Маҳмуди Шабистарӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Маҳмуди Шабистарӣ
محمود شبستری
Сурат
Таърихи таваллуд

1287[1]

Зодгоҳ

Шабистар

Таърихи даргузашт

1320[1]

Кишвар
Пеша

шоир, нависанда

Маҳмуди Шабистарӣ - Саъдуддин Маҳмуд ибни Аминуддин Абдулкарим ( 1252-1320 ) дар Шабистар, наздикии Табрез ба дунё омадааст. Шоир, олим ва орифи форс-тоҷик мебошад. Дар Табрез касби илму маориф карда, чун донишманд ном баровардааст. Ӯ ба бисёр шаҳрҳои Эрон, Хуросон, Миср, Шом, Ҳизоҷ ва ғайра сафар карда, муддате дар Кирмон буда, сипас ба зодгоҳаш баргаштааст. Ҳангоми сафарҳо бо бисёр донишмандону адибон ва орифон вохӯрдааст.Ҷураева Ш

Мероси адабӣ[вироиш]

Аз осори машҳури Маҳмуди Шабистарӣ “Миръотулмуҳаққиқин“ маҳсуб мегардад, ки аз 7 боб иборат буд ва мавзӯи ин рисола дар дигар асари Маҳмуди Шабистарӣ “ Ҳақуляқин”, ки аз 8 боб иборат аст, тавсия ёфтааст. Асари машҳуртарини Маҳмуди Шабистарӣ маснавии “Гулшани роз” аст. Ин маснавӣ, ки тақрибан ду ҳазор байтро фаро мегирад, дар хусуси масоили назариявии ирфон баҳс мекунад ва ба тарзи саволу ҷавоб навишта шудааст. Саволҳо дар бораи тафаккур ва сирри ваҳдат, худшиноси рози аналҳақ, мумкин ва воҷиб, қадим ва мӯҳдас, ҷуз ва кул ва амсоли ин аст. Муаллиф дар зимни ҷавоб ба ин саволҳо мисолҳо ва шоҳидҳо ҳам овардааст. Асари дигари манзуми Маҳмуди Шабистарӣ “ Саодатнома “ аст, ки дар 3 ҳазор байт густариш ёфта, натиҷаи сафарҳои муаллиф ва мулоқотҳои ӯ мебошад.

Усули хулқи нек омад адолат,
Пас аз вай ҳикмату исмат, шуҷоат.
Ҳакими ростгуфтор асту кирдор.
Касе гар муттаасиф гардад бад-ин чор,
Ба ҳикмат бошадаш чону дил огаҳ,
На гурбуз бошад ӯ, на низ аблаҳ.

Дар ин шеър Шабистарӣ дар бораи адолатпарварӣ, хулқи нек ва аз хислатҳои неки инсон будани онҳо сухан гуфтааст. Ба фикри ӯ ҳар шахсе, ки чунин хислатҳо дошта бошад, ҳеҷ гоҳ пушаймон намешавад. Дар баробари он ростгуфторию росткирдориро низ дар пояи баланд гузоштааст ва ҳар касе, ки ин чор хислати мазкурро доро бошад, аз ӯ аблаҳӣ намебарояд.

АЗ МАСНАВИИ «ГУЛШАНИ РОЗ»[вироиш]

Чӣ ҷузв аст он ки ӯ аз кул фузун аст?
Тариқи ҷустани он ҷузв чун аст?
Вуҷуд он ҷузв дон аз кул фузун аст,
Ки мавҷуд аст кул в-ин божгун аст.
Бувад мавҷудро касрат бурунӣ,
Ки ӯ ваҳдат надорад ҷуз дарунӣ.
Вуҷуди кул зи касрат гашта зоҳир,
Ки ӯ дар ваҳдати ҷузв аст соир.
Чу кул аз рӯи зоҳир гашт сайёр,
Шавад аз ҷузв камтар худ ба миқдор.
На охир воҷиб омад ҷузви ҳастӣ,
Ки ҳастӣ кард ӯро зердастӣ.
Надорад кулл вуҷуде дар ҳақиқат,
Ки ӯ чун оразӣ шуд бар ҳақиқат.
Вуҷуди кул касиру воҳид омад,
Касир аз рӯи касрат менамояд.
Араз шуд ҳастию к-он иҷтимоъист,
Араз сӯи адам ёрони соъист.
Ба ҳар ҷузве зи кул, к-он нест гардад,
Кул андар дам зи имкон нест гардад.
Ҷаҳон кул аст дар ҳар тарфат-ул-айн,
Адам гардад валоябҳо замонайн.
Дигарбора шавад пайдо ҷаҳоне,
Ба ҳар лаҳза замину осмоне.
Ба ҳар дам андар ӯ ҳашри сарир аст,
Ба ҳар дам андар ӯ ҳашри сарир аст.
Дар ӯ чизе ду соат менамояд,
Дар он лаҳза, ки мемирад, бизояд!
Валекин зоҳир-ул-кубро на ин аст,
Ки ин явм-ул-амал в-он явми дин аст.
Аз он то ин басе фарқ аст, зинҳор,
Ба нодони макун худро гирифтор.
Назар бикшой дар тафсилу аҷмол,
Нигар дар соату рӯзу маҳу сол.

ТАМСИЛ[вироиш]

Агар хоҳӣ, ки ин маънӣ бидонӣ?
Туро ҳам ҳаст маргу зиндагонӣ.
Зи ҳар чӣ дар ҷаҳон аз шебу болост,
Мисолаш дар тану ҷони ту пайдост.
Ҷаҳон чун туст як шахси муайян,
Ту ӯро гашта ҷону ӯ туро тан.
Се гуна навъ инсонро маҳол аст:
Яке дар лаҳзае бар ҳасби ҳол аст,
Дуӣ дигар аз он мавт ихтиёр аст.
Сеюм мурдан мар ӯро изтирор аст.
Чу маргу зиндагӣ бошанд муқобил,
Се навъ ояд ҳаёташ дар се манзил.
Ҷаҳонро нест марги эътиборӣ,
Ки онро дар ҳама олам ту дорӣ.
Вале ҳар лаҳза мегардад мубаддал,
Дар охир мешавад монанди аввал.
Ҳар он чи гардад андар ҳашр пайдо,
Зи ту дар назъ мегардад ҳувайдо.
Тани ту чун замин, сар осмон аст,
Ҳавосат анҷуму хуршед ҷон аст.
Чу кӯҳ аст устухонҳош сахт аст,
Буноти мӯи атрофат дарахт аст.
Танат дар вақти мурдан аз надомат,
Биларзад чун замин рӯзи қиёмат.
Димоғ ошуфтаву ҷон тира гардад,
Ҳавосат ҳамчу анҷум хира гардад.
Машомат гардад аз хай ҳамчу дарё,
Ту дар вай ғарқа гашта бесару по.
Шавад ҷон ар гаҳаш, эй марди мискин,
Замин аст устухонҳо пашмрангин.
Ба ҳам печида гардад соқ бар соқ,
Ҳама ҷуфте шавад аз ҷуфти худ тоқ.
Чу рӯҳ аз тан ба куллиёт ҷудо шуд,
Замини қоъ саф-саф лотаро шуд.
Бад-ин минвол бошад кори олам
Ки ту дар хеш мебинӣ дар он дам…

Адабиёт[вироиш]

  • 1.Абдулманнони Насриддин. Куллиёти осор.-ҷ.7.Хуҷанд, 2013.- с.578-580
  • 2. Забебуллоҳ Сафо.- Таърихи адабиёт дар Эрон.- ҷ.3,2. Теҳрон, 1389.-С.1290-1293 
  • 3.Гулшани Адаб. - Душанбе, 1988


  1. 1.0 1.1 https://data.bnf.fr/fr/12247442/mah_mud_ebn-e__abd_al-karim_sa_d_al-din_s_abestari/