Коснӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Коснӣ

Коснӣ – (лот. Cichorium intybus ), (форсӣ: کاسنی‎), (русӣ: Цикорий обыкновенный ). Растании доруворӣ. Дар илми тиб истифода бурда мешавад. Коснӣ– растании басёрсола мебошад.

Тавсиф ва сифат[вироиш]

Коснӣ баландиаш аз 30-150 см мебошад. Решааш – тиррешаи спиралмонанди сернавда мебошад ва ба замин ба чуќурии то 150 см медарояд. Пешгарданаки реша (корневоя шейка) ғавсиаш то 12 мм мешавад). Пояаш – рости навдадор,буда баргҳои поёниаш то 28 см дарозӣ доранд. Дарозии баргҳои поя 3-17 см мешаванд. Шакли баргҳои поя секунҷа- шакли калон 3-17 см буда, паҳанаки барг аз порра-порраи калон иборат мебошад. Хўшагули коснӣ дар нўги навдаҳои дар банди бандбуғуми баргҳои болоӣ аз 1-то 3 дона љойгир шудаанд. Гулҳои – коснӣ ранги кабуди – осмонӣ доранд. Тухми коснӣ призмамонанд буда,дорои 3-5 ќирра мебошад ва дарозиашон ба 2-3 мм баробар аст. Як растанӣ то 25 ҳазор тухмӣ медиҳад. Вазни 1000 дона тухмӣ 1-1,25 г мебошад. Коснї аз моҳи май сар карда, то тирамоҳ гул мекунад.

Макон[вироиш]

Коснӣ дар бехи ҷўйборҳо, дарёҳо саҳроҳо партобҳо вомехўрад. Одатан коснӣ гурўҳ-гурўҳ ҷойгир мешавад. Дар тиб фаќат решаи коснии ёбоиро истифода мебаранд. Решаашро тирамоҳ кофта гирифта, ба бўлакҳо таќсим карда дар ҳарорати 45 0 С хушк мекунанд. Ашёи тайёр – решаҳои хокистаранг ё ки ҷигарӣ мебошанд. Дар ваќти шикастан аз дарун рангаш зард ё ки сафед буда, бўй надорад ва таъмаш талх мебошад.

Сифати доругӣ[вироиш]

Коснӣ аз даври ќадим маълум аст. Дар асри X тухми коснї яке аз дорувории беҳтарин барои катари меъда ҳисоб мерафт. Аз рўи китоби Сино «Алќонун» коснӣ дар организми одам маҳкамҷойҳои сосудҳоро (закупорки) мекушояд, фоидаи калон барои ҷигар дорад, меъдаро мустаҳкам менамояд, дилбеҳазуркуниро бас менамояд ва ба варами чашмҳо фоида дорад. Дар тибби халќии тоҷик косниро хело ҳам ҳархела истифода мебаранд. Масалан косниро сўзонида бо хокистари он осебњо ва захмњоро мемоланд, ки то ки онҳо зуд шифо ёбанд. Истифодабарии коснї барои касалии зарпармин фоидаи калон дорад. Шираи нав гирифташудаи косниро зидди дарди шикам истифода мебаранд. Оби ҷўшонидаи решаҳои косиниро барои табобати захми меъда ва гастрит истифода мебаранд.

Тафтишотҳои фармакологӣ нишон доданд, ки истифодаи коснӣ ба касалиҳои ќандӣ 1 дараља фоидаи хело ҳам калон доранд ва метавонанд, ки дар ин дараҷа касалро тамоман шифо бахшанд, ва дар дараљаҳои вазнинтарин ба касал фоидаи хело хам калон расонида аҳволи онро тадриҷан хуб кунад. Коснӣ муҳимтарин растании инулиндор мебошад. Дар таркиби решаи он аз 11-65% инулин, 3,6% - моддаҳои сафеда; 0,3% равғанҳо; 15,4% моддаҳои ғайринитрогендор; 2-3% фруктоза, гликозидҳои талх, интибин ва ќатрон иборат мебошад Дар гули коснї чунин моддаҳо ёфт шуданд: кумарин, цикорин.

Манобеъ[вироиш]

Сатторов Ҷ.С. Растаниҳои доруворӣ. Курси мухтасари лексия аз фанни «Растаниҳои доруворӣ». – Душанбе, 2007