Молибден

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Молибден, 42Mo
Molybdenum crystaline fragment and 1cm3 cube.jpg
Молибден
Талаффуз/məˈlɪbdənəm/ (mə-LIB-dən-əm)
Номи дигарmolybdenum
Намуди зоҳирӣметаллии хокистартоб
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(Mo)95.95(1)[1]
Молибден дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий
литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон
натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон
калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон
рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон
сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон
франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон
Cr

Mo

W
ниобиймолибдентехнетсий
Рақами атомӣ (Z)42
Гурӯҳгурӯҳи 6
Даврдаври 5
Блокd-блок
Категорияи элемент  Металли гузаранда
Конфигуратсияи электрон[Kr] 4d5 5s1
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд2, 8, 18, 13, 1
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМсахт
Нуқтаи гудозиш2896 K ​(2623 °C, ​4753 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш4912 K ​(4639 °C, ​8382 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)10.28 гр/см3
ҳангоми моеъ будан (дар н.г.)9.33 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос37.48 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос598 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ24.06 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 2742 2994 3312 3707 4212 4879
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ−4, −2, −1, 0, +1,[2] +2, +3, +4, +5, +6 (a strongly acidic oxide)
ЭлектроманфииятҶадвали Полинг: 2.16
Қувваҳои иондоршавӣ
  • 1-ум: 684.3 кҶ/мол
  • 2-юм: 1560 кҶ/мол
  • 3-юм: 2618 кҶ/мол
Радиуси атомэмпирикӣ: 139 пм
Радиуси ковалентӣ154±5 пм
Color lines in a spectral range
Хатҳои спектрии Молибден
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣbody-centered cubic (bcc)
Body centered cubic crystal structure for молибден
Суръати овоз thin rod5400 м/с (дар ҳ.х.)
Васеъшавии ҳароратӣ4.8 µm/(m·K) (дар 25 °C)
Гармигузаронандагӣ138 W/(m·K)
Ҳароратгузаронандагӣ54.3 мм2/с (дар 300 K)[3]
Муқобилияти нисбӣ53.4 nΩ·m (дар 20 °C)
Тартибории магнитӣпарамагнетик[4]
Таъсирпазирии магнитӣ+89.0·10−6 см3/мол (298 K)[5]
Модули Юнг329 ГПа
Модули ғеҷонидан126 ГПа
Модули чандирии ҳаҷмдор230 ГПа
Коэффисиенти Пуассон0.31
Сахтии Моос5.5
Сахтии Виккерс1400–2740 МПа
Сахтӣ аз рӯи Бринелл1370–2500 МПа
Рақами CAS7439-98-7
Таърих
КашфКарл Шееле (1778)
Ҷудогузории аввалинPeter Jacob Hjelm (1781)
Изотопҳои асосии молибден
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул
92Mo 14.65% собит
93Mo синт 4×103 y ε 93Nb
94Mo 9.19% собит
95Mo 15.87% собит
96Mo 16.67% собит
97Mo 9.58% собит
98Mo 24.29% собит
99Mo syn 65.94 h β 99mTc
γ
100Mo 9.74% 7.8×1018 y ββ 100Ru
| пайвандҳо

Молибден аз калимаи юнонии «molybdоs» гирифта шуда, маънояш сурб мебошад. Азбаски минералҳои ин ду металл ба якдигар монанд буданд, ба як гурўҳ мансубашон медонистанд. Аввалин бор кимиёшиноси швед П.Я.Гесли (с.1781), ки печи баландҳарорат дошт, бо таклифи К.В.Шееле металлро гудохт, вале пас аз 40 сол молибдени тозаро И.Я.Берселиус ба даст овард. Танҳо дар асри ХХ истифодаи молибден амалӣ гардид. Молибден металли сафеди нуқрагун буда, бо аксар хусусиятҳояш ба волфрам шабоҳат дорад, вазнин (зичиаш 10,2 г/см3), мураккабгудоз, дар 28900С гудохта шуда, дар 48850С меҷўшад, устувор, ёзанда, кашанда ва ноқил аст. Зиёда аз 90% металли истеҳсолшуда дар металлургия, чун масолеҳи рупушкунандаи пўлод ва хўлаҳои махсус истифода мешавад. Молибден на танҳо бо волфрам, балки бо хром, манган, никел, ниобий омехта шуда, гудохтаҳои устувор, часпак, фарсуданашаванда ва аз зангзанӣ устувории он ба кор бурда мешавад. Инчунин дар саноати кимиёвӣ барои истеҳсоли катализаторҳо, тоза кардани маҳсулоти нафтӣ, пигментҳои гуногун (барои чинӣ ва шиша) ва маводи рупушкунананда васеъ истифода мешавад. Яке аз маводи конструксионӣ, барои истеҳсоли лампаҳои равшандиҳандаи барқӣ, асбобҳои электровакуумӣ (лампаҳои радио, генераторҳо, қубурчаҳои рентгенӣ), симҳои печҳои гармкунанда хизмат мекунад. Дар 1 тонн пўлод 2-5 кг, дар таркиби хўлаҳои махсус то 10 кг молибден сарф шуда, асбобҳои тезбурранда то 80 кг, зангназананда – 70 кг молибден доранд. Хўлаҳои рупушкунии пўлодини молибден дар саноати автомобилсозӣ, тракторсозӣ, авиатсионӣ ва қубурсозӣ истифода мешаванд. Пўлодҳои обутобёфтаи молибден чун зиреҳпўши танкҳо, дар сохтани аслиҳаи ҷангӣ (милтиқ, тапонча) ва тайёр кардани гудохтаҳою пўлодҳои аз ҳад зиёд сахт (стеллитҳо) маводи асосӣ мебошанд. Хўлаи «комохром» (Co, Mo, Cr) дар бадани инсон безарар буда, буғуму устухонҳои осебдидаро иваз мекунад.


Адабиёт[вироиш]

Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев . – М. : Металлургия, 1993 . – 288 с.

Инҷоро ҳам бингаред[вироиш]

Commons-logo.svg
Викианбор has media related to:

 

  1. (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. Molybdenum: molybdenum(I) fluoride compound data. OpenMOPAC.net. 10 Декабри 2007 санҷида шуд.
  3. Lindemann, A.; Blumm, J. (2009). Measurement of the Thermophysical Properties of Pure Molybdenum 3. 17th Plansee Seminar. 
  4. Lide, D. R., ed. (2005). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Handbook of Chemistry and Physics (PDF) (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. 
  5. Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4.