Абӯрайҳони Берунӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Абӯрайҳони Берунӣ
порсӣ: ابوریحان بیرونی
Biruni 1.jpg
Санаи таваллуд:

5 сентябр 973

Зодгоҳ:
Санаи марг:

13 декабр 1048[1] (75 сол)

Маҳалли марг:
Мамлакат:
Фазои илмӣ:

физика, риёзиёт, ахтаршиносӣ, фанҳои табии, таърих, хронология[d], забоншиносӣ, ҳиндшиносӣ[d], заминшиносӣ[d], ҷуғрофия, фалсафа, хариташиносӣ[d], мардумшиносӣ[d], астрология, ҷомеашиносии муқоисавӣ[d], кимиё, пизишкӣ, равоншиносӣ, илоҳиёт[d], дорӯшиносӣ[d], таърихи дин[d] ва минералшиносӣ[d]

Commons-logo.svg Абӯрайҳони Берунӣ дар Викианбор

Абӯрайҳон Муҳаммад ибни Аҳмади Берунӣ (порсӣ: ابوریحان بیرونی, арабӣ: أبو الريحان البيروني‎; 4 сентябри соли 973[2][3], шаҳри Кос, Хоразм, давлати Сомониён — 9 декабри соли 1048[2], Ғазна, ҳоз. Афғонистон) — донишманди бузург, риёзидон, ситорашинос ва мутафаккири асримиёнагии порс[4][5][6][7]

Зиндагинома[вироиш]

Абӯрайҳон дар 14 шаҳривари соли 352 хуршедӣ (баробар бо 6 сентябри соли 973 мелодӣ) дар Коси Хоразм зода шудааст. Зодгоҳи ӯ, ки дар он замон рустои кучаке буд баъдан ба ифтихори ӯ ба «Берунӣ» таҷдиди ном дода шуд[8].

Асосҳои илмро дар зодгоҳаш назди Абунасри Мансур шогирди Абулвафои Бузаҷонӣ (940998) омӯхт. Берунӣ забонҳои туркӣ, хоразмӣ, арабӣ, суғдӣ, суръёнӣ ва юнонию санскритиро аз худ намуда, ба қисме аз онҳо асарҳои илмӣ таълиф намудааст. Берунӣ аз овони ҷавонӣ ба мушоҳидаи астрономӣ машғул шудааст. Барои муайян кардани тӯлу арзи шаҳрҳо глобус сохтааст. Соли 1018 Султон Маҳмуд (980—1030) Хоразмро забт карда, Беруниро ба Ғазна бурд. Фаъолияти минбаъдаи ӯ то охири умраш асосан дар ҳамин ҷо мегузарад. Берунӣ қариб дар ҳама соҳаи илмҳои маъмули замонаш асарҳои пурарзише таълиф кардааст.

Фаъолияти илмӣ[вироиш]

Бино ба маълумоти маъхазҳои таърихи ададӣ асарҳои ӯ аз 103 то 180 номгӯй мебошанд. Вале бештари он таълифоти гаронмояи Берунӣ дар асари осеби давру замонҳои номусоид нобуд шудааст. Осори боқимондаи ӯ гувоҳи он аст, ки ба инкишофи минбаъдаи илми чаҳони саҳми гаронбаҳое гузоштааст. Берунӣ доираи мавзӯи геодезияро равшан намуд, ба усулҳои анъанавӣ ва кашфиёти худ арзу тӯлии бештар аз шашсад мавзеъро чен карда ҷадвале сохт. Ӯ андозаи заминро хеле саҳеҳ чен кард (аз ченкуниҳои замони мо фақат 110 километр фарқ мекунаду халос).

Берунӣ ақидаи тағйирёбии қишри замин (таҳаввули геологӣ)- ро пеш гузошта, оид ба масъалаҳои пайдоиши кӯҳҳо, ҳаракати китъаҳо, ҷойивазкунии баҳру бар муҳокима меронад. Берунӣ гиёҳҳои шифобахш, сабзавоту меваҷотро омӯхта, мубодилаи байналхақии таҷрибаи тибби халқҳоро муфид мешуморад, номи гиёҳҳоро ба забонҳои гуногун оварда, масъалаи байналмилалии истилоҳоти илмиро ба миён мегузорад. Дар «Китоб-ус-сайдала фи-тиб» Берунӣ оид ба растаниҳои гуногун маълумот додааст.

Эзоҳ[вироиш]

  1. Архив по истории математики Мактьютор
  2. 2.0 2.1 Encyclopedia of Islam. Lahore, Pakistan. 1971. С. 264.
  3. Astrodatabank by Lois Rodden and Astrodienst AG Zollikon, Switzerland. Abdul Al-Biruni(англ.). www.astro.com. Санҷидашуда 6 сентябри 2017.
  4. Bosworth, C. E. (1968), «The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000—1217)», J.A. Boyle (ed.), Cambridge History of Iran, vol. 5: The Saljuq and Mongol Periods, Cambridge University Press: 1-202. [45]. Excerpt from page 7:
  5. Al-Bīrūnī (2007). Encyclopædia Britannica. Retrieved 22 April 2007;
  6. D.J. Boilot, "Al-Biruni (Beruni), Abu’l Rayhan Muhammad b.
  7. J.L. Berggren, Jonathan Borwein, Peter Borwein. Pi: A Source Book(англ.). Springer (2014). Санҷидашуда 16 июли 2017.
  8. Абӯрайҳони Берунӣ. Кимиёи саодат (5 сентябри 2017). Санҷидашуда 6 сентябри 2017.

Пайвандҳо[вироиш]