Эдирна

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Эдирна ( тур. Edirne), инчунин Адрианопол ( юн. Αδριανούπολη ва Одрин ( булғ. Одрин) — шаҳр ва ноҳия дар қисми шимолу ғарбии Аврупоии Туркия, ки маркази маъмурии вилояти Эдирна аст. Дар соҳили дарёи Эврос ( Марица ) дар назди сарҳад бо Юнон, 20 км дуртар аз сарҳад бо Булғористон ва 235 км дуртар аз Истанбул ҷойгир аст. Аҳолӣ 128 ҳазор нафар (2002), 138 ҳазор нафар (омори соли 2009).

Таърих[вироиш]

Шаҳри Адрианопол ( юн. Aδριανούπολις лот. Hadrianopolis аз ҷониби императори Рум Ҳадриан (Hadrian) Адриан, таъсис дода шудааст [1] дар кишвари фракиёиҳо (Thracian) шаҳраке, ки номи Uskudam дошт ва пойтахти Шоҳигарии Одрис (Odris) буд. 9 августи соли 378 дар наздикии Адрианопол байни лашкари артиши Рум таҳти фармондеҳи император Валент ва қабилаҳои Готҳо муҳорибае баргузор шуд. Румиён пурра мағлуб шуданд, император Валент кушта шуд.

То асри XI, шаҳр маркази машҳури дини масеҳи, Патриархати Константинопол буд.

14 апрели соли 1205 дар байни салибиён бо сарварии Болдуин I ва лашкари муттаҳидшудаи булғорӣ-половетсӣ бо роҳбарии шоҳи Булғористон Калоян, муҳрибае баргузор шуд, ки ба шикасти пурраи салибиён оварда расонд.

Соли 1362 туркҳои усмонӣ шаҳрро забт карданд. Аз соли 1365 то 1453 Адрианопол-Эдирна пойтахти Имперотурии Усмонӣ буд. Дар давоми ҷангҳои Имперотурии Усмонӣ бо Австрия, Речи Посполит, Русия дар асрҳои XVI-XVIII шаҳр макони асосии ҷамъоварии артиши Усмонӣ буд.

Бо сар задани Ҷанги озодхоҳии Юнон дар соли 1821, туркҳо Патриархи Константинопол Кирилл VI ҳамроҳ бо гуруҳи дигари Адрианополиҳои юнонӣ дар ин ҷо овехтанд. Дар давоми ҷангҳои русӣ-туркӣ, шаҳр ду маротиба ба аскарони рус ишғол шуда буд: дар соли 1829 ва соли 1878. Соли 1829 дар ин шаҳр СуҳномаиАдрианопол ба имзо расид.

Дар давраи Ҷанги Якуми Балкан дар соли 1913, пас аз муҳосираи тӯлонӣ , Адрианополро қувваҳои артиши Булғористон забт карда, мувофиқи шартномаи Лондон (1913) ба Булғористон интиқол доданд. Дар натиҷаи Ҷанги дуюми Балкан шаҳр ба империяи Усмонӣ баргардонида шуд.

Пас аз Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ ва тибқи муқаррароти Сулҳномаи Севр, шаҳр, ба мисли қариб ҳамаи Фракияи Шарқӣ, дар солҳои 1920-1922 ба Шоҳигарии Юнон дохил мешуд. Аммо тибқи созишномаҳои Лозанна, юнониҳо маҷбур шуданд шаҳрро дар соли 1923 ба Ҷумҳурии Туркия супоранд.

Таркиби миллӣ[вироиш]

Дар давраи империяи Византия, дар ин шаҳр аҳолии омехтаи юнонӣ - булғорӣ мавҷуд буданд, инчунин диаспораи арманиҳо мавҷуд буд. Бо вуҷуди давраи тӯлонии ҳукмронии усмонӣ, дар маҷмӯъ мусулмонон ва алахусус туркҳо ҳеҷ гоҳ аксарияти аҳолии ин шаҳрро ташкил намедоданд.

Соли 1912 дар шаҳр ва минтақа аҳолии зерин зиндагӣ мекарданд:

  • Туркҳо - 44 953 нафар
  • Юнониҳо - 41,285
  • Яҳудиён - 9,500
  • Булғориҳо - 7000 нафар
  • Арманиҳо - 3500 [2].

Аксарияти юнониҳо ва яҳудиён шаҳрро пас аз соли 1923 тарк карданд.

Ҷойҳои тамошобоб[вироиш]

Калисои Ҷорҷи муқаддас
  • Масҷиди Юч-Шерефели
  • Масҷиди Салимӣ
  • Қасри Эдирна
  • Осорхонаи тиббии Султон Баязиди II
  • Корвонсаройҳои Рустам Пошо ва Экмекчиоғлу Аҳмад Пошо
  • Калисои Санкт-Георгии Булғорӣ
  • Капикуле - гумрук дар назди Эдирна дар сарҳади байни Туркия ва Булғористон

Нигористон[вироиш]

Адабиёт[вироиш]

  • Адрианополь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890. — Т. I. — С. 191—192.
  • Hadrianopolis // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885. — С. 585.

Пайвандҳо[вироиш]

  • Портали Эдирне
  • Эдирне
  • [artislam.org.ua/nauchnaya-zhizn/edirne.htm Эдирне - шаҳре дар шимолу ғарби Туркия, дар водии дарё. Марица (минтақаи таърихии Фракияи Шарқӣ)] (пайванди дастнорас)

Эзоҳ[вироиш]

  1. Эдирне // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  2. Sotiriadis, George. An Ethnological Map illustrating Hellenism in the Balkan Peninsula and Asia Minor. — London: E. Stanford, Ltd., 1918.