Лима
| Шаҳр | |||||
Лима | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Lima / Limaq | |||||
 | |||||
|
|||||
| 12°03′ а. ҷ. 77°02′ т. ғ.HGЯO | |||||
| Кишвар | Перу | ||||
| Роҳбар | Rafael López-Aliaga[d] | ||||
| Таърих ва ҷуғрофия | |||||
| Таъсис | 18 январи 1535 | ||||
| Аввалин номбарӣ | 1535 | ||||
| Масоҳат | 2672 км² | ||||
| Баландии марказ | 161 м | ||||
| Навъи иқлим | Иқлими биёбонӣ | ||||
| Минтақаи замонӣ | UTC−5:00 | ||||
| Аҳолӣ | |||||
| Шумора | 10 092 000 тан (2023) | ||||
| Шиносаҳои ададӣ | |||||
| коди телефон | 51 1 | ||||
| Нишонаи почта | 15001 | ||||
|
|
|||||
 Парвандаҳо дар Викианбор | |||||
Лима (ба испанӣ: Lima; ба кечуа: Limaq) — пойтахт ва бузургтарин шаҳри Перу, маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.[1] Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳамчун «Сюдад де лос Рейес» (Шаҳри подшоҳон) ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази Виссероятии Перу — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.[1]
Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 Хосе де Сан Мартин аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.[1]
Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.[1] Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Лимаи Калон тахминан 10,1 миллион нафар буда, аз ҷониби минтақаҳои кӯҳии Перу муҳоҷирати оммавиро паёпай мегирад.[1] Аксарияти сокинон испанзабонанд; ҷамоаҳои бузурги кечуа, аймара, Чин ("чино-перуиҳо"), япон ("никкей"), араб ва европуиҳо низ зиндагӣ мекунанд.
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Лима маркази асосии иқтисодии Перу буда, тақрибан 60% ММД-и кишварро ташкил медиҳад. Хидматрасонӣ (бонкӣ, тиҷорат, мурофиаи давлатӣ), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кимиёвӣ, машинасозӣ), бандари Кальяо (асосии содирот ва воридоти Перу) ва сайёҳӣ соҳаҳои асосианд.[1]
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Лима Фурудгоҳи байналмилалии Хорхе Чавес (бузургтарин фурудгоҳи Перу), системи метробуси роҳравӣ ва хатти ягонаи метро (Лимаи Метро) амал мекунанд; бандари Кальяо муҳимтарин дарвозаи баҳрии Перу буда, тариқи он зиёда аз 75% содиротии кишвар мегузарад.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Маркази таърихии Лима соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд: Плаза Майор, калисои ҷомеаи Лима, кохи ҳукуматӣ, калисои Сан-Франсиско бо катакомбаҳои зеризаминӣ ва маҳаллаи кӯҳнаи испонӣ диққатро ҷалб мекунанд.[1] Маҳаллаҳои Мирафлорес ва Барранко маркази замонавии санъат, кошонаҳо ва бозорҳои сайёҳӣ мебошанд. Лима ҳамчун «пойтахти гастрономии Амрикои Ҷанубӣ» эътироф шудааст — «Сентрал» ва «Маидо» дар феҳристи «50 ресторани беҳтарини ҷаҳон» зуд-зуд ҷой мегиранд.
