Ҳалаб
| Шаҳр | |||||
Ҳалаб | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| حلب / Ḥalab | |||||
 | |||||
|
|||||
| 36°12′ а. ш. 37°10′ т. ш.HGЯO | |||||
| Кишвар | Сурия | ||||
| Таърих ва ҷуғрофия | |||||
| Таъсис | асри XXIV то милод (?) | ||||
| Аввалин номбарӣ | 2500 то м. | ||||
| Масоҳат | 190 км² | ||||
| Баландии марказ | 380 м | ||||
| Минтақаи замонӣ | UTC+3:00 | ||||
| Аҳолӣ | |||||
| Шумора | 1 800 000 тан (2022) | ||||
| Забони расмӣ | арабӣ | ||||
| Шиносаҳои ададӣ | |||||
| коди телефон | 021 | ||||
| alp-city.sy | |||||
|
|
|||||
 Парвандаҳо дар Викианбор | |||||
Ҳалаб (ба арабӣ: حلب, Ḥalab; «Алеппо» — номи аврупоӣ) — бузургтарин шаҳри Сурия ва маркази вилояти Ҳалаб, дар шимоли кишвар, тахминан 50 километр ҷанубтар аз сарҳади Туркия.[1] Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии шаҳр зиёда аз 2,3 миллион нафар буд — бузургтарин шаҳри Сурия. Маркази таърихии Ҳалаб Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО аз соли 1986. Шаҳр яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон — бо қариби 8000 сол таърих.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Номи қадимии Ҳалаб дар матнҳои аккадии асри XXIV то милод ҳамчун «Ҳалаб» зикр шудааст; шаҳр пойтахти давлати аморитӣ-и Ямхад (асрҳои XIX–XVII то милод) буд ва яке аз тавонотарин давлатҳои Сурияи қадим ҳисоб мерафт. Сипас Ҳалаб зери ҳетҳои Митанӣ, ҳахоманишиҳо, юнониён (Селевкос ӯро ба номи Берое дубора асос гузошт), румиён ва византиҳо буд.[1]
Соли 637 мелодӣ лашкари мусулмонони хилофати араб Ҳалабро забт кард. Дар асрҳои X–XII Ҳалаб пойтахти Ҳамдониён (944–1003 — бо султони машҳур Сайфуддавла) ва баъдан зери Зенгиён (1128–1181 — Имом ад-Дин Зенгӣ пайвандгари Салоҳиддин -и Айюбӣ) буд. Дар асрҳои XIII–XV Ҳалаб дар сарҳади байни мусулмонон ва салибҷӯён буд.
Соли 1260 муғулҳои Ҳулоғу ва соли 1400 Темурленг Ҳалабро вайрон карданд; Темурленг тахминан 20 ҳазор сари аҳолии шаҳрро бо манораҳои сари бино кард. Соли 1516 усмонии Салим I шаҳрро забт кард ва Ҳалаб 400 сол (1516–1918) бузургтарин маркази тиҷорати Шомии Усмонӣ ва се-юми шаҳри бузурги империяи Усмонӣ (бо Истанбул ва Қоҳира) буд. Шаҳр ниҳояти роҳи Абрешим буд — корвонҳои тиҷоратии Чин, Ҳинд ва Эрон ба бандарҳои Сурия аз Ҳалаб мегузаштанд.
Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия «Ҷанги Ҳалаб» (июли 2012 — декабри 2016) яке аз харобиовартарин ҷангҳои шаҳрии асри XXI ҳисоб мешавад: Маркази таърихии шаҳр (Сабти ЮНЕСКО) ба пуррагӣ ҳарор шуд — Қалъа, Ҷомеи Бузург, базорҳои таърихӣ ҳама хисороти бузург диданд; Манораи Ҷомеи Бузурги Умавӣ-и Ҳалаб (1090-уми солҳо) апрели 2013 пурра вайрон шуд. Имрӯз шаҳр дар марҳалаи барқарорсозӣ аст.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Ҳалаб дар плато-и шимолу шарқии Сурия, дар баландии тахминан 380 метр, дар канори дарёчаи Куайк, дар маҳалли омезиши тасмаи кишоварзии Шомӣ ва дашти ал-Ҷазира воқеъ аст. Иқлим нимхушки Магриб — тобистон гарми хушк (миёнаи июл 28 °C), зимистон муътадили намӣ.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Пеш аз ҷанг (2011) аҳолии Ҳалаб зиёда аз 2,3 миллион нафар буд; имрӯз тахминан 1,8 миллион аст.[1] Аҳолӣ омезиши нодири эт-нонӣ-и Сурия: арабҳои сунниӣ (бештарин), курдҳо, туркҳо ва туркманҳо (минтақаи туркомани Ҳалаб), арманҳо (дуюм бузургтарин ҷамоаи арманӣ дар Шарқи Наздик пас аз Эрон), сурёниҳо ва ассуриён (насронӣ-и қадим), черкессҳо.
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Ҳалаб таърихан яке аз марказҳои тавонотарини тиҷоратии Шарқи Наздик буд — шаҳр ниҳояти таърихии Роҳи Абрешим, бо базорҳои бузурги сӯс (роҳи қалъагии сарпӯшидаи 12 километр дароз) машҳур буд. Саноат: матнаби сабук (нассоҷӣ — шахраи машҳури собуни Ҳалабӣ — собуни даставии аввалин дар таърих ҳамчун пешбаринтарин собунҳои дунё ҳисоб мешавад), хӯрокворӣ, фӯлодгудозӣ. Ҷанг иқтисоди шаҳрро қариб ба пуррагӣ хароб кард.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Ҳалаб Фурудгоҳи байналмилалии Ҳалаб ва шоҳроҳҳои Туркия–Ҳалаб–Димашқ ва Ҳалаб–Раққа–Дайр-уз-Завр–Ироқ амал мекарданд. Истгоҳи бузурги роҳи оҳани Ҳалаб (1906) ниҳояти роҳи оҳани Бағдод-и таърихии Олмон-Усмонӣ буд.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Маркази таърихии Ҳалаб Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО (1986) дорои Қалъаи Ҳалаб — яке аз бузургтарин ва қадимтарин қалъаҳои ҷаҳон (қалъаи дар тапасӣ-и маркази шаҳр асосан асрҳои XII–XIII Аюбидҳо ва Мамлук, аз қариби 50 метр баландӣ), Ҷомеи Бузурги Умавӣ (715 — манораи 11-ум апрели 2013 вайрон шуд, ҳамин лаҳзаи хисороти ҷанги Ҳалаб ёд мешавад), Сӯҳ-и Ҳалаб (12 километр базори сарпӯшидаи асрҳои миёна — бузургтарини ҷаҳон, ҷулои 2012 сӯхт), Хони Кофирлар (асри XV), Қалъаи Тигр ва Мадрасаи Ҳаломия аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии арабӣ-и Шомӣ — Қудуди Ҳалабӣ (мусиқии классикии арабӣ).
