Иди Сада

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи

Иди Сада - яке аз ҷашнҳои эрониён ва мардуми форсизабон аст, ки дар оғози шомгоҳ 10 баҳман моҳ (30 январ) баргузор мишавад. Ин рӯзро Обон рӯз мигуянд.

Ойинҳо[вироиш]

Дар даҳумин рӯз ё обон рӯз аз баҳман моҳ бо афрухтан ҳезуме, ки мардум, аз пагоҳӣ бар бомӣ хонаи худ ё бар буландии куҳистон гирд оварданд, ин ҷашн оғоз мишавад.

Дар ишороте торих, ин ҷашн ҳамиша ба шакле дастҷамъӣ ва бо гирдеҳамойи ҳамае мардумони шаҳр, маҳалла ва русто дар якҷо ва бо барпойи як оташе бузург баргузор мишуда аст. Мардумон дар гирд овардани ҳезум бо якдигао мушорекат микунанд ва бе ин тартиб ҷашне Сада, ҷашне ҳамкорӣ ва ҳамбастегие мардумон аст.[1] Аз шаби таваллуди хуршед, пас аз чил рӯз барои гарму сӯзон шудани офтоб, ниёкони мо ҷашни Садаро гиромӣ медоштанд. Дар ҷашни Сада маросими афрӯхтани оташ ва паридан аз болои он ривоҷ доштааст. Ин расм дар миёни насрониҳо, ба вижа русҳо, ҳамчун ҷашни “масленница”, роиҷ аст.[2] Ҳамин тавр чилрӯзагии хуршедро дар рӯзи даҳуми баҳман (феврал), чун Сада ҷашн мегирифтанд ва пас аз 50 рӯз, яъне 21 март замони ба балоғат расидани онро, ба таври густурда ҷашн мегиранд, ки он рӯз Наврӯз аст.[2]

Сада дар Эрон[вироиш]

Зартуштиёне Теҳрон[3],Караҷ[4],Устон язд[5][6] ва рустоҳоя атроф мибуд[7] ва Ардакон, Кермон[8] ва рустоҳо, Аҳвоз, Широз[9], Исфаҳон[10], Урупо(суъед)[11] ва Амрико(колифурнё)[12] ва Австуролиё[13] бо герд омадан дар як нуқта аз шаҳр ё русто дар кинореҳо ҳам оташи бузург миафрӯзанд ва бениёяш хонӣ ва сурудхонӣ ва бапойкубӣ мипардозанд.

Ин ҷашн дар тақвиме ҷадиди зартуштиён мӯсодеф бо меҳррӯз аз баҳман моҳ шудааст, ҳол онки Абурайҳони Берунӣ ва дигар манобеъ онро обон рӯз гузореш кардеанд.[14]

Сада дар гузаштаи тоҷикон[вироиш]

Мувофиқи ривояти "Шоҳнома" Ҳушанг шоҳи пешдодиён ин ҷашнро асос гузоштааст. Гӯё Ҳушанг ҳамроҳи дарбориёнаш дар саҳро ба море дучор меояд. Ҳушанг сӯйи мор санг меандозад. Санг бар санги дигар бархӯрда аз он оташак меҷаҳад ва ба ҳамин васила оташ кашф мегардад. Минбаъд одамон ба ҳамин муносибат оташ афрӯхта ба он саҷда мекарданд.

Сада ҷашни мулуки номдор аст,

Зи Афридуну аз Ҷам ёдгор аст.
Унсурӣ

Ҷашни Сада ба оини Меҳргароӣ (Митроӣ) дуруст меояд, ки аз оини Зардуштӣ 3000-то 5000 пеш мавҷуд буд. Дар оини Зардуштӣ муқаддасоти ҷашни Сада нигоҳ дошта шуд. Ҷашни Садаро агар бо як калима баён кунем, ҷашни ОТАШ ном дорад. Пешгузаштагони мо дар ин рӯз ҷашн ороста, тамоми шаб гулхан меафрӯхтанд ва дар гирди он рақс мекарданду суруд мехонданд. Сада то асри 12 ҷашн гирифта мешуд, лекин баъдҳо аз байн рафт, вале нишонаҳои он - гулхан афрӯхтан, дар гирди он базм оростан ҳанӯз ҳам дар байни мардуми тоҷик ба назар мерасад.

Дар ҳамин ҳол Зафари Мирзоён фарҳангшиноси маҳаллӣ аз зинда шудани ин ҷашн истиқбол мекунад. Ӯ мегӯяд, ҷашни Садаро гузаштагони тоҷикон ба он хотир таҷлил мекарданд, ки аз зимистон сад рӯз гузаштааст ва сардиҳо пушти сар шудаанд.

«  Гузаштагони мо солро ба ду тақсим мекарданд. Панҷ моҳ зимистон ва ҳафт моҳро тобистон медонистанд. Дар рӯзи се моҳу даҳ рӯз гузаштан аз зимистон, яъне ба тобистон 1 моҳу 20 рӯз мондан Садаро ҷашн мегирифтанд»

Ҳаким Фирдавсӣ оғози ин ҷашнро ба Ҳушанг, писари Сиёмак нисбат медиҳад.

Зи Ҳушанг монд он Сада ёдгор,

Басе бод чун ӯ дигар шаҳриёр.

Дар Тоҷикистон аз рӯи тақвими мардуми форсизабон рӯзи ҷашни Сада дар баъзе аз деҳот ҷашн гирифта мешавад.

Боз нигаред[вироиш]

Идҳои расмии Тоҷикистон

Адабиёт[вироиш]

  1. Баҳор М. Аз устура то таърих. Теҳрон: «Нашри Чашма», 1384 хуршедї. (бо њуруфи форсї).
  2. Баҳор М., Ҷусторе чанд дар фарҳанги Эрон // Ойинҳо ва ҷашнҳои куҳани Эрон. Теҳрон: Интишороти Фикри рўз. 1373, с. 124.
  3. Бертелс Е.Э. Праздник джашни сада в таджикской поэзии // Сборник статей по филологии народов Средней Азии посвященный 80-летию со дня рождения А.А. Семёнова. Сталинабад: Издательство Академия наук РСС Таджикистан, 1953. с. 33-43.
  4. Берунӣ Абўрайҳон. Осор-ул-боќия. Теҳрон: Интишороти Амири Кабир. 1363 ш.
  5. Брагинский И.С. Из истории таджикской народной поэзии. Элементы народно-поэтического творчества в памятниках древней и средневековой письменности. М.: Изд-во АН СССР, 1956.
  6. Раҳимов Д. Сада ҷашни азёдрафтаи эрониён // Чинори пургул. Душанбе, 2008.
  7. Якубов Ю. Праздник Сада или древней масленицы // Мероси ниёгон, №6, 2003. с.144-149.
  8. Ҳазратќулов М. Наврўзи оламафрўз ва дигар идњои суннатии сол. – Душанбе: Эр-граф, 2012.
  9. Ҳазратќулов М. Эътиќоду анъанаҳои бостонии Аҷам. – Душанбе: Ирфон, 1986.

Пайвандҳои беруна[вироиш]

  1. http://www.avesta.org/sadeh.htm
  2. 2.0 2.1 Шаби ялдо
  3. http://www.berasad.com/fa/content/view/6536/
  4. http://www.berasad.com/fa/content/view/6540/
  5. http://www.berasad.com/fa/content/view/6532/
  6. http://www.berasad.com/fa/content/view/6554/
  7. http://www.berasad.com/fa/content/view/6549/
  8. http://www.berasad.com/fa/content/view/6545/
  9. http://www.berasad.com/fa/content/view/6538/
  10. http://www.berasad.com/fa/content/view/6550/
  11. http://www.berasad.com/fa/content/view/6563/
  12. http://www.berasad.com/fa/content/view/6544/
  13. http://www.berasad.com/fa/content/view/6542/
  14. Осор ал боқия, фасли 9, Абурайҳон Берунӣ(порсӣ:آثارالباقیه، فصل نهم، ابوریحان بیرونی)