои Бухоро Убайдуллоҳхон (соли 1537) ва Абдуллоҳхони II (солҳои 1593–98) бо Шайбониён ш-ҳои Вазир ва Ҳазорасп хароб гардиданд. Дар асри 17 Абдулғозӣ Баҳодурхон маркази хониро ба Урганҷи Нав кӯчонд ва ниҳоят Вазир тадриҷан нуфузашро бохта, бар асари камобию дур афтодан аз шоҳроҳи тиҷоратӣ хароб гардид. Ҳангоми кофтукови бостоншиносӣ харобаҳои В. дар мавзеи қадимии Девкескен пайдо шуданд.

Адабиёт[вироиш]

  • Толстов С. П. По древним дельтам Окса и Яксарта. М., 1962;
  • Бартольд В. В. Хорезм. Сочинения. Т. III. М., 1965;
  • История Хорезма. Ташкент, 1976.

Сарчашма[вироиш]