Дархудмондагӣ

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Чидани қуттиҳои ҳам‌шакл бар руи ҳам ва такрори мудоми ин кор аз рафторт гоҳ‌ ба‌ гоҳи шахси мубтало ба дархудмондагӣ.

Аути́зм (аз юн. autos – худ) — эҳсоси дархудмондагӣ ё худбегонагӣ, сахттарин ҳолати равонӣ дар шахс, бахусус наврасон, ки муҳити атрофро бо худ бегона ҳис мекунанд ва майли шадиде ба дарунгароӣ доранд. Истилоҳи «Аутизм»-ро соли 1912 олими швейсариягӣ Э. Блейлер барои ифода намудани намуди махсуси тафаккур дохил кард, ки онро талаботи ҳиссии инсон ба танзим медароранд ва ба воқеияти зиндагӣ вобаста нест. Аутизм ихтилоли инкишофи рӯҳӣ буда, дар шаклҳои гуногун зуҳур меёбад. Дар дараҷаи сабук вай метавонад ҳангоми хусусиятҳои мизоҷӣ (сириштӣ)-и равон (аксентуатсияи характер, девонавзоӣ), инчунин дар шароитҳои садамаҳои музмини рӯҳӣ вохӯрад. Кӯдакони гирифтори аутизм дар муносибат ба дигарон ва мутобиқати иҷтимоӣ душворӣ мекашанд, муҳтоҷи дастгирии махсус мебошанд. Чунин кӯдакон ба назари дигарон эрка, зудранҷ, бетарбия ва нозуктабъ менамоянд. Аз ин рӯ онҳо беасос танбеҳ мегиранд, гап мешунаванд ва дар натиҷа маҷбур мешаванд муқобили ҷамъият амал намоянд, ба касе наздикӣ ва дӯсти накунанд. Ба ақидаи бисёр олимони соҳа аутизми кӯдакон дар натиҷаи иллати силсилаи асабҳои марказӣ рух медиҳад.

Аз нигоҳи клиникӣ чунин кӯдаконро ба 4 гурӯҳи рафтору кирдорашон мутлақо гуногун ҷудо кардан мумкин аст:

  1. кӯдаконе, ки нисбат ба ҳама чиз бетаваҷҷуҳанд;
  2. кӯдаконе, ки намехоҳанд олами атрофро дарк кунанд;
  3. кӯдаконе, ки ғарқи дунёи хешанд;
  4. кӯдаконе, ки ба дили онҳо роҳ ёфтан осон нест.

Кӯдакони мутааллиқ ба гурӯҳи аввал аз хурдӣ диққати дигаронро бо нигоҳи «маънидор» ва «зиракона»-и худ ҷалб мекунанд. Онҳо оромтабиату қобиланд. Чунин кӯдаконро соатҳо дар гаҳвора танҳо гузоштан мумкин аст. Вале дар баробари ин онҳо одати тарсуӣ доранд, аз садоҳои гуногун, масалан, овози чангкашак, риштарош, шақшақа ва дигарон бозичаҳо метарсанд. Кӯдакони мансуб ба гурӯҳи дуюм нисбатан фаъол буда, истеъмоли ғизоҳои дилкашро меписанданд, аз гум кардани чизи хубе дар ғазаб мешаванд. Одати тарсуӣ дошта, аз овози баланд, оббозӣ, гирифтани мӯи сар ва нохунҳо метарсанд. Нутқи ин гуна кӯдакон ташаккул наёфтааст. Кӯдакони гурӯҳи сеюм серҳаракат ва беқарор мебошанд. Волидайн, одатан, онҳоро бемеҳр ва сардрафтор мешуморанд; ӯ метавонад дар оғӯши модар истода ба рӯйи вай шаппотӣ занад. Мавзӯи суҳбати чунин кӯдакон бештар воқеаҳои нохуш, ҷангҳо, кушторҳо мебошад. Онҳо ҳисоб, шоҳмот ва машғулиятҳои нуҷумиро дӯст медоранд. Ба гурӯҳи чорум кӯдаконе мансуб дониста мешаванд, ки гирифтори шаклҳои нисбатан сабуки аутизм мебошанд. Онҳо аз одамони бегона метарсанд, одатан, беқарор, тарсу, зудранҷ, ноуҳдабаро, меҳрубон мешаванд. Суханронии онҳо суст ва охири калима нимғурма аст. Аутизм метавонад боиси инкишофи нодуруст (синдроми Каннер) гардад. Шаклҳои вазнини аутизм ҳангоми як қатор бемориҳои рӯҳӣ мушоҳида мешавад; бахусус барои маҷзубият (шизофрения) хос аст. Дар оила ба кӯда­кони гирифтори аутизм бояд муносибати дуруст карда шавад. Барои чунин кӯ­дакон тарбияи муолиҷавӣ хос аст. Табобати онҳо бояд дар ҳамбастагӣ бо равонпизишкон, духтурони асаб, духтурони равоншинос ва педагогҳо сурат гирад.[1]

Пайвандҳои беруна[вироиш]

Манбаъ[вироиш]

  1. Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.87
  • Сидоров П. И., Парняков А. В. Клиническая психология.Москва, 2002;
  • Островская И. В. Психология.Москва, 2005; Новая российская энсиклопедия. Т. II. Москва, 2005.