Ангат

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Ангат
Hippophae rhamnoides-01 (xndr).JPG
Намуди умумии рустании мевадор. Тирамоҳ. Нидерланд
Таснифоти илмӣ
Номи илмии баналмилалӣ

Hippophae rhamnoides L.

Ангат, ё ангад, хори ангад, хори сафед, сарканак, хингбед, хуншуд, чинхор, ҷангалхор (лот. Hippóphae rhamnoídes) — як навъ бутта ё дарахти хурдест аз оилаи санҷидиҳо.

Тавсифоти гиёҳшиносӣ[вироиш]

Тасвири гиёҳшиносӣ Якоб Штурм аз китоби «Deutschlands Flora in Abbildungen», 1796

То 3—11 м қад мекашад. Пӯстлохи тана ва шохҳои ғафсаш бӯри зардтоб ё сиёҳ, навдаҳои бисёрсолааш хокистарранги серхор; хораш сахту тез (дарозиаш 2—7 см). Навдаи наврустааш аз пашмаку пулакчаҳо нуқрагун метобад. Баргаш борики нештаршакл (дарозиаш 2—8 см, бараш 0,2—0,7 см), думчадор (0,1—0,2 см), бедандона. Гулаш ҷудоҷинса; гули модинааш думчакӯтоҳ, сабзтоб ва нисбатан калонтар буда, 2—5 (баъзан 9)-тоӣ дар бағали шохчаҳои навруста ҷой мегирад; гули наринааш зард буда, 6—20-тоӣ дар хӯша ғун шудааст.

Ангат дар шароити табиӣ моҳҳои апрел — май гул мекунад. Даври гулшукуфташ 7—10 шаборӯз; гулаш сершаҳд. Мевааш донакдори гирда ё байзашакл, рангаш норинҷӣ ё сурхтоб, сершираи нордон, таъми ананас дорад; донакаш (вазни 1000-тоаш 12—13,2 г) ҷигарранги ҷилодор. Мевааш аз аввали моҳи август то охири октябр мепазад.

Таркиби кимиёӣ[вироиш]

Дар таркиби мевааш 11—60 мг% каротин (провитамини А), витаминҳои Е (8 мг%), С (316—500; дар ширааш то 900 мг%), В (0,97 мг%), В1, (0,016—0,035 мг%; дар ширааш 0,1—0,18 мг%), B2, (то 0,56 мг%), В6, (0,003—0,079 мг%) ҳаст. Ангат ҳамчунин 3,56—8 % қанд, то 2,6 % кислотаҳои органикӣ, 2,64 % моддаҳои даббоғӣ, то 9 % равғани сурхтоб ё норанҷӣ, кверсетин ва изорамнетин, донакаш 240 мг% каротиноидҳои ҳархела, ликонин, тараксантин, фитофинин дорад. Дар мағзи донакаш 12—13 % равған, инчунин витаминҳои В1 (то 0,28 мг%), В2 (то 0,38 мг%), Е ва Г (110—165 мг%), каротин (40—100 мг%) ҳаст. Барги Ангат 8—9 % (шохчаи наврустааш то 10 %) моддаҳои даббоғӣ, кверсетин, изорамнетин, миритсетин дорад.

Паҳншавӣ[вироиш]

Ангат хоси ҷангалзори соҳили дарёҳост. Бештар водии дарёчаҳои кӯҳиро фаро мегирад. Дар соҳили бисёр дарёҳои ҷумҳурӣ пештар ангатзорҳои анбӯҳу касногузар мавҷуд буданд. Онҳоро дар баъзе мавзеъҳо бурида ҳезум кардаанд. Ангат асосан дар қаторкӯҳҳои Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, мавзеъҳои ҷануб ва шарқии Тоҷикистон, Помири Ғарбӣ ва Шарқӣ (дар баландии 400—3800 м аз с. б.) месабзад; дар ҷойи кушоду офтобрӯя беҳтар нашъунамо мекунад. Ба гармо ва сармо тобовар аст.

Парвариш[вироиш]

Аз тухм ва бо роҳи нашвӣ (бехҷаст, фарғуч) зиёд мешавад. Тухми ангатро тоза карда, тирамоҳ дар чуқурии 9—10 см мекоранд. Баъди як сол ниҳолашро ба ҷойи доимӣ кӯчат мекунанд. Бехҷасташ зуд қад мекашад. Аз 3 — 6-солагӣ ба ҳосил медарояд. Аз ҳар бехи он 7—9 (баъзан то 16) кг мева меғундоранд.

Корбурд[вироиш]

Афшура аз ангат (коммуна Хиддензее, Германия)

Меваашро тару тоза истеъмол мекунанд, ба таом меандозанд. Онро аксар вақт аввалҳои зимистон меғундоранд, чунки аз таъсири сармо нордон, ширин ва хушбӯй мешавад. Аз меваи ангат мураббо, ҷем, моқут, полуда, ангатоб, шарбат ва ғайра тайёр мекунанд; дар қаннодӣ низ истифода мешавад.

Хосияти шифоӣ[вироиш]

Табибони халқӣ ҷӯшоб ва оби меваи ангатро барои тақвияти кори узвҳои ҳозима, табобати илтиҳобу захми меъда, зангила, саратони сурхрӯда тавсия медиҳанд. Истеъмоли ҷӯшоби меваю барги ангат рехтани мӯи сарро бозмедорад. Ҷӯшоби донакаш мусҳил аст. Бо равғани ангат касалиҳои гуногуни пӯст, амрози занона, захми меъдаю рӯдаи дувоздаҳангуштаро табобат мекунанд.

Эзоҳ[вироиш]

Адабиёт[вироиш]

  • Запрягаева В. И., Лесные ресурсы Памиро-Алая, Д., 1976;
  • Трофимов Т. Т., Облепиха в культуре, М., 1976;
  • Флора Таджикской ССР, т. 6, 1981;
  • Растения для декоративного садоводства Таджикистана, М., 1986;
  • Ходжиматов М., Дикорастущие лекарственные растения Таджикистана, Д., 1989.

Сарчашма[вироиш]