Гази табиӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи

Газҳои табиии сӯзанда ва ё гази табиӣ, карбогидридҳои газшакл, ки дар қишри замин ҳосил мешаванд. Бештар аз метан (70—99%) ва гомологҳои он, каму беш аз омехтаи гази карбонат, нитроген, гидрогенсулфид ва газҳои инертӣ иборатанд. Гази табиӣ асосан аз табдили биохимиявии моддаҳои органикӣ ҳосил шуда, дар таҳнишастҳои ҳамаи системаҳои геологӣ, ки аз охири протерозоӣ ибтидо мегиранд, дар конҳои махсус ва омехта (газу нафт, газу конденсат) вомехӯранд. Агар гази табиӣ дар як қабати геологӣ ҷамъ омада кон ҳосил кунад, ин гуна конро кони қабат ва агар дар якчанд қабат ҷамъ омада кон ҳосил шавад, он конро кони массивӣ меноманд. Структураи кони гази табиӣ вобаста ба шароити ноҳия гуногун аст. Захираи умумиҷаҳонии гази табиӣ 80 триллион м3 (1977) аст. Калонтарин захираҳои гази табиӣ дар собиқ СССР (мас., конҳои Уренгой ва Заполяре, Газлӣ дар Осиёи Миёна ва ғайраҳо) вомехӯранд. Гази табииро то ба истифода додан тоза мекунанд. Гази табиӣ дар стансияҳои электрӣ, саноатҳои металлургияи сиёҳ ва ранга, семент, эҳтиёҷоти коммуналию маишӣ ва ғайраҳо истифода мешаванд. Карбогидридҳои гази табиӣ барои ҳосил кардани спирт, формалдегид ва диг. пайвастҳои органикӣ масолеҳ мебошанд. Дар Тоҷикистон якчанд конҳои Гази табиӣ тадқиқ гардидаанд, ки як қисми онҳо ҳоло дар истифодаанд. Онхо нитрогени озод, газҳои инертӣ ва 60—80% метан доранд. Гази табиии ҷумҳурӣ дар муассисаҳои саноатӣ, коммуналию маишй чун сӯзишворӣ ва дар з-ди нуриҳои нитроген-дори Вахш чун ашьё истифода мешавад. Соли 1976 дар Тоҷикистон зиёда аз 319 млн м3 гази табиӣ истеҳсол шуд.

Ин мусофирбар бо гази табиӣ кор мекунад

Адабиёт[вироиш]

  • Соколов В. А., Газы земли, М., 1966; Газовые месторождения СССР, Справочник, Москва, 1968;
  • Ерёменко Н. А., Геология нефти и газа. М.. 1968.

Энсиклопедияи Советии Тоҷик Мақола дар асоси маводи Энсиклопедияи Советии Тоҷик навишта шудааст.