Аҳмади Фарғонӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Аҳмади Фарғонӣ
ар. أحمد بن كثير الفرغاني
CairoRodaAlfraganusMonument.jpg
Зодгоҳ:
Таърихи даргузашт: на пештар аз 861
Маҳалли даргузашт:
Кишвар:
Фазои илмӣ: риёзиёт
Ҷойҳои кор:

Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Касири Фарғонӣ (форсӣ: ابوالعباس احمد ابن محمد ابن کثیر فَرغانی‎; ар. أحمد بن كثير الفرغاني‎; тақр. 798, Фарғона — 861, Қоҳира[1]) — ахтаршинос, риёзидон ва ҷуғрофи`дони машҳури асрҳои VII—IX. Дар Шарқ бо тахаллуси «Ҳосиб» (риёзидон) ва дар Ғарб бо номи «Алфараганус» маъруф буда, дар пешрафти илмҳои номбурдаи замонааш саҳми бузург гузоштааст.

Зиндагинома[вироиш | вироиши манбаъ]

Аҳмади Фарғонӣ дар Бағдод ва Димишқ дар замони хилофати Маъмун (813—833) дар бунёди расадхонаҳо ширкат варзидааст. Ӯ дар рисолаи «Мадхалу-н-нуҷум» («Муқаддимаи ситорашиносӣ»)-и худ илми ситорашиносии замонаашро мураттаб сохта, аз ҷумла ба ислоҳу танқиди Батлимуси юнонӣ пардохтааст. Аҳмади Фарғонӣ соли 812 кусуфи Офтобро дар Бағдод пешгӯӣ ва курашакл будани Заминро исбот кард. Ӯ «миқёси ҷадид» ном асбобе сохта буд, ки онро барои андоза кардани оби дарёи Нил истифода мекарданд ва ин асбоб имрӯз бо номи «нилометр» шинохта шудааст.

Осор[вироиш | вироиши манбаъ]

Рисолаҳои зерин аз намунаи осори Аҳмади Фарғонӣ мебошанд: «Китобу-л-комил фи-л-устурлоб» («Китоби комил дар бораи устурлоб»), «Фӣ санъати-л-устурлоб» («Дар санъати [сохтани] устурлоб»), «Рисола фӣ маърифати-л-авқоти-л-лати якуну-л-қамару фӣ фавқи-л-арзи ав таҳтаҳо» («Рисола дар бораи донистани вақтҳое, ки Моҳ дар болои Замин ё зери он воқеъ мегардад»), «Ҳисобу-л-ақолими-с-сабъа» («Ҳисоби ҳафт иқ­лим»), «Китобу-л-амали-р-рухомот» («Китоби кор­карди мармар»), «Китобу-л-ҳаракати-с-самовия ва ҷа­вомеъи-н-нуҷум» («Китоби ҳаракати ҷирмҳои осмонӣ ва маҷмӯи ситораҳо») ва ғайра. Қисме аз осори Аҳмади Фарғонӣ ҳанӯз дар асрҳои XII—XIII ба лотинӣ тарҷума шуда буданд.

Эзоҳ[вироиш | вироиши манбаъ]

  1. «Астроном Аль-Фергани» — статья на сайте Пензенской региональной общественной организации «Просвещение».

Адабиёт[вироиш | вироиши манбаъ]

  • Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. — Д., 2007.
  • Матвиевская Г. П. Учение о числе на средневековом Ближнем и Среднем Востоке. — Ташкент: Фан, 1967.
  • Розенфельд Б. А., Добровольский И. Г., Сергеева Н. Д. Об астрономических трактатах ал-Фаргани. — Историко-астрономические исследования, 11, 1972, с. 191—210.
  • Richard Lorch (ed.) Al-Farghānī on the Astrolabe. Arabic text edited with translation and commentary. Stuttgart, 2005.


Сарчашма[вироиш | вироиши манбаъ]