Сур
| Шаҳр | |
Сур | |
|---|---|
| صور / Ṣūr | |
 | |
| 33°16′ а. ш. 35°12′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Лубнон |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | тахм. 2750 то милод |
| Масоҳат | 5 км² |
| Баландии марказ | 10 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+2:00 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 170 000 тан (2016) |
| tyremunicipality.com | |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Сур (ба арабӣ: صور, Ṣūr; ба юнонӣ: Τύρος, Týros; ба иброӣ: צוֹר; маъруф бо номи лотинии Тир) — шаҳри ҷанубии Лубнон дар канори Баҳри Миёназамин, маркази вилояти Сур, яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия буд.[1] Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Сур тахминан соли 2750 то милод аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: Тири Қадим — дар замини материк — ва Тири Нав — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи Искандар ҷузъи ҷудогона буд.[1]
Дар асрҳои XII–IX то милод подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод) дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо подшоҳи Сулаймон (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони маъбади Аввал дар Уршалим таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур Элисса (Дидона) дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ Карфаген (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард.
Сур маркази асосии истеҳсоли тирпурпур (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад).
Соли 332 то милод Александр Мақдунӣ Сурро муҳосира кард — муҳосираи машҳури Сур (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим гузаргоҳи сангини 800-метраи ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии шаҳри Сур тахминан 170 ҳазор нафар буда, асосан шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд; ҷамоаи маронитӣ ва палестинӣ дар лагери паноҳҷӯёни Ал-Босс наздик низ зиндагӣ мекунанд.[1]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Сур бар моҳигирӣ (Бандари Сур то ҳол қайиқҳои анъанавии финикиро дар бар мегирад), сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои бостонии ЮНЕСКО) ва кишоварзии ҳосилнок асос меёбад.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Байрут.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Маҷмааи бостонии Сур (UNESCO 1984) дорои Ҳиподроми Сур (асри II мелодӣ — бузургтарин ҳиподроми давраи римии ҷаҳон, дарозиаш 480 м), майдони Ал-Босс (бо некрополи бузурги финикӣ-римии асрҳои II–IV), маҳаллаи бостонии 'Сайди шаҳри' (бо термаҳои римӣ, базор ва масҷидҳои салиббардорӣ), дарвозаи Қанди (Triumphal Arch) ва харобаҳои бандари дугонаи финикии Тир мебошад.
