Оқомалик бинни Чамолиддин Амиршоҳӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Оқомалик бинни Чамолиддин Амиршоҳӣ ё Шоҳӣ аз шоирони ғазалсарои бомаҳорати тоҷик буда, такрибан соли 1385 (787 хичри) дар Фирӯзкӯҳи Сабзавор таваллуд ёфтааст. Падари ӯ аз сулолаи Сарбадорон буд, ки дар чануби Хуросон хукумат меронданд. Вай баъди андухтани дониш ва хунар муддате дар Ҳирот зиста, баъдан хокими Астаробод таъин гардида будааст. Шохи хаттоту рассом ва мусикидон низ будааст. Шохи соли 1453 (857 хичри) дар Астаробод фавтидааст, аммо часади уро ба Сабзавор оварда дафн кардаанд. Аз шохи то ба замони мо як девон омада расидааст, ки дорои ғазалиёту китъаот ва рубоиёт мебошад.

Аз ғазалиёт[вироиш]

Хат бар лолаи тар мушки Чин рехт,
Бунафша бар канори ёсумин рехт.
Сабо гарде, ки бурд аз остонат
Аруси гунчаро дар остин рехт.
Ба шухи абруят зебокамонест,
Ки чашмат хуни халқе аз камин рехт.
Гул аз шухи хамезад бо рухат лоф,
Чу дид аз шарми руят бар замин рехт.
Шароби ошики то хурд Шохи,
Ба химмат чуръа бар чархи барин рехт.


Бо тураи ту сунбули шуридахол чист,
Чое, ки абруят бинамояд хилол чист?
То бар дараш тарики гадои гузидаам,
Донистаам, ки салтанати безавол чист.
Холо ба васли ту фалаке ишва медихад,
То бахти хобноки маро дар хаёл чист?
Мургони богро чу насиме кифоят аст,
Бо гул бигуй, ки хама ганчу далол чист?
Бо он, ки рафт умри гаронмоя дар гамаш
Рӯзе нагуфт Шохии шурида, хол чист?
Сарве аз боги ирам соя бар ин хок андохт,
Ки ба теги мижа дар хар чигаре чок андохт.
Чанд гохе дилам аз доги бутон эмин буд,
Боз ишк омаду ин шуъла ба хошок андохт.
Аклам аз бодияи ишки ту биме дорад,
Химматам рахт дар ин роҳи хатарнок андохт…
Шохи, он захми саодат, ки нишон медоданд
Новаке буд, ки он гамзаи бебок андохт.
Имрӯз насими сахари буи дигар дошт,
Гуи гузар аз хоки сари куи дигар дошт.
Мо як дилу як руй чунин в-он гули раъно
Афсус, ки аз тарафе руи дигар дошт.
Ди мардум аз завк, ки дар гуфтани дашном
Бо мо-ш сухан буду назар суи дигар дошт.
Хушвакт касе мавсими наврӯз, ки чун гул
Хар рӯз сари обу лаби чуи дигар дошт.
Шохи, он захми саодат, ки нишон медоданд
Бечора назар дар хами абруи дигар дошт.
Вакте дили овора дар он ку гузаре дошт,
Бо гамзаи чодуи ту пинхон назаре дошт.
Гуфти хабари дуст шуниди чи шудаст хол?
Инро зи касе пурс,ки аз худ хабаре дошт.
Дил новаки мижгони тур осина сипар кард,
Пайкони ту чун бо дили озурда Саре дошт.
Зохид ба хавои харам аз куи ту шуд дур,
Худ куи ту дар равзаи фирдавс даре дошт.
Сад чок шуд аз дасти фирокат дили Шохи,
Чун лола ,ки бо доги ту хунинчигаре дошт.
Зулфи ту саросар шикаму тоб намояд,
Лаъли ту лаболаб шакари ноб намояд,
Чашми ту махолд аст, ки бар холи манн афтад,
Бахтам магар он вокеа дар хоб намоям.
Дар шишаи софи бинигар, бодаи рангин
Чун акси гулу лола, ки дар об намояд
Таррории он турра зи рухсори ту пайдост,
Харчо ки равад дузд ба махтоб намояд.
Шабхо, ки бигалтад ба сари куи ту, Шохи,
Хору хасакаш бистари санчоб намояд.
Умре дахони танги туам дар хаёл буд,
Чони рамидаро хама фикри макол буд.
Рафт он, ки дар масоили ишку рамузи ишк
З-абруву гамза бо ту чавобу суол буд.
