Бисотии Самаркандӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Тарҷумаи ҳол[вироиш]

Рочеъ ба соли таваллуд ва вафоти Бисотии Самаркандӣ маълумоте дар сарчашмаҳо ва маъхазҳо ҷой надорад. Танҳо ҳамин аниқ аст, ки ӯ дар чавонӣ фавтидааст. Ӯ шогирди Исмати Бухороӣ буда, бо касби хасирбофӣ (буриёбофи) машгул будааст. Бо хамин сабаб бо тахаллуси Хасири низ шеър гуфтааст. Дертар бо маслихати устодаш бо тахаллуси Бисоти Самарканди ба шеъргӯӣ оғоз намудааст. Бисотии Самарканди асосан бо ин байт шӯҳрат ёфтааст:

Дил шишаву чашмони ту ҳар гӯша барандаш, Мастат мабодо, ки баногаҳ шиканандаш.

Ба ақидаи муаллифи Хазонаи амира, Вокифони уюби ин ду байт аз уст:

Аз лабат дил накашам ман агарат чон биравад, Ки басе хакки намак бар чигари ман дорад.

Хештанро нокасе, бингар, ки пиндорад касе, Ман сагашро ном бурдам дар чавоб омад ракиб.

Мавзуи эҷодиёти шоирро тараннуми ишки поки инсонӣ, ситоиши ахлоқи неку ҳамида, хуш гузаронидани умр, фарёду нола аз дарди ҳиҷрону дурии ёр ташкил медиҳад. Масалан дар ин ғазал аз номеҳрубони ва ситамгориҳои маъшука менолад:

Дарде, ки дилам дид, зи ҳаҷри ту кӣ дидаст? В-онҳо, ки зи зулфи ту кашидам, кӣ кашидаст? Дурҳо, ки ман аз ҳаҷри ту аз дида фишондам, Як-як ҳама донам, ки ба гӯши ту расидаст. Бе тӯҳмати ашкам нагузорад нафасе оҳ, Ин дидаи тардомани ман боз чӣ дидаст? Чандин зи чӣ хун рехт, манаш ҳеҷ надонам, Гар лаб зи пайи рехтани хун нагазидаст. Дар шашдари ғурбат чу Бисотӣ чӣ ниҳам дил? Якбора кас аз ҳубби ватан мӯҳра начидаст.

Дили гумгаштаи моро хабаре пайдо нест, Он ки дил бурд, аз ӯям асаре пайдо нест. Гуфта Будам, ки ниҳам бар дигарӣ дил, лекин Ҳамчу ӯ дар ҳама олам дигаре пайдо нест. Меравам гирди ҷаҳон аз пайи дил бе сару по, Чӣ кунам, кори маро пову саре пайдо нест.

Дар замини дили худ тухми вафоҳои ту ман Солҳо киштаму з-ӯ ҳеҷ баре пайдо нест. Бар сари кӯйи ту чандон бигиристам зи фироқ, Ки дигар ҳеҷ тараф раҳгузаре пайдо нест. Тарки ҷон гӯй, Бисотиву бирав аз пайи дӯст, Ки дар ин баҳр гуҳар бе хатаре пайдо нест.

Ба буят чун сабо ҳар сӯ давидам, Зи гулзори рухат ранге надидам. Зи нахли бахти ёрон меваву мул, Хамехурданду ман лаб мегазидам. Чудо афтодам аз руйи накуят, Намедонам чи чашми бад расидам. Ба руят гар бигуям раҳмат, оре, Азобе, к-аз гамии ҳиҷрон кашидам. Бинуш, эй бахт, шарбатҳои васлаш, Ки ман заҳр чудоиҳо кашидам. Дилам дар шашдари гам чун Бисотӣ, Бимонду мӯҳраи меҳраш начидам.

Дар ҳар чаман, ки бе гули руят расидаем, Оҳе ба ёди сарви кадат баркашидаем. Пайкон зи сина, оҳ зи дил, нола аз ҷигар, З-ин гуна ҷавр аз ту фаровон кашидаем. Пеш аз ман, эй сиришк ба куяш чи медави, Мо хам баробари ту дар ин ку давидаем. Мо бандаем, кимати мо хоки пои туст, Бишнос қадр моро, ки беҳ аз зархаридаем. Ҷон бохтанд халқ ба назди хаёли ту, Мо низ чун Бисотӣ ҳамин нақш дидаем.

Фикри даҳанат нест ҷудо аз дили тангам, Холӣ наям аз лаъли ту гар дар дили сангам. Сад хори ҷафо хӯрдаму як раҳ нашунидам, Бӯе, ки бувад аз гули рухсори ту рангам. Рӯзе зи дилам новаки он турк хатто шуд, Умрест, ки бо бахти бади хеш ба ҷангам. Чун чанг дуто гаштаму фикрам ҳама ин аст, К-оё ба чӣ тасниф дароӣ ту ба чангам. Мирам ба сари кӯйи ту як рӯз бимирам, Гар умр диҳад мӯҳлату айём дарангам. Бе ҷавҳари фарди даҳанат ҳамчу Бисотӣ, Дарёб, ки аз нестӣ худ нек ба нангам.

Нархи шакар зи канди лабонаш зиёд шуд, Бодому канд хам зи ду чашмаш касод шуд. То холат аз фуруғи рух оташпараст гашт, Савдои он ду зулф саросар ба бод шуд. Султони дил зи тобиши хуршеди оразат Бо нури ту фуруғи ҷамеулбилод шуд. Мехостам висоли ту ин буд дар ҷаҳон, Коме, ки бар муроди мани номурод шуд. Мебохт нард рост, Бисотӣ, ба қоматат Дове бизад чу нақши даҳонат зиёд шуд.