Кирмоншоҳ
| Шаҳр | |
Кирмоншоҳ | |
|---|---|
| کرمانشاه / Kermānshāh | |
 | |
| 34°19′ а. ш. 47°04′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Эрон |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | давраи Сосонӣ (а. IV) |
| Масоҳат | 97 км² |
| Баландии марказ | 1350 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+3:30 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 946 651 тан (2016) |
| Шиносаҳои ададӣ | |
| коди телефон | 083 |
| Нишонаи почта | 67146 |
| kermanshah.ir(форсӣ) | |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Кирмоншоҳ (ба форсӣ: کرمانشاه; ба курдӣ: کرماشان, Kirmaşan) — калонтарин шаҳри курднишини Эрон ва маркази Устони Кирмоншоҳ дар ғарби кишвар.[1] Аҳолии шаҳр тахминан 950 ҳазор нафар — асосан курдҳо (гуфтугӯшавандагони курдии Ҷанубӣ ё Курдии Калҳурӣ ва Сорнӣ)). Дар баландии 1350 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст. Кирмоншоҳ марказе аст ки дар атрофи он ду ёдгории бузурги ЮНЕСКО — Бисутун ва (тахминан) осори Сосонӣ ҷойгир мебошанд.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Кирмоншоҳ дар маҳалле воқеъ аст, ки дар онҳо бузургтарин таъсисот аз давраи Ҳахоманишиён ва Сосонӣ боқӣ мондаанд. Дар 30 км шарқи шаҳр — Бисутун (форсии қадим: Багистана, «ҷои худоён») — бузургтарин навиштаҷоти клинии ҷаҳон (санг-нақш ва матн ба се забон — форсии қадим, эломӣ ва аккадӣ) ки Дориюши I Ҳахоманишӣ дар солҳои 522–486 то милод дар баландии 100 метри кӯҳ канда фармудааст.[1] Ин навиштаҷот калиди рамзкушоии клини қадим гардид — Ҳенри Ролинсон дар соли 1835 онро нусхабардорӣ ва тарҷума кард ва бо ин корхонае, ки Ҷ. Ф. Шамполион бо санги Розетта барои иероглифҳои Миср анҷом дода буд, барои клини Байнаннаҳрайн шабеҳ гардид. Бисутун — UNESCO 2006.
Дар давраи Сосонӣ (224–651) Кирмоншоҳ маркази муҳими динии зардуштӣ ва хоҳиши султонӣ буд. Тоқи Бустон — дар шимоли ғарбии шаҳр — маҷмаи ду ғори кандашуда бо санг-нақшҳои Сосонӣ (садаҳои IV–VII), ки чун ба тахти нишастани Хусрави II (590–628), шикори буз ва парии Онохита-ро тасвир мекунанд.
Дар давраи мусулмонӣ Кирмоншоҳ бо номи Кирмоншоҳон маъруф гардид; шаҳр гоҳо ба дасти халифатҳо ва гоҳо ба ҳокимони маҳаллии курд мегузашт. Соли 1867 ба тавре расмӣ маркази Устони Керманшоҳ гардид (дар давраи Қоҷор). Дар Ҷанги Эрон бо Ироқ (1980–1988) Кирмоншоҳ бо мушакҳои Скад ва бомбаборонҳо шадидан осеб дид — тахминан 30 фоизи шаҳр вайрон гардид ва пас аз ҷанг тадриҷан барқарор карда шуд.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Кирмоншоҳ дар баландии 1350 метр аз сатҳи баҳр, дар домани шарқии кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёи Қараҳсу воқеъ буда, иқлими континенталии баландкӯҳии нимхушк дорад: тобистон гарм (то +38 °C), зимистон сард ва барфнок (то –15 °C), боришоти солона ~460 мм.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Кирмоншоҳ тахминан 950 ҳазор нафар (2016), дуюм шаҳри курднишини Эрон пас аз Санандаҷ — асосан курдҳои гуфтугӯшавандаи диалектҳои Калҳурӣ ва Сорнӣ (Курдии Ҷанубӣ). Мазҳаби ғолиби курдҳои Кирмоншоҳ ислом-и шиъа аст (бар хилофи курдҳои Санандаҷ ва аксари курдҳо, ки суннӣ мебошанд).[1]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Кирмоншоҳ бар палогоҳи нафти Кирмоншоҳ (яке аз бузургтарин палогоҳҳои нафтии Эрон, аз солҳои 1930 фаъол), кишоварзӣ (гандум, ҷав, тамоку) ва саноати қавӣ-хӯрокворӣ асос ёфтааст. Дар наздикӣ низ палогоҳи нафтии Битошак воқеъ аст.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Кирмоншоҳ дар шоҳроҳи асосии Теҳрон–Ҳамадон–Кирмоншоҳ–марзи Ироқ воқеъ буда, дарвозаи асосии Эрон ба Ироқ мебошад. Ҳаҷи солонаи миллионҳо шиъаи эронӣ ба Карбало ва Наҷаф аз ин шаҳр ва аз марзи Хусравӣ мегузарад. Фурудгоҳи байналмилалии Кирмоншоҳ.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Ёдгориҳои асосии наздики шаҳр: Бисутун (UNESCO 2006 — навиштаҷоти Дориюши I 522–486 то милод, калиди рамзкушоии клини қадим), Тоқи Бустон (маҷмаи санг-нақшҳои Сосонии садаҳои IV–VII), Маъбади Онохита дар Кангавор (наздикӣ, ёдгории даврони Ҳахоманишӣ). Дар худи шаҳр — Такияи Муовин ул-Мулк (садаи XIX, Қоҷор — бо кошинкории мураккабе намоишҳои Карбало ва Ошуро), Масҷиди Ҷомеи Кирмоншоҳ.
Нигаред низ
[вироиш | вироиши манбаъ]Эзоҳ
[вироиш | вироиши манбаъ]- 1 2 3 4 Kermanshah — Encyclopædia Britannica