Гуфтам: «Рассад миёни туам боз дар канор»,
Гуфто: «Бирав, ки он чи ту диди, хаёл буд».
Шарм оядаш ки сачда барад пеши пои кас,
Он сар, ки солхо ба рахат паймол буд.
Ошуфта рафт нуктаи Шохи, дар ин ғазал,
Оре, ба фикри зулми ту шуридахол буд.
Сарви ту магар зи по нишинад,
К-ин дилнафасе ба чо нишинад.
Манн будаму дил ту бурди он низ,
Худ гу, ки гамат кучо нишинад.
Хар дил, ки нашуд ҳазор пора,
Дар вуслаи мо кучо нишинад.
Гар даст дихад висоли чонон,
Бе дуст касе чаро нишинад.
Хар кас ки шабе нишаст бо ту,
Бисёр ба рӯзи мо нишинад.
Хохи, ки даме Рафик боши,
Кай шох бари гадо нишинад.
Гарде ки зи куи дуст хезад,
Дар дида чу тутиё нишинад.
Шохи, чи тамаъ куни висолаш,
Кас бо чу туе чаро нишинад.
Рафт он ки ба васли ту маро дастрасе буд,
В-ин дилшуда дар хаёли сагони ту касе буд.
Он гамза ба хуни дили мо чашм сиёҳ кард,
В-арна ба каманди ту гирифтор басе буд.
Омад гулу бар мург навои чамане кард,
Озод нагашт он ки асири кафасе буд.
Вакте ба хавас ёфтаме буи ту аз бод,
Онхо хама гуи, ки хавову хавасе буд.
Дар ишки туам ашк ба хун дод гувохи,
Хам нола ки дар вокеа, фарёдрасе буд.
Шахи, ки ба хичрони ту аз нола фуру монд,
Бечора саги куи туро хамнафасе буд.
Чу шамшоди кадат дар гулшан омад,
Халал дар кори сарву савсан омад.
Ба ёдат чашм аз он бар гул ниходам,
Ки буи Юсуф аз пироҳан омад.
Зи тираш сахм доданди маро халқ,
Сухан нашнидам акнун бар манн омад.
Пушаймон буд ёр аз хуни ушшок,
Сазои дусти донист , Шохи,
Ки аз куят ба коми душман омад.
Фасли наврӯз асту халқе суи сахро мераванд,
Бе насиб онон, ки дар май кавли мутриб нашнаванд.
Меравад халқе ба истикбол, к-омад гул ба бог,
Ту бимон боки, к-аз ин бисёр оянду раванд.
Ман ки дар шабҳои хичрон сухтам з-онам чи суд,
К-ин бутон хуршедрухсоран ё мохпайкаранд.
Пандгуён, Шохии дармондаро дил медиханд,
Холи у донанд агар рӯзе чу у бедил шаванд.
Чу сарви кади ту дар чуйбори дида рассад,
Маро хаданги бало дар дили рамида рассад.
Зи дидани ту балое,ки мекашад дили ман,
У медвор чунонам,ки пеши дида расад.
Ба гирди он хати мушкин расад нофа,
Магар сабо, ки ба он тураи хамида расад.
Сабо ба буи ту ороми чони мардум шуд,
Бале, хуш аст насиме, ки оромида расад.
Агарчи бар рухи бустон дамид сабза, валек
Гумон мабар, ки бад-он хатти нав дамида расад.
Зи ёди он лаб агар як нафас ба ком расам,
Хаёли гашти ту теги бало кашида расад.
Агар сабо зи сари куи у расад, Шохи,
Насими равза ба чони ситамрасида расад.
То зи шаб бар махат никоб афтод,
Соя болои офтоб афтод.
Дар рухам то ба ноз ханда зади,
Намаке бар дили кабоб афтод.
Мардуми дидаро зи мижгонат
Хор дар чойгохи хоб афтод.
Дар чаманхо бунафша бетоб аст,
То ба зулфи ту печутоб афтод.
Гирди руи ту хатти зангори,
Сабзае бар канори об афтод.
Шиша з-он сар нихад ба пои кадах,
Ки харифе тунук шароб афтод.
Хочати бода нест Шохиро,
Ки зи чоми лабат хароб афтод.
Дил бе рухи ту чониби гулшан намекашад,
Хотир ба суи лолаву савсан намекашад.
Бихром суи бог, ки гул бо вучуди ту
Хуби намефурушаду доман намекашад.
Онро, ки дар фироки касе тира гашт рӯз,
Дар базми айш бодаи равшан намекашад.
Эй бахти хобрафта кучои,ки дар фирок
Он мекашам зи дуст, ки душман намекашад.
Гар дасти рахмат аст вагар ханчари ситам,
Шохи, зи ихтиёри ту гардан намекешад.
Чаман сарсабз шуд соки, гулу наргиз ба бог омад,
Бидех чоме, ки дигар богро чашму чарог омад.
Чу булбул бо фигон, чун лола дар хуни дилам, оре
Аз ин гулшан насиби ишкбозон дарду дог омад.
Ту, к-андар пои дил хоре надори, гашти бустон кун,
Ману куяш, ки натвон бод или гамгин ба бог омад.
Дилам ошуфтатар гашт аз хати нав хези у, гуи,
Дигар девонаро буи бахор андар димог омад.
Ба ишки некувон осуда натвон зистан, Шохи,
Мабош эмин ки чашми баъд бар айёми фарог омад.
Богро боз магар муждаи гулрез омад,
Ки насими сахар аз тарфи чаман тез омад.
Гуиё ранги губоре зи рахаш пайдо шуд,
Ки сабо мушкфишон голияомез омад.
Ту нав асбоби тараб сохта, кун, к-андар бог
Гули навхостаро сумбули зархез омад.
Боз ишки туам аз сабр чудои фармуд,
Боз бемори маро навбати пархез омад.
Чоми Шохи, ки зи хуни чигараш пур карданд,
Хор мангар, ки зулоле тарабангез омад.
Бе лабат хар дам зи чашми дурфишон хун меравад,
Пораҳои дил зи роҳи дида берун меравад.
Як шаб, эй шамъи бустон, дар кунчи торики Ман о,
То бини холи танхомондагон чун меравад.
Хун ки аз захме равад дагаш нихи, боз истад,
Дил ба сад чо дог кардам ҳамчунон хун меравад.
Богбон аз гуфтугуи гунча, гу, лаб баста дор,
Булбулонро чун сухан аз лаъли майгун меравад.
Гуфтаи фарёди Шохи, камнагашт аз куи мо,
Оре, оре, дил ба кори ишк акнун меравад.
Сарви моро хар замон дил мекашад суи дигар,
Чун гули раъно, ки дорад хар тараф руи дигар.
Хар ки дорад руи дил дар киблаи дидори у
Сахл бошад сачда дар мехроби абруи дигар.
Дар тарики дусти собиткадам чун хок бош,
Чун сабо то чанд хар дам бар сари куи дигар.
Чони бемори маро тоби шикебои намонд,
Эй табиб,ар окили,чуз сабр доруе дигар.
Панд гуи, беш аз инам дар сафи тоат махон,
Зишт бошад руй дар мехробу дил муи дигар.
Мавсими наврӯзу ман дар кунчи танҳои асир,
Хар касе дар сояи сарву лаби чуи дигар.
Гар дили Шохи, ба дашноме бичуи дур нест,
З-он ки ҳамчун у намебинам дуогуи дигар.
Ман,ки чун шамъ аз гамат бо сузи дил дар хандаам.
Нест тадбире ба гайр аз сухтан то зиндаам.
Ҳамчу мичмар синаи пуроташу анфоси хуш,
Ҳамчу согар бо дили пурхуну лаб пурхандаам.
Гар ба шамшери сиёсат менавози, хокими,
В-ар ташрифи гуломи мепазири, бандам:
Дар хавоят барги айшам ҳамчу гул бар бод шуд
В-ин замон умрест то аз хонумон баркандаам.
Теги ту сар дарнамеорад бо хунам, лек ман
Ҳамчунон худро миёни куштагон афкандаам…
Гуфтаи Шохи, намирад ҳамчу шамъ аз тоби ишк,
Ман ба сузи ишк бирёнам, аз он тобандаам.
Бар буи ту хар рӯз ба гашти чаман оям,
Хайрон ба тамошогахи сарву суман оям.
Чун гунча диле дорам аз андухи ту пурхун,
Айбам макун аз чокзада пирахан оям.
Дармонда шуд аз нолаи манн, халқ,ки хар рӯз
Гуянд маё, бар ар ин кую ман оям.
Ишки ту ба девонагиям ном баровард,
То дар хами он силсилаи пуршикан оям.
Ё раб,зи чунин бодаи пурзавк,ки хурдам,
Рӯзе макун он рӯз,ки бо хештан оям.
Ман тутии кудсам,ба кафас монда гирифтор,
Ку ойинаи руи ту,то дар сухан оям.
Дигар ба гариби наравам хамрахи Шохи,
Аз бодияи ишки ту гар бар ватан оям.
Парда бикшои зи руи чу махи хеш,
Ки ба чонам зи бахти гумрахи хеш.
Макашад сарв пешу болоят,
Шармсори зи дасти кутахи хеш.
Менавозам чу чанг дар бари худ,
Гар фаромуш мекунам рахи хеш.
Воизо,мову нолаву дафу най
Туву гуфтори номуваччахи хеш.
Шохи, аз бандагони туст,аз у
Вомагир илтифот гах-гахи хеш!
Хар шаб ба дил хикояти худ дар миён нихам,
Дилро зи сузи ишки ту доги нихон нихам.
Рӯзам чу рох нест дар он куй хар шабе
Оям рухи ниёз бар он остон нихам.
На куввате, ки оям аз ин варта бар канор,
На махраме, ки рози диле дар миён нихам.
Бикшой лаб ба пурсиши ман, к-аз гамат маро
Наздик шуд, ки мухри абад бар дахон нихам.
Бо ошике, ки шарҳ дихам достони хеш
Сад доги тоза бар дили ин натавон нихам.
Чун гул маханд ба рухи хар кас, ки ногахон
Ҳамчун сабо зи дасти ту сар дар ҷаҳон нихам.
Шохи хикоят аз лаби лаъли ту мекунад,
Тути кучост то шаккараш дар дахон нихам.
Исодам аст ёру дилам натавон аз у,
Он бех, ки дарди хеш надорам нихан аз у.
Бар рох чу дид чехраи зардам ба ноз гуфт;
«То чанд дарди саркашад ин остон аз у…
Кумри зи бас, ки нолаву фарёд кард душ,
То субхдам ба хоб нашуд богбон аз у.
Дилбар шикаст ахду зи ёрон битофт руй,
Маро ба хеч руй набувад ин гумон аз у.
Вакте ба ноз болиши гул такягох дошт,
Булбул, ки ёд макунад ин замон аз у.
Шохи, ки бе ту сухт, бубин дог бар дилаш,
Худ солхо равад, ки набини нишон аз у.
Эй гули нав ба сафар рафтаву соле монда,
Мо зи андухи миёни ту хаёле монда.
Дили мачрухи ман аз муя чу муе гашта,
Тани ранчури ман аз нола чу ноле монда.
Ба таманнои дахони ту хама умр гузашт,
В-аз ту морост хамин фикри махоле монда.
Лаълат аз гавхари конест нишоне дода,
Руят аз нусхаи Монист мисоле монда.
Ронда, Шохи, зи гамат ашк чу парвин хар шаб,
Хаар кучо аз суми аспи ту хилоле монда.
Эй зи ишкат аламеро руй дар овораги,
Дидамат як бор аз он шуд кори дил якбораги,
Ба дусти, ки нагардонам аз вафои ту сар
Агар ба хок сарамро чу ку бигардони.
Маро ба силсилаи зулф чун каши дар банд,
Ба чурми ошикиям ку ба ку бигардони.
Зи дуст гар хама теги бало расад, эй дил,
Тарики ишк набошад, ки ру бигардони.
Сиёҳнома шуди, Шохи, аз сухан он бех,
Ки баъд аз ин вараки гуфтугу бигардони.


Маро гарчи бубинию ру бигардони,
Дилам чигуна аз ин орзу бигардони.
Ба дусти, ки нагардонам аз вафои ту сар
Агар ба хок сарамро чу ку бигардони.
Маро ба силсилаи зулф чун каши дар банд,
Ба чурми ошикиям ку ба ку бигардони.
Зи дуст гар хама теги бало расад, эй дил,
Тарики ишк набошад, ки ру бигардони.
Сиёҳнома шуди, Шохи, аз сухан он бех,
Ки баъд аз ин вараки гуфтугу бигардони.
Гар ман аз хони дарат рафтам, дили шойдо бимонд,
Тан равон шуд бар тарики азму чон он чо бимонд.
Ман худ овора шудам, лекин дили дармондаро
Пурсише мекун,ки дар куят тани танхо бимонд.
Ошиконро дар гамат дил рафту дарди дил нарафт,
Хастагонро дар фирокат сар шуду савдо намонд.
Сорбон бар касти дури мезанад таьли рахил,
Гу, бирон махмил,ки маро хоре андар по бимонд.
Эй сабо,аз руи ёри бо рафики мо бигуи,
Рав, ки Шохиро назар бар сурати зебо намонд.