Аҳмади Фарғонӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
аҳмади Фарғонӣ
форсӣ: فَرغانی
ар. أحمد الفرغاني
CairoRodaAlfraganusMonument.jpg
Санаи таваллуд:

790

Зодгоҳ:
Санаи марг:

860 ё 861[1]

Мамлакат:
Фазои илмӣ:

риёзиёт

Ҷойҳои кор:

Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Касири Фарғонӣ (форсӣ: ابوالعباس احمد ابن محمد ابن کثیر فَرغانی‎; ар. أحمد بن كثير الفرغاني‎; тақр. 798, Фарғона861, Қоҳира[2]) — мунаҷҷим, риёзидон ва ҷуғрофидони машҳури асрҳои 8–9. Дар Шарқ бо тахаллуси «Ҳосиб» (риёзидон) ва дар Ғарб бо номи «Алфараганус» маъруф буда, дар пешрафти илмҳои номбурдаи замонааш саҳми бузург гузоштааст.

Зиндагинома[вироиш]

Аҳмади Фарғонӣ дар Бағдод ва Димишқ дар замони хилофати Маъмун (813–833) дар бунёди расадхонаҳо ширкат варзидааст. Ӯ дар рисолаи «Мадхал-ун-нуҷум» («Муқаддимаи ситорашиносӣ»)-и худ илми ситорашиносии замонаашро мураттаб сохта, аз ҷумла ба ислоҳу танқиди Батлимус (Птолемей)-и юнонӣ пардохтааст. Аҳмади Фарғонӣ соли 812 кусуфи Офтобро дар Бағдод пешгӯӣ ва курашакл будани Заминро исбот кард. Ӯ «миқёси ҷадид» ном асбобе сохта буд, ки онро барои андоза кардани оби дарёи Нил истифода мекарданд ва ин асбоб имрӯз бо номи «нилометр» шинохта шудааст.

Осор[вироиш]

Рисолаҳои зерин аз намунаи осори Аҳмади Фарғонӣ мебошанд: «Китоб-ул-комил фи-л-устурлоб» («Китоби комил дар бораи устурлоб»), «Фӣ санъат-ил-устурлоб» («Дар санъати [сохтани] устурлоб»), «Рисола фӣ маърифат-ил-авқот-ил-лати якун-ул-қамару фӣ фавқ-ил-арзи ав таҳтаҳо» («Рисола дар бораи донистани вақтҳое, ки Моҳ дар болои Замин ё зери он воқеъ мегардад»), «Ҳисоб-ул-ақолим-ис-сабъа» («Ҳисоби ҳафт иқ­лим»), «Китоб-ул-амал-ир-рухомот» («Китоб оид ба кор­карди мармар»), «Китоб-ул-ҳаракат-ис-самовия ва ҷа­вомеъ-ин-нуҷум» («Китоби ҳаракати ҷирмҳои осмонӣ ва маҷмӯи ситораҳо») ва ғ. Қисме аз осори Аҳмади Фарғонӣ ҳанӯз дар асрҳои 12–13 ба лотинӣ тарҷума шуда буданд.

Эзоҳ[вироиш]

  1. идентификатор BNF: платформа открытых данных — 2011.
  2. «Астроном Аль-Фергани» — статья на сайте Пензенской региональной общественной организации «Просвещение».

Адабиёт[вироиш]

  • Ибни Қурбон. Дар дуроҳаи фано ва эҳёи миллати қадим. — Д., 2007.
  • Матвиевская Г. П. Учение о числе на средневековом Ближнем и Среднем Востоке. — Ташкент: Фан, 1967.
  • Розенфельд Б. А., Добровольский И. Г., Сергеева Н. Д. Об астрономических трактатах ал-Фаргани. — Историко-астрономические исследования, 11, 1972, с. 191—210.
  • Richard Lorch (ed.) Al-Farghānī on the Astrolabe. Arabic text edited with translation and commentary. Stuttgart, 2005.

Сарчашма[вироиш]