Оахака
| Шаҳр | |||||
Оахака | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Oaxaca de Juárez | |||||
 | |||||
|
|||||
| 17°04′ а. ш. 96°43′ т. ғ.HGЯO | |||||
| Кишвар | Мексика | ||||
| Роҳбар | Alejandro Murat Hinojosa[d] | ||||
| Таърих ва ҷуғрофия | |||||
| Таъсис | 1532 (Антекера) | ||||
| Масоҳат | 86 км² | ||||
| Баландии марказ | 1555 м | ||||
| Минтақаи замонӣ | UTC−6:00 | ||||
| Аҳолӣ | |||||
| Шумора | 270 955 тан (2020) | ||||
| Шиносаҳои ададӣ | |||||
| Нишонаи почта | 68-71 | ||||
| oaxaca.gob.mx | |||||
|
|
|||||
 Парвандаҳо дар Викианбор | |||||
Оахака (ба испанӣ: Oaxaca de Juárez; аз науатл Huāxyacac — «дар нӯги дарахти хуаҷе») — пойтахти иёлати Оахака дар ҷанубии Мексика.[1] Аҳолии шаҳр тахминан 270 955 нафар (2020). Маркази таърихии Оахака ва наздикии он харобаҳои Монте-Албан дар соли 1987 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидаанд. Оахака зодгоҳи Бенито Хуарес — ягона президенти бумии Мексика (1858–1872) — мебошад.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Ноҳияи Оахака аз хазораи II то милод маскун буд — тамаддуни Запотек дар қарни VI то милод шаҳри Монте-Албан-ро (7 км ғарбтар аз Оахакаи имрӯза, дар болои теппаи 400 метр) пойтахти империяи Запотек гардонд. Монте-Албан то соли 850 мелодӣ пойтахт буд (тахминан 25 ҳазор аҳолӣ) баъд аз он ба Миштек-ҳо баста шуд.[1]
Соли 1521 конкистадори испанӣ Франсиско де Ороско Оахакаро забт кард ва соли 1532 император Карлос V шаҳри навбунёди мустамликавии Антекера (номи қаблии Оахака) таъсис намуд. Дар давраи мустамликавӣ Оахака маркази муҳими кишоварзии кочинил (ранги сурхи табиӣ аз кирмҳо) ва алкоголи мескал буд.
21 марти 1806 — Бенито Хуарес — ягона президенти бумии Мексика — дар деҳаи наздики Оахака дар оилаи запотек-и камбағал таваллуд шуд. Ӯ баъдан президенти Мексика (1858–1872) — маркази Ислоҳоти Либералӣ — гардид ва дар давраи ҷанги хориҷии дахолати фаронсавии Наполеони III (1861–1867) ва эълони императории Максимилиан I (1864–1867) муборизаро роҳбарӣ намуд, ки ба тир кушонҷи Максимилиан 19 июни 1867 анҷом ёфт. Барои чунин хизматҳои Хуарес шаҳр соли 1872 номи расмии Oaxaca de Juárez-ро гирифт.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Оахака дар баландии 1555 метр аз сатҳи баҳр, дар водии марказии Сиерра-Мадре-де-Оахака воқеъ аст. Иқлим субтропикии баландкӯҳии мулоим (Cwa) — тобистон бо боронҳои май–октябр, зимистон хушк ва мулоим.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Оахака 270 955 нафар (2020) — иёлати Оахака дорои бузургтарин фоизи аҳолии бумӣ дар Мексика — 16 гурӯҳҳои мухталиф (запотек, миштек, масатек, чинантек ва ғайра), ки зиёда аз 40 фоизи аҳолиро ташкил медиҳанд.[1]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Оахака бар туризми таърихии/фарҳангӣ, кишоварзӣ (қаҳва, кочинил, агаваи мескал) ва саноати нассоҷии бумии дастӣ асос ёфтааст. Мескал — брендии алкоголи Оахакаи асосии дар ҷаҳон машҳурӣ пайдо кардааст.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Фурудгоҳи байналмилалии Оахака ва дар шоҳроҳи Мехико – Оахака – Пуэрто-Эскондидо (соҳили Уқёнуси Ором) воқеъ аст.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Маркази таърихии Оахака ва Монте-Албан (UNESCO 1987): Собораи Оахака (1535–1733), Калисои Санто-Доминго (1575–1608, шоҳкори барокко), Осорхонаи фарҳангии Оахака (Санто-Доминго — маҷмаи бузурги санъати запотек-миштек, ганҷинаи Монте-Албан Тумбо 7), Меркадои Бенито Хуарес (бозори анъанавӣ). Монте-Албан — 7 км ғарбтар, пойтахти империяи Запотек 500 то м. – 850 мелодӣ. Митла — 45 км ҷанубу шарқтар, шаҳри миштек бо санг-нақшҳои мозаикӣ. Пибо-де-лос-Муэртос (Иди Мурдагон, 1–2 ноябр) — UNESCO 2008 — ба-нисбати Оахака ва Мичоакан-и Мексика хеле хосе.
