Ибни Ямин

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Ибни Ямин
Таърихи таваллуд: 1286[1]
Зодгоҳ:
Таърихи даргузашт: 30 январ 1368[1]
Маҳалли даргузашт:
Шаҳрвандӣ (табаият):
Навъи фаъолият: шоир
Забони осор: порсӣ[1]
Commons-logo.svg Парвандаҳо дар Викианбор

Амир Фахруддин Маҳмуд ибни Яминуддин мутахаллис ба Ибни Ямин (форсӣ: ابن یمین‎) — шоири форсу тоҷик.

Зиндагинома[вироиш]

Амир Фахруддин Маҳмуд ибни Яминуддин дар соли 1286 дар деҳаи Фарюмади вилояти Хуросон аз оилаи шоир Амир Яминуддин, ки вазифаи муставфии вазири Хуросонро ба уҳда дошт, ба дунё омадааст. Ибни Ямин дар зодгоҳаш таҳсили илм карда аз хурдсолӣ бо ташвиқи падар ба шеъргӯӣ пардохтааст[2].

Соли 1322 баъди фавти падар ӯ ба хизмати Хоҷа Алоуддин рӯ овард. Аксар қасидаҳои шоир дар ҳамин давра гуфта шудаанд. Ямини Фарюмади соли 1337 зодгоҳашро тарк карда, ба Гургон рафт ва чанде дар хизмати ҳокими он ҷо Тағотемурхон монд. Соли 1341 ба зодгоҳаш баргашта, ба ҳаракати сарбадорони Хуросон ҳамроҳ шуд ва дар муборизаи сарбадорон бар зидди ҳокимони муғул иштирок карда, дар яке аз ҷангҳои наздики шаҳри Зоваи вилояти Хуф соли 1342 асир афтод. Дар ҳамин ҷанг ӯ девони ашъорашро талаф дод. Ибни Ямини Фарюмади то соли 1347 дар асири хизмати ҳокими Ҳирот Малик Муизуддинро ба ҷо оварда, баъд ба зодгоҳаш баргашт ва то соли 1357 дар дарбори ҳокими Хуросон хизмат кард. Чанд соли охири умр ӯ гӯшанишиниро ихтиёр кард. Ибни Ямини Фарюмади соли 1368 дар Ҳирот вафот кардааст.

Эҷодиёт[вироиш]

Мероси адабии бокимондаи Ибни Ямини Фарюмади аз 5000 байт (ғазал, қасида, рубои) иборат аст. Дар эҷодиёти шоир китъа мавкеи муҳим дорад. Ибни Ямини Фарюмади дар эҷодиёташ чабру чафои золимон, худписанди, беғами барин хислатҳои ношоистаи баъзе ашхосро танкид намуда, ҷавонмарди, одамдусти, инсофу адолат, хайру саховат, илму маърифат, ғамхори халқ будан, сарбаландона зистанро ситоиш мекунад. Дар баъзе шеърҳояш гуфтааст, ки ҳангоми талхию ногуворихо бояд навмед нашуд ва ба оянда назари нек дошт:

Хуш баро Ибни Ямин, чун хаст гети даргузар,
Хам расад рӯзе, ки ояд навбати фархундаги.

Ибни Ямини Фарюмади дар ғазалиёташ мухаббати пок, хушиҳои зиндаги, манзараҳои дилфиреби зиндагиро тараннум менамояд.

Аз ғазалиёт[вироиш]

Соқиё, мавсими ид аст, бидеҳ ҷоми шароб,
Вақти айшу тараб омад, чӣ нишинӣ? Дарёб!
Чун шаҳи ид рух аз хиргаҳи гардун бинамуд,
Хайма зан бар сари ҷоми майи гулгун чу ҳубоб.
Соқиё, дар сарам ин аст, к-аз ин пас бо ман,
Гар битобӣ зи хато рӯю нишинӣ ба савоб,
Нағмаи чанг ниюшем, на овозаи дурд,
Ҷуфти абрӯйи ту бинем, на тоқи меҳроб.
Он ки чу лола аз ин пеш ҷигарсӯхта буд,
Ҳамчу нилуфар аз ин пас сар афганд бар об.
Бо наво менашавад маҷлиси асҳоб чу чанг,
То намолад ба сазо мутриби мо гӯши рубоб.
Ганҷи шодӣ талабӣ, масти хароб авлотар,
З-он ки пайдо нашавад ганҷ ҷуз аз кунҷи хароб.
Ёри соқӣ дил агар боядат, эй Ибни Ямин,
Нест ин ёр дар ин давр ба ҷуз ҷоми шароб.

Аз рубоиёт[вироиш]

Бо мутрибу май хурсириште гар ҳаст,

Бо оби равон канори киште гар ҳаст
Беҳ з-ин маталаб, дузахи беҳуда макоб,
К-он нест, чуз ин нест биҳиште гар ҳаст.
Оқил сухан арчи пеши махрам гуяд,
Бояд, ки ҳама нагуяду кам гуяд,
В-андар паси ҳеҷ кас нагуяд бад аз он-к,

«Девор сухан ҳам шунавад, ҳам гӯяд»

Аз роҳати рӯзгор чуз номе нест,
Бе ранҷ, вале ёфтани коме нест.
Субҳе нанамояд аз уфук равшание,
К-андар паи он тирагии шоме нест.

Аз муқаттаъот[вироиш]

Набувад мехтарӣ ба рӯзу ба шаб
Бодаи хушгувор нушидан,
Ё таоми лазизро хурдан,
Ё либоси латиф пушидан.
Ё бад-он кас, ки зердаст бувад,
Хар замон бесабаб хурушидан.
Ман бигуям, ки мехтарӣ чи бувад,
Гар бихохи зи ман ниюшидан:
Хамагонро зи ғам рахонидан,
Дар раоёти халқ кушидан!

Эзоҳ[вироиш]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 https://www.iranicaonline.org/articles/ebn-yamin
  2. Ибни Ямини Фарюмадӣ(тоҷ.). Донишҷӯ (30 январи 2020). 18 январи 2021 санҷида шуд.

Пайвандҳо[вироиш]