Гитара

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Гитараи русӣ
Henriette ronner-knip making music.jpg

Гитара (аз юн. Kithara-кифара, ситра) — сози мусиқии торӣ, ки ба гурӯҳи созҳои удмонанд мутаалиқ аст. Бо нохун ё мизроб навохта мешавад. Он аз қуттии садобарории мудаввари дарозрӯя иборат буда, ду тарафи паҳлӯяш ба шакли камон ба дарун фурӯхамида аст ва ба қисми болоии он дастаи дарозу васеи пардаҳои филиззидор (одатан 19 — 24 парда) пайваст шудааст. Рӯйи қуттии гитара сӯрохи гирди садобарор дорад. Ба Гитара аввалҳо зеҳ мекашиданд, баъдтар торҳои филизӣ ва сунъиро истифода мебурдагӣ шуданд. Дар садаи XIII дар Испания Гитарае машҳур гардид, ки 4 тори ҷуфт дошт. Дар садаи XVII дар Италия ва диг. кишварҳои Аврупо, инчунин Амрико Гитараи 5-тора (ҷуфт) бо номи «Гитараи испанӣ» маъмул шуд. Гитара дар Аврупо махсусан дар миёнаи садаи XVIII машҳур гардид. Дар ин давра ба ҷойи 5 тори ҷуфт 6 тори яккаро истифода мебурдагӣ шуданд. Дар нимаи дуюми садаи XVIII дар Русия ва Полша истифодаи Гитараи 7-тора («Гитараи русӣ») ба расмият даромад. Гитараи 7-тораи русӣ бо «ре», «сол», «си»-и октаваи калон, «ре», «сол», «си»-и октаваи хурд ва «ре»-и октаваи якум ҷӯр шуда, дастааш 19 пардаи филизӣ дорад. Нотаҳояш дар мифтоҳи (калиди) скрипка сабт шуда, аз навишт як октава паст садо мебарорад. Диапазонаш аз «ре»-и октаваи калон то «ре»-и октаваи хурдро дар бар мегирад.

Баъдтар гитараҳои бисёртора (ба торҳои иловагии басӣ) маъмул гардиданд. Гитараҳои андозаашон хурд (Гитараи терсия, Гитараи кварта) низ мавҷуданд. Гитара ҳамчун сози якканавозӣ ва ҷузъи ансамбли камеравӣ истифода мешавад. Аксар барои ҳамовозӣ мавриди сурудхонӣ ба кор мебаранд. Дар як қатор мамлакатҳо чун сози халқӣ эътироф шудааст. Барои гитара скрипканавози машҳур Н. Паганини ва композиторони машҳури садаи XX М. де Фаня (Испания), Э Вила Лобос (Бразилия) ва диг. асарҳо навиштаанд. Дар байни гитаранавозони барҷастаи ҷаҳон номҳои М. Ҷулиани (Италия), Ф. Сор, Ф. Таррега, А. Сеговия (Испания), М. Л. Анидо (Аргентина), А. О. Сихра, М. Т. Висотский, М. Д. Соколовский, А. Иванов — Крамской (Россия) машҳур аст.

Дар садаи XX чанд навъи Гитараи (гавайӣ ва ҷазӣ)-ро ихтироъ карданд. Ҳангоми навохтани Гитараҳои гавайӣ ва ҷазӣ аз қувватафзои барқӣ истифода мекунанд. Гитара дар мусиқии миллӣ ва эстрадии тоҷик с — ҳои 40 — 50-уми садаи XX ворид шуд ва имрӯз яке созҳои дӯстдоштаи ҷавонон буда, дар ҳамаи ансамблу гурӯҳҳои эстрадӣ истифода мешавад.

Адабиёт[вироиш]

  • Обидпур Ҷ. Луғатномаи тафсирии мусиқӣ / зери назари Б.Қобилова. – Душанбе: Аржанг, 2019. – С.97-98. – 480 с. ISBN 978-999-47-43-90-2(тоҷ.)

Энсиклопедияи Советии Тоҷик Мақола дар асоси маводи Энсиклопедияи Советии Тоҷик навишта шудааст.