Табрез
| Шаҳр | |||
Табрез | |||
|---|---|---|---|
| تبریز / Təbriz / Tabrīz | |||
 | |||
|
|||
| 38°04′ а. ш. 46°17′ т. ш.HGЯO | |||
| Кишвар | Эрон | ||
| Роҳбар | Yaqub Hoshyar[d] | ||
| Таърих ва ҷуғрофия | |||
| Таъсис | то а. IX (Мод-и Атропатена) | ||
| Масоҳат | 324 км² | ||
| Баландии марказ | 1350 м | ||
| Минтақаи замонӣ | UTC+3:30 | ||
| Аҳолӣ | |||
| Шумора | 1 558 693 тан (2016) | ||
| Забони расмӣ | форсӣ | ||
| Шиносаҳои ададӣ | |||
| коди телефон | 041 | ||
| Нишонаи почта | 51368 | ||
| Коди мошин | 15 | ||
| visitiran.ir/dest…(англ.) | |||
|
|
|||
 Парвандаҳо дар Викианбор | |||
Табрез (ба форсӣ: تبریز; ба озарбойҷонии эронӣ Təbriz) — калонтарин шаҳри Озарбойҷони эронӣ ва маркази Устони Озарбойҷони Шарқӣ дар шимолу ғарби Эрон.[1] Аҳолии шаҳр тахминан 1,55 миллион нафар (барӯйхатгирии 2016) — шашумин шаҳри пуристеқомати Эрон. Аҳолии асосии шаҳр озарбойҷониҳои эронӣ мебошанд, ки бо забони озарбойҷонӣ (тавре ки дар Эрон навишта мешавад — озарии эронӣ ё турки озарӣ) сухан мегӯянд. Табрез яке аз қадимтарин пойтахтҳо ва муҳимтарин марказҳои тиҷоратии таърихи Эрон мебошад: пойтахти Илхонӣ (садаҳои XIII–XIV) ва аввалин пойтахти Сафавӣ (1501–1548).[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Табрез дар домани кӯҳи Саҳанд воқеъ буда, аз даврони қадим маскун будааст — тибқи баъзе манбаъҳо, дар маҳалли шаҳри имрӯза шаҳри Гаузака (Ганҷак) — пойтахти Мод-и Атропатена — воқеъ будааст. Табрез аввалин бор дар манбаъҳои садаи IX ба тавре расмӣ зикр шуда, дар давраи Аббосиён (соли 791) Зубайда — ҳамсари Ҳорун ар-Рашид — шаҳрро аз нав бунёд намуд.[1]
Даврони шукуфоии аввалин — Илхонӣ (1256–1335): Ғозон-хон (1295–1304) Табрезро пойтахти империяи Илхонӣ гардонд ва тадриҷан ба шаҳре бо аҳолии тахминан 200 ҳазор нафар табдил дод. Ҷомеи Абваб ал-Бир — гумбази бузург аз кошинкории Илхонӣ — дар ин давра сохта шуд. Илхонӣ Улҷайту (1304–1316) баъдтар пойтахтро ба Султония кӯчонд.
Даврони дуюми шукуфоӣ — Сафавӣ (1501–1548): Шоҳ Исмоили I (1487–1524) — асосгузори сулолаи Сафавӣ — Табрезро аввалин пойтахти Сафавӣ гардонд. Дар давраи Қара Қоюнлу (1375–1468) Ҷаҳоншоҳ Масҷиди Кабуд-ро (1465) сохт — яке аз шоҳкорҳои меъмории эронии асри XV бо кошинкории озод. Соли 1548 Шоҳ Таҳмосби I бо тавре ки Табрез ба марзи Усмонӣ хеле наздик буд, пойтахтро ба Қазвин ва баъдан ба Исфаҳон кӯчонд.
Табрезро заминҷунбиҳои шадид зуд-зуд лаг зада: соли 858 (200 ҳазор нафар кушта), соли 1042 (40 ҳазор), соли 1721 (250 ҳазор), соли 1780 (100 ҳазор). Ҳар бор шаҳр аз нав сохта шудааст. Дар Инқилоби машрутияти Эрон (1905–1911) Табрез марказе барои муборизаи ислоҳот буд — Сатторхон ва Боқирхон — қаҳрамонҳои маъруфи он давра. Дар давраи Ҷумҳурии Халқии Озарбойҷон (соли 1945–1946) Табрез ба таври муваққатӣ пойтахти давлати шӯравии озарбойҷонӣ дар Эрон гардид.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Табрез дар баландии 1350 метр аз сатҳи баҳр, дар шимоли ғарбии Эрон, дар домани кӯҳи вулқонии Саҳанд (баландӣ 3707 метр) ва дар атрофи дарёи Меҳронрӯд воқеъ аст. Иқлим — континенталии баландкӯҳии сард — зимистон дуру дароз ва хеле сард (то –20 °C), тобистон нисбатан мулоим (~+30 °C), боришоти солона ~285 мм.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Табрез тахминан 1 550 000 нафар (2016) — асосан озарбойҷониҳо (гуфтугӯшавандагони озарии эронӣ, як лаҳҷаи туркии оғуз). Ҷамоатҳои хурди арманҳо ва ассуриёни насронӣ низ ҳастанд. Ислом-и шиъа мазҳаби ғолиб.[1]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Табрез — яке аз калонтарин марказҳои саноатии Эрон: моторсозӣ (Ироқ Ходро, филиали Кирмонии Ироқ Ходро), нафтпалоиш, дорусозӣ ва саноати чарм ва пойафзол. Фаршҳои дастбофи Табрез — бо гиреҳҳои хеле майдаи 'Тавризбоф' — аз бузургтарин фаршҳои гаронбаҳои эронӣ дар ҷаҳон мебошанд ва дар соли 2010 санъати фаршбофии Табрез ба Феҳристи Мероси ноҳҷангии ЮНЕСКО дохил шуд.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Табрез дорои Фурудгоҳи байналмилалии Табрез (даромаду баромади асосии Озарбойҷони Эрон), метро (аз 2015 боз шудааст, ду хат), инчунин истгоҳи роҳи оҳани Теҳрон–Табрез–Ҷулфо–Бокӯ воқеъ аст. Аз соли 2016 хатти қатораи серсуръати Теҳрон–Табрез сохта мешавад.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Ёдгориҳои асосии Табрез: Бозори Табрез — бузургтарин бозори сарпӯшидаи ҷаҳон (масоҳат 27 гектар, зиёда аз 5500 дукон, тахминан 30 корвонсаро), UNESCO 2010. Масҷиди Кабуд (1465, Ҷаҳоншоҳи Қараҷуюнлу — кошинкории кабуди мураккаб), Арги Алишоҳ (санъати шаҳри Илхонӣ, боқимондаи Ҷомеи Алишоҳ), Хонаи Машрутият (маркази муборизони инқилоби машрутият), Осорхонаи Озарбойҷон (бузургтарин осорхонаи археологии Озарбойҷони Эрон), Боғи Эл Гулӣ (боғи таърихии Сафавӣ бо ҳавзи бузурги устувонаӣ). Табрез пойтахти сайёҳии ҷаҳони ислом-и 2018 (аз ҷониби ICESCO) эълон шуда буд.
