Обидхӯҷа Лутфӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Обидхӯҷа Лутфӣ
Обидхӯҷа Лутфӣ
Санаи таваллуд:

соли 1898

Зодгоҳ:

Шаҳри Ӯротеппа

Санаи марг:

2 январи соли 1957, шаҳри Ӯротеппа, вилояти Ленинобод

Обидҳӯҷа Лутфӣ - шоири кӯҳансоли советии тоҷик, буда, дар соли 1898 дар шаҳри Ӯротеппа, вилояти Ленинобод таваллуд ёфтааст.

Зиндагинома[вироиш]

Обидхӯҷа Лутфӣ аз синни 6-солагӣ ба мактаби кӯҳнаи саводомӯзӣ дода мешавад. Дар синни 8-солагиаш соҳиби хату савод шуда, асарҳои Ҳофиз, Фузулӣ, Навоӣ ва дигар классикони адабиёти тоҷику ӯзбекро равон мутолиа мекунад. Чунин манзумаҳои классикони гузашта рафта-рафта ба фаъоляти адабӣ-эҷодии ӯ замина пайдо мекунонад. Лутфӣ шеърҳои устодони гузаштаро бисёр аз ёд мекард, ин кор барои такмил ёфтани истеъдоди шоир мадад мешуд. Чунончӣ, худаш дар ин бора гуфтааст:

«Мо тариқи назмро аз нозимон омӯхтем,
Шеър гуфтанро зи шеъри шоирон омӯхтем.
Назми мо бар мардумон таълими мардӣ медиҳад,
Мард буданро зи кори мардумон омӯхтем.
Табъи Лутфӣ ҳамчу булбул нагмапардозӣ кунад,
Мо усули нагмаро аз булбулон омӯхтем».

Шоир дар синни хурдсолӣ аз падар ятим мемонад. Дигар давом додани таҳсил барои ӯ муяссар намешавад, зеро ки ӯ бо модар ва чаҳор нафар хоҳарони хурдсоли худ монда, таъминоти аҳли оила ба зиммаи вай меафтад.

Лутфӣ ҳамеша бо навқаламони ҷавон муносибат ва робитаи наздик дошт, ба онҳо ҳамеша дар корҳои эҷодиашон мадад мерасонид. Камбудӣ ва норасогиҳои кори эҷодии онҳоро бе ҳеҷ як рӯпӯшӣ ошкоро нишон медод. Яке аз хислатҳои беҳтарини Лутфӣ ин буд, ки вай нисбат ба дӯстон, ёрони ҳамнишин ва бовафо, одамони оддии хоксор, ҳамеша меҳру шафқат, муҳаббати самимонаи беназире дошт.

Эҷодиёт[вироиш]

Лутфӣ ба кори шеъргӯӣ хеле барвақт шурӯъ намуда, аз синни ҷавониаш ба навиштани порчаҳои манзум сар мекунад, ки он порчаҳои манзуми давраҳои нахустини эҷодии ӯ танҳо ба шакли оддӣ ва аз ҷиҳати мазмун на он қадар васеъ мебошад.

Шоир ба кори эҷодии худ ҳамеша бо саъю кӯшиши зиёде ҳаракат менамуд. Натиҷаи ана ҳамин ғайрат ва ташаббус буд, ки баъд аз нашр шудани достони «Салим партизан» (соли 1938), асарҳои дигари вай «Сатрҳои муҳаббат» (маҷмӯаи шеърҳо, нашри соли 1940), достони «Наҷмуннисо» (нашри 1941), маҷмӯаи дигари ӯ «Муҳаббат ва Зафар» (соли 1947), достони «Назар паҳлавон» (қисми 1, с.1945, қисми дуюми ҳамин достон с.1948), маҷмӯаи сеюми ӯ «Тӯҳфаи шоир» (бахшида ба ҷашни 20-солагии Республикаи Советии Сотсиалистии Тоҷикистон), (соли 1949) ва боз якчанд шеъру достонҳои нав эҷод кард. Лутфӣ дар солҳои охир ба навиштани қисми сеюми достони «Назар паҳлавон» (оид ба қаҳрамониҳои фарзандони халқи тоҷик дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ) шурӯъ намуда буд. Вале марги бемаҳал ба шоир имконият надод, ки кори сар кардаашро ба итмом расонад. Лутфӣ дар таърихи адабиёти советии тоҷик асосан ҳамчун шоири достоннавис ва ғазалсаро ба хонандагон маълум аст. Вале эҷодиёти ӯ танҳо бо ҳамин маҳдуд нашуда, вай қариб дар ҳамаи жанрҳои манзум асар навиштааст. Шоир дар протсесси фаъолияти адабии худ дар жанрҳои маснавӣ, ғазал, мусаллас, мустаҳзод, рубоӣ, мухаммас, мусаддас, тарҷеъбанд, дар шаклҳои дуэт ва ғайраҳо бисёр шеърҳо эҷод намудааст. Вале қайд кардан лозим аст, ки нисбат ба ҳамаи жанрҳои болоӣ жанри маснавӣ ва ғазал дар эҷодиёти Лутфӣ мавқеъ ва ҷои бузургеро ишғол менамоянд.Ба ғайр аз асарҳои нашргардида Лутфӣ «Ганҷи равон» аз 3 ҳазор мисраъ иборат достонашро бахшида ба ҳаёти гузашта ва имрӯзаи аҳолии водии Вахш навиштааст. Лутфӣ ба Ватан, халқ, ба Партияи Коммунистй ва Давлати Советӣ садоқати беназир доштанашро аз самими қалб тараннум кардааст:

«Сапгиш ба ҷои лаьлу гуҳар тугма мекунам,
Хокаш ба ҳар ду дидаи худ сурма мекунам.
Поянда бод халқу Ватан-соҳиби Ватан,
Кӯтоҳ бод дасти фашистои аз ин чаман!»

Лутфӣ низ сарояндаи шеърҳои лирикӣ мебошад, вай шеърҳои ишқӣ-лирикиро аз мағзи ҷон суруда, бо кор фармудани воситаҳои тасвири бадеӣ: ташбеҳ, маҷоз, истиора ва ғайра мехоҳад, ки хонандагонро нисбат ба лирикаи дилрабои худ бештар ҷалб гардонад. Вай дар ин гуна шеърҳояш сифатҳои зоҳирӣ ва ботинии қаҳрамонашро бо обу ранги бадеӣ тасвир мекунад:

«Рафта ба мактаб даро, лоларуҳи нозанин,
Хонда саводат барор, дилбари нозофарин.
Тири нигоҳат бувад офати ҷони рақиб,
Дидани рӯи ту шуд бар мани ошиқ насиб».

Лутфӣ на танҳо шоири лирик ва ғазалсаро, балки ҳамчун достоннавис дар адабиёти советии тоҷик мақоми намоёнро ишғол мекунад. Достонҳои эҷодкардаи ӯ аз тарафи хонандагон бо шавқу ҳаваси зиёде хонда мешаванд. Шоир дар достонҳои худ «Салим партизан» ва «Наҷмуннисо» азобу машаққатҳои пеш аз револютсия кашидаи халқи тоҷикро бо далелҳои равшан дар симои шахсони конкрет нишон дода, аз тарафи дигар, муборизаи онҳоро барои озодӣ, халосӣ ёфтан аз зулму шиканҷаҳо бо ёрии халқи кабири рус моҳирона тасвир кардааст. Шоир бо роҳбарии Партияи Коммунистӣ ва мададгории халқи кабири рус, дар натиҷаи роҳбарии хирадмандонаи Ленини муаззам ғалаба кардани Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябр ва аз шарофати он ба озодӣ баромадани синфи камбағал, вожгун гардидани салтанат на силсилаи фалокатовари давраи мутлақият, аз шарофати чунин ғалабаи бузурги таърихӣ дар қатори миллионҳо камбағалон ба ҳаёти озоди баромадани аҳли хонадони Салимҳо, Наҷмуннисоҳоро нишон медиҳад.

Достони «Назар паҳлавон» бошад, дар байни солҳои 1945-1948 навишта шудааст. Достон асосан аз ду қисм иборат буда, қисми якуми он дар соли 1945 ва қисми дуюмаш дар соли 1948 аз чоп мебарояд. Достон бо вуҷуди он ки аз ду қисм иборат мебошад, ҳанӯз нотамом аст ва марги бемаҳал ба шоир имконият надод, ки қисми сеюми онро навишта ба итмом расонад. Асар мубориза ва қаҳрамониҳои ҷанговарони далер, корномаҳои фарзандони ватандӯсти халқи тоҷикро дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ нишон медиҳад, ҳамаи он қаҳрамони ва корнамоиҳои ҷанговаронаи ватандӯсти ватанамон дар образи Назар паҳлавон дар достони шоир инъикос карда шудааст.

Лутфӣ ҳамчун шоири сермаҳсули советии тоҷик ба мо мероси бое боқӣ гузоштааст, ки ба таври мукаммал ҷоп карда шудани онро дар оянда умедворем. Маҳсули эҷодӣ ва фаъолияти адабии ӯ аз мо боз ҳам зиёдтар диққат ва тадқиқоти илми-адабиро талаб менамояд.

ПАНД
Эй писар, гар ҳушмандӣ гӯш дор,
Бад макун, бадгӯ машав, дар рӯзгор.
Илму фан аз худ намо, эй навҷавон,
Олимон дар мулки мо боэътибор.
Олам аз илму ҳунар обод шуд,
Одами з-он бар ҳаво мошинсавор.
Навҷавон ҳастию гурди шердил,
Бас макун кирдори тифли ширхор.
Даст дорӣ, чашм дори, кор кун,
То нагардӣ назди ёрон хорузор.
Бад кунӣ, бадкор гӯяндат туро,
Беҳ, ки монад ному неки ёдгор.
Кор мебахшад туро хони карам,
Илм ҳам дорад фазилат бешумор.
Номи неки хешро барҳам мадеҳ,
Неккорӣ асту номаш барқарор.
Бо рафиқон ёрманди кор бош,
Феъли бадро хӯ макун, парҳез дор.
Бар Ватан содиқ шаву ғамхор бош,
То ки ғамхорат шавад халқи диёр.
Бар Ватан гар хасм ояд, рӯ ба рӯ,
Теғро бар фарқи ӯ хунрез дор.
Баҳри ҳифзаш хели бобову падар,
Ҷон фидо карданд дар ҳар корзор.
Пас туро чун боғбон дар ҷои хеш,
Монда худ рафтанд дар хоки мазор.
Дӯст гар нармӣ кунад чун мум бош,
Ҳоҷаташ афтад туро, ҳоҷат барор.
Бар сарат гар мушт ояд, мушт зан,
Гар фишорат медиҳад ӯ, деҳ фишор.
Панди Саъдиро шунав, к-он гуфта буд,
Панди ман дар гӯш кун чун гӯшвор:
«Бо бадон бад бошу бо некон накӯ,
Ҷои гул-гул бошу ҷои хор-хор».
Гулшани боғи Ватан бехор нест,
Бас магӯ, к-ин бӯстон холӣ зи мор.
Нохалаф фарзандро дардеҳ талаф,
Варна монди дар таҳи номусу ор.
Одамиро ҳулқи нек одам кунад,
В-арна нашморанд ӯро дар қатор.
Панди доно кам шунидам, ҳайф шуд,
Аз хирадмандон манам уммедвор.
Лутфиё, хоҳӣ ки аз хубон шавӣ,
Панд гӯ, ҳам панди хубон гӯш дор.
ОМУХТЕМ
Мо тариқи назмро аз нозимон омӯхтем,
Шеър гуфтанро зи шеъри шоирон омӯхтем.
Гулшани ашъор дорад рангу бӯи соҳирӣ,
Сеҳрро аз чашми шӯхи соҳирон омӯхтем.
Хондаем илми вафо, ҳастем дар аҳду вафо,
Мо тариқи ишқро аз ошиқон омӯхтем.
Обу ранги шеъри мо аз дилбарон дил мебарад,
Дилбариро мо ҳам аз ин дилбарон омӯхтем.
Назми мо бар мардумон таълими мардӣ медиҳад,
Мард буданро зи кори мардумон омӯхтем.
Бар Ватан содиқ шавему ҷонсупорй мекунем,
Ин ҳунарро мо зи халқи каҳрамон омӯхтем.
Мо ба кори зиндагӣ, албатта, равнақ медиҳем,
Равнақи ҳар корро аз раҳбарон омӯхтем.
Табъи Лутфӣ ҳамчу булбул нагмапардозӣ кунад,
Мо усули нагмаро аз булбулон омӯхтем.

Манбаъ[вироиш]

Баёзи адибони Истаравшан - Душанбе: "Эҷод", 2009.- 288 саҳ.